مشارکت مثبت والدین از نگاه نوجوان (پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل)

این ابزار با نام Prosocial Parental Involvement در پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل (Seattle Social Development Project) و گروه پژوهشی رشد اجتماعی دانشگاه واشنگتن ساخته شده و بخشی از پیمایش نوجوانان جوامع مراقب (Communities That Care Youth Survey) است.

صورت کامل پرسش‌ها و شیوهٔ جمع زدن نمره‌ها را مجموعهٔ ابزارهای مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا (ویرایش ۲۰۰۵، ص ۳۱۵–۳۱۶) با عنوان «مشارکت مثبت والدین» آورده است. به گفتهٔ همین کتاب، مقالهٔ مرجع ابزار نوشتهٔ مایکل آرتور و همکارانش (۲۰۰۲) است. دانشگاه واشنگتن نیز در راهنمای ساخت مقیاس‌های این پیمایش، هر هفت پرسش را در دو عامل محافظ خانوادگی «فرصت‌ها» و «پاداش‌ها» آورده است.

نسخهٔ فارسی ترجمهٔ ویرایشی همین متن است و اعتباریابی ایرانی ندارد.

نوجوان وقتی با خانواده پیوند محکم‌تری حس می‌کند که دو چیز در خانه فراهم باشد: فرصت برای همراهی و مشارکت، و تأیید برای این مشارکت. این پرسشنامهٔ کوتاه تصویر شما را از همین دو جنبه ثبت می‌کند: آیا والدین فرصت کارهای مشترک، مشورت و کمک را فراهم می‌کنند، و آیا تلاش‌هایتان را می‌بینند و از وقت گذراندن با آن‌ها لذت می‌برید.

نتیجه برای شناخت و گفت‌وگوست، نه برای قضاوت دربارهٔ شما یا خانواده‌تان. پاسخ صادقانه، تصویری واقعی‌تر می‌سازد و گفت‌وگوی بعدی را ساده‌تر می‌کند.

هدف این ابزار سنجش برداشت نوجوان از مشارکت مثبت والدین است: فرصت‌هایی که برای همراهی، مشورت و کمک فراهم می‌کنند، و پاداش‌هایی که نوجوان در این رابطه تجربه می‌کند. پرسشنامه ۷ پرسش دارد که جمعشان یک عدد می‌سازد.

این عدد برچسب روان‌پزشکی نیست و رفتار پدر و مادر را از بیرون مشاهده نمی‌کند؛ فقط می‌گوید نوجوان این رابطه را چطور تجربه می‌کند.

در چارچوب پیمایش جوامع مراقب، فرصت‌ها و پاداش‌های مشارکت مثبت در خانواده از عوامل محافظ شمرده می‌شوند. نمرهٔ این ابزار نشان می‌دهد این عامل از دید شما در خانه چقدر پررنگ است.

ابزار ۷ پرسش دارد. کتاب مرجع، سه پرسش نخست را زیر عنوان «فرصت‌ها» و چهار پرسش بعدی را زیر عنوان «پاداش‌ها» آورده، ولی نمرهٔ نهایی را جمع هر هفت پرسش دانسته است.

پرسش‌های ۱، ۲، ۳، ۶ و ۷ با گزینه‌های «اصلاً نه!» (۱)، «نه» (۲)، «بله» (۳) و «کاملاً بله!» (۴) پاسخ داده می‌شوند. پرسش‌های ۴ و ۵ گزینه‌های «هرگز یا تقریباً هرگز» (۱)، «گاهی» (۲)، «اغلب» (۳) و «همیشه» (۴) دارند. هیچ پرسشی معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود.

نمرهٔ کل بین ۷ تا ۲۸ است و نمرهٔ بالاتر یعنی مشارکت مثبت بیشتر. چون هنجاری منتشر نشده، سه بازه از معنای گزینه‌ها ساخته شده: ۷ تا ۱۴ (میانگین تا ۲)، ۱۵ تا ۲۱ (میانگین بیش از ۲ تا ۳) و ۲۲ تا ۲۸ (میانگین بیش از ۳).

مخاطب این پرسشنامه نوجوانان دبیرستانی و راهنمایی، یعنی سنین ۱۱ تا ۱۸ سال، است. پاسخ‌دهنده خود نوجوان است؛ اگر پدر یا مادر به جای او جواب بدهند، دیگر تجربهٔ نوجوان ثبت نمی‌شود.

اگر یکی از والدین در زندگی شما حضور ندارد، پاسخ به یکی از دو پرسش پایانی ممکن است دشوار باشد؛ منبع اصلی برای این وضعیت راهنمایی نداده است و نمرهٔ کل را باید با احتیاط خواند.

