آزمون نگرش‌های خوردن کودکان (ChEAT)

کودکان در سال‌های پایانی دبستان و آغاز نوجوانی، بیش از هر زمان دیگری پیام‌هایی دربارهٔ بدن، وزن و غذا می‌شنوند: از رسانه‌ها، هم‌سالان و گاهی خانواده. برخی این پیام‌ها را بی‌دغدغه از کنار می‌گذرانند و برخی کم‌کم نگران وزنشان می‌شوند، رژیم می‌گیرند یا رابطه‌شان با غذا پرتنش می‌شود.

این آزمون کمک می‌کند نگرش‌های کودک دربارهٔ خوردن، از زبان خودش، دیده شود؛ تا اگر نگرانی‌ای هست، زودتر شناسایی و رسیدگی شود.

آزمون نگرش‌های خوردن کودکان را مالونی، مک‌گوایر و دانیلز در سال ۱۹۸۸ در مجلهٔ آکادمی روان‌پزشکی کودک و نوجوان آمریکا معرفی کردند. این ابزار نسخهٔ ساده‌شدهٔ آزمون نگرش‌های خوردن بیست‌وشش جمله‌ای گارنر و همکاران است که برای بزرگسالان و نوجوانان ساخته شده بود. سازندگان واژه‌های دشوار را با عبارت‌های ساده‌تر جایگزین کردند تا کودکان هشت تا سیزده‌ساله بتوانند آن را بفهمند.

آزمون از آن زمان در کشورهای متعدد به کار رفته و پایایی کلی آن مناسب گزارش شده است، هرچند ساختار زیرمقیاس‌ها در کودکان کمتر از بزرگسالان پایدار بوده است.

هدف این آزمون غربالگری است: شناسایی کودکانی که نگرش‌ها یا رفتارهای خوردنی دارند که ممکن است به ارزیابی بیشتر نیاز داشته باشد. سه جنبه سنجیده می‌شود:
• رژیم و ترس از چاقی
• اشتغال ذهنی با غذا و پرخوری
• مهار دهانی و فشار دیگران برای خوردن
فرم ۲۶ جمله دارد که ۲۵ جملهٔ آن امتیاز می‌گیرند و یک نمرهٔ کل از صفر تا هفتادوپنج به دست می‌دهند. نمرهٔ کل بیست یا بیشتر، برش پیشنهادی سازندگان برای توصیه به ارزیابی تخصصی است. این آزمون به‌تنهایی هیچ اختلالی را تشخیص نمی‌دهد.

بیست‌وشش جمله با شش گزینه پاسخ داده می‌شوند: هرگز، به‌ندرت، گاهی، اغلب، خیلی وقت‌ها و همیشه. سه گزینهٔ نخست صفر امتیاز دارند و سه گزینهٔ آخر به ترتیب یک، دو و سه؛ یعنی فقط رفتارهای پرتکرار شمرده می‌شوند. جملهٔ ۲۵، لذت بردن از امتحان غذاهای تازه و مقوی، با گزینه‌های خودش برعکس امتیاز می‌گیرد: هرگز سه، به‌ندرت دو و گاهی یک. جملهٔ ۱۹ نمایش داده می‌شود اما، طبق کلید منتشرشدهٔ مالونی و همکاران، در هیچ نمره‌ای شمرده نمی‌شود.

زیرمقیاس رژیم سیزده جمله دارد (صفر تا سی‌ونه)، اشتغال ذهنی و پرخوری شش جمله (صفر تا هجده) و مهار دهانی شش جملهٔ امتیازدار (صفر تا هجده). سه بازهٔ هر زیرمقیاس از تقسیم برابر دامنه آمده‌اند و هنجار نیستند؛ تنها برش منتشرشده، عدد بیست برای نمرهٔ کل است.

این آزمون برای کودکان حدوداً هشت تا سیزده‌ساله طراحی شده و کودک خودش آن را پر می‌کند. گزارش برای والدین نوشته شده تا بتوانند پاسخ‌ها را بفهمند و در صورت نیاز اقدام کنند. برای کودکان کم‌سن‌تر از هشت سال، که ممکن است جمله‌ها را درست نفهمند، توصیه نمی‌شود.

در خانه، والدین می‌توانند از گزارش برای فهم بهتر دغدغه‌های فرزندشان و تصمیم دربارهٔ نیاز به کمک استفاده کنند. مشاوران مدرسه و روان‌شناسان کودک از این ابزار برای غربالگری اولیه بهره می‌برند. پزشکان کودکان گاهی آن را در معاینه‌های دوره‌ای نوجوانان به کار می‌برند. در همهٔ این موارد، نمرهٔ بالا باید به ارزیابی بالینی کامل منجر شود.

نخست نمرهٔ کل را ببینید. زیر بیست یعنی نگرش‌های پرخطر در سطحی نیست که ارزیابی را ضروری کند؛ بیست یا بیشتر یعنی ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود.

سپس سه زیرمقیاس را کنار هم بخوانید تا بفهمید نمره از کجا آمده است. دغدغهٔ لاغری، پرخوری و جبران، و خودداری از خوردن، هر کدام تصویر و راهکار متفاوتی دارند.

چند جمله، حتی در نمرهٔ کل پایین، اهمیت ویژه دارند: بالا آوردن پس از غذا، میل به بالا آوردن، دوری از خوردن هنگام گرسنگی و رژیم گرفتن. اگر هر کدام پاسخ پرتکرار دارد، با فرزندتان گفت‌وگو کنید و در صورت نیاز با متخصص مشورت کنید.

در نهایت، نتیجه را کنار رفتار روزمره بگذارید. اگر آنچه می‌بینید با نمره نمی‌خواند، به مشاهدهٔ خودتان هم اعتماد کنید.

این آزمون بر گزارش خود کودک تکیه دارد. کودکانی که نگرانی‌هایشان را پنهان می‌کنند یا از واکنش بزرگ‌ترها می‌ترسند، ممکن است کمتر از واقعیت گزارش دهند.

برش بیست بر پایهٔ نمونهٔ کودکان آمریکایی در دههٔ هشتاد میلادی است و هنجار منتشرشده‌ای برای کودکان ایرانی در دسترس ما نیست.

ساختار سه‌گانهٔ زیرمقیاس‌ها در کودکان کمتر پایدار است، به‌ویژه زیرمقیاس مهار دهانی. نمرهٔ کل از زیرمقیاس‌ها قابل‌اعتمادتر است.

جملهٔ ۱۹، کنترل خود جلوی غذا، با بقیهٔ آزمون همبستگی منفی داشت و مالونی و همکاران آن را از تحلیل کنار گذاشتند؛ این سایت هم آن را نمره نمی‌دهد. پژوهش فنلاندی لومی و همکاران (۲۰۲۰) نیز جمله‌های ۱۹ و ۲۵ را حذف کرد و یادآوری کرد که دربارهٔ برش واحد توافقی نیست.

برخی جمله‌ها، مثل جمله‌های مربوط به کالری، ممکن است برای کودکان کم‌سن‌تر دشوار باشند.

آزمون دغدغه‌های خاص پسران، مثل میل به عضلانی بودن، و اختلال اجتناب یا محدودیت در دریافت غذا را به‌خوبی نمی‌سنجد.

این ابزار غربالگری است و هیچ اختلالی را تشخیص نمی‌دهد.

نتیجه را کنار منحنی رشد قد و وزن، معاینهٔ پزشکی و در صورت نیاز ارزیابی روان‌شناختی کامل بخوانید. اگر نگرانی دربارهٔ اضطراب، افسردگی یا عزت‌نفس هم هست، ابزارهای مربوط به آن‌ها تصویر کامل‌تری می‌دهند.

نگرش‌های خوردن در آستانهٔ نوجوانی ممکن است سریع تغییر کنند. تکرار آزمون پس از شش ماه تا یک سال، یا در صورت مشاهدهٔ تغییر در رفتار غذایی، منطقی است. اگر نمرهٔ کل بالای برش بوده، به‌جای تکرار، ارزیابی تخصصی را در اولویت قرار دهید.

در فرهنگ ایرانی، غذا با مهمان‌نوازی، محبت و پیوند خانوادگی گره خورده است. تعارف و اصرار به خوردن رایج است و ممکن است بر پاسخ کودک به جمله‌هایی مثل «احساس می‌کنم دیگران به من فشار می‌آورند که غذا بخورم» اثر بگذارد، بی‌آنکه نشانهٔ مشکل باشد.

از سوی دیگر، اظهار نظر دربارهٔ وزن و ظاهر دیگران در خانواده‌های ایرانی رایج است و شبکه‌های اجتماعی معیارهای لاغری را پررنگ‌تر کرده‌اند. پژوهش‌های داخلی نگرش‌های پرخطر خوردن را در نوجوانان ایرانی، به‌ویژه دختران، قابل‌توجه گزارش کرده‌اند.

برخی خانواده‌ها از مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس برای مسائل خوردن نگران‌اند. ارزیابی محرمانه است و سلامت روان، مانند سلامت جسم، نیاز به مراقبت دارد.

پاسخ‌های کودک خصوصی است. نتیجه را بدون رضایت او با دیگران، از جمله مدرسه یا خانوادهٔ گسترده، در میان نگذارید و هرگز از پاسخ‌هایش برای سرزنش یا شوخی استفاده نکنید.

این گزارش برای آگاهی خانواده است و جای ارزیابی پزشک، روان‌پزشک یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. اگر فرزندتان از آسیب به خود سخن گفت یا نشانه‌های جسمی جدی دارد، فوراً کمک بگیرید: اورژانس ۱۱۵، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰. آزمون بر پایهٔ نسخهٔ منتشرشدهٔ مالونی و همکاران (۱۹۸۸) است.