هفت سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «اصلاً نه!»، «نه»، «بله» و «کاملاً بله!». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۷ تا ۱۴ یعنی از دید شما فرصت‌ها و پاداش‌های مشارکت در خانه کم‌رنگ است. نمرهٔ ۱۵ تا ۲۱ یعنی این فرصت‌ها و پاداش‌ها وجود دارد ولی پیوسته نیست. نمرهٔ ۲۲ تا ۲۸ یعنی از دید شما فرصت‌ها و پاداش‌ها پررنگ است.

برای فهم بهتر، سه پرسش «فرصت‌ها» و چهار پرسش «پاداش‌ها» را جداگانه هم ببینید. همچنین اگر پاسخ دو پرسش پایانی دربارهٔ مادر و پدر خیلی متفاوت است، رابطه با هر کدام را جدا در نظر بگیرید.

همسانی درونی هر دو بخش در منابع قابل قبول گزارش شده است (فرصت‌ها ۰٫۷۶ و پاداش‌ها ۰٫۷۸ در کتاب مرجع؛ ۰٫۷۹۴ و ۰٫۷۶۵ در سند دانشگاه واشنگتن). با این حال، به پاسخ‌های جداگانه هم توجه کنید.

این پرسشنامه هفت پرسش دربارهٔ رابطهٔ شما با پدر و مادرتان دارد. منظور پدر و مادر یا سرپرستانی است که با آن‌ها زندگی می‌کنید.

برای پنج پرسش، یکی از این گزینه‌ها را انتخاب کنید: «کاملاً بله!» اگر جمله کاملاً دربارهٔ شما درست است، «بله» اگر تا حدی درست است، «نه» اگر تا حدی نادرست است و «اصلاً نه!» اگر کاملاً نادرست است. برای دو پرسش دربارهٔ تشویق و افتخار، گزینه‌ها «همیشه»، «اغلب»، «گاهی» و «هرگز یا تقریباً هرگز» هستند.

دو پرسش پایانی جداگانه دربارهٔ مادر و پدرند. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد؛ آنچه دربارهٔ زندگی امروزتان صدق می‌کند انتخاب کنید. پاسخ دادن حدود سه دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود سه دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

برای نمرهٔ کل، هیچ میانگین یا نقطهٔ برشی، نه در ایران و نه جای دیگر، در منابع بررسی‌شده نیامده است. ترجمهٔ فارسی هم پژوهش اعتباریابی پشت سر ندارد. پرسش‌ها فقط از زبان نوجوان‌اند و فرم موازی برای والدین وجود ندارد.

پرسش‌ها ابراز کلامی محبت و مشورت را می‌سنجند و ممکن است شکل‌های دیگر محبت، مثل فداکاری یا فراهم کردن امکانات، را کمتر نشان دهند. دو پرسش پایانی برای نوجوانانی که با یکی از والدین زندگی نمی‌کنند، دشوار است. نتیجه نباید مبنای تصمیم‌های مهم باشد.

نتیجهٔ این هفت پرسش، توصیفی از تجربهٔ شخصی شماست و نه ارزیابی حرفه‌ای. این گزارش جای گفت‌وگو با مشاور یا روان‌شناس را نمی‌گیرد و نباید برای داوری دربارهٔ پدر و مادر، در مدرسه، دادگاه یا درمان، به کار رود. برای گزارش کودک‌آزاری یا خشونت خانگی، شمارهٔ ۱۲۳ (اورژانس اجتماعی) در دسترس است و هنگام خطر جانی، ۱۱۰ یا ۱۱۵.

این ابزار فرصت‌ها و پاداش‌های مشارکت را می‌سنجد. برای تصویری کامل‌تر، می‌توان آن را با ابزارهایی که قوانین و نظارت خانواده را می‌سنجند به کار برد؛ مثلاً ابزار نظارت والدین از همین پروژهٔ سیاتل که در همان کتاب مرجع آمده است.

تکرار این پرسشنامه وقتی معنا دارد که در زندگی خانوادگی چیزی واقعاً عوض شده باشد؛ مثلاً یک برنامهٔ هفتگی مشترک راه افتاده باشد. معمولاً یک فصل، یعنی حدود سه ماه، زمان مناسبی است. ثبات نمره‌ها در طول زمان در منابع بررسی‌شده گزارش نشده است.

در خانواده‌های ایرانی، محبت اغلب با فداکاری و فراهم کردن امکانات نشان داده می‌شود تا با کلمات تحسین‌آمیز؛ پاسخ به پرسش‌های تشویق و افتخار ممکن است این محبت را کمتر نشان دهد. مشورت با فرزندان هم در خانواده‌ها متفاوت است. این ابزار در آمریکا ساخته شده و معیار ایرانی ندارد.