فهرست راهبردهای مقابله کودکان (CCSC)

همهٔ بچه‌ها گاهی با سختی روبه‌رو می‌شوند: نمرهٔ کم، قهر با دوست، دعوای بزرگ‌ترها، جابه‌جایی خانه یا از دست دادن یک عزیز. آنچه پس از این لحظه‌ها رخ می‌دهد، تا حد زیادی به راه‌هایی بستگی دارد که کودک برای کنار آمدن به کار می‌برد. این فهرست کمک می‌کند آن راه‌ها دیده شوند: اینکه کودک به راه‌حل فکر می‌کند، سرگرم می‌شود، از مشکل دوری می‌کند یا با کسی حرف می‌زند. نتیجه، نقشه‌ای از سبک مقابلهٔ کودک است که می‌تواند پایهٔ گفت‌وگو در خانه و مدرسه باشد.

فهرست راهبردهای مقابلهٔ کودکان را تیم پژوهشی آیرز و سندلر در برنامهٔ پژوهش‌های پیشگیری دانشگاه ایالتی آریزونا در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ ساخت. جمله‌ها از گفت‌وگو با خود بچه‌ها گرد آمدند و در یازده راهبرد سازمان یافتند. مقالهٔ آیرز، سندلر، وست و روزا در ۱۹۹۶ در مجلهٔ شخصیت، چند مدل ساختاری را مقایسه کرد و نشان داد که مدلی چهارعاملی بهترین توصیف را از پاسخ‌های کودکان می‌دهد. این فهرست در پژوهش‌های بسیاری، به‌ویژه روی کودکان خانواده‌های جداشده و سوگوار، به کار رفته است. متن فارسی حاضر برای کاربرد آموزشی بازنویسی شده و هنجاریابی ایرانی ندارد.

هدف فهرست، ثبت این است که کودک هنگام مشکل، هر راه کنار آمدن را چقدر به کار می‌برد. فهرست ۴۵ جمله دارد. این گزارش بر چهار عامل اصلی مدل سازندگان تکیه دارد:
• مقابلهٔ فعال: ۱۶ جمله، شامل تصمیم‌گیری شناختی، حل مستقیم مسئله، جست‌وجوی فهم و بازسازی مثبت (جملهٔ ۱۷ طبق راهنما از این عامل کنار گذاشته شده است)
• پرت‌کردن حواس: ۹ جمله، شامل کارهای سرگرم‌کننده و تخلیهٔ بدنی هیجان
• اجتناب: ۸ جمله، شامل اجتناب رفتاری و اجتناب شناختی
• جست‌وجوی حمایت: ۸ جمله، شامل حمایت مسئله‌محور و حمایت هیجان‌محور
سه جملهٔ ابراز احساس و جملهٔ ۱۷ در هیچ عاملی جای ندارند. جمع همهٔ ۴۵ جمله هم به‌عنوان شاخص کلی گسترهٔ مقابله گزارش می‌شود که نمرهٔ رسمی سازندگان نیست.

فهرست ۴۵ جمله دارد و هر جمله از ۱ تا ۴ نمره می‌گیرد. هیچ جمله‌ای معکوس نیست. راهنمای سازندگان نمرهٔ هر راهبرد و عامل را به‌صورت میانگین جمله‌ها گزارش می‌کند. این سامانه جمع جمله‌ها را ذخیره می‌کند، اما مرز سطح‌ها دقیقاً بر میانگین‌ها منطبق است: میانگین یک تا کمتر از دو سطح کم، دو تا کمتر از سه سطح میانه، و سه تا چهار سطح زیاد. بازهٔ جمع‌ها چنین است: مقابلهٔ فعال ۱۶ تا ۶۴، پرت‌کردن حواس ۹ تا ۳۶، اجتناب ۸ تا ۳۲، جست‌وجوی حمایت ۸ تا ۳۲ و جمع کلی ۴۵ تا ۱۸۰. برای رسیدن به میانگین، جمع هر بخش را بر تعداد جمله‌هایش تقسیم کنید.

فهرست برای کودکان و نوجوانان هشت تا چهارده ساله ساخته شده است. بچه‌های هشت و نه ساله ممکن است به کمک در خواندن جمله‌ها نیاز داشته باشند. نتیجه برای خود کودک، والدین، معلمان و مشاوران مدرسه قابل‌استفاده است، به شرط آنکه با احترام به حریم کودک و همراه با گفت‌وگو به کار رود. این فهرست برای کودکان کوچک‌تر از هشت سال یا بزرگسالان طراحی نشده است.

در خانه، نتیجه می‌تواند آغاز گفت‌وگویی آرام دربارهٔ اینکه کودک وقتی ناراحت است چه می‌کند و از خانواده چه کمکی می‌خواهد. در مدرسه، مشاور می‌تواند از آن برای شناخت دانش‌آموزانی استفاده کند که ابزار کمی برای مقابله دارند یا بیشتر به دوری تکیه می‌کنند، و آن‌ها را در برنامه‌های مهارت‌آموزی شرکت دهد. در مشاوره، نقشهٔ چهار عامل به متخصص کمک می‌کند تمرین‌ها را با سبک کودک هماهنگ کند. در همهٔ این کاربردها، نتیجه نباید برای برچسب زدن یا مقایسهٔ کودکان با هم به کار رود.

هر عامل را جداگانه بخوانید و سپس کنار هم بگذارید. در پژوهش‌های سازندگان، مقابلهٔ فعال بیشتر با نشانه‌های کمتر اضطراب و افسردگی و اجتناب بیشتر با نشانه‌های بیشتر همراه بوده است؛ رابطهٔ پرت‌کردن حواس و جست‌وجوی حمایت ضعیف‌تر و وابسته به موقعیت بوده است. این‌ها روابط گروهی و همبستگی‌اند و دربارهٔ یک کودک حکم قطعی نمی‌دهند. جمع کلی را هرگز بدون نگاه به چهار عامل تفسیر نکنید، چون راه‌های سازنده و دوری‌گزین را با هم جمع می‌کند. مناسب بودن هر راه به موقعیت بستگی دارد: حل مسئله برای مشکل‌های قابل‌کنترل و پرت‌کردن حواس برای موقعیت‌های غیرقابل‌کنترل مفیدتر است.

برای این فهرست هیچ نقطهٔ برش بالینی منتشر نشده و هیچ هنجار ایرانی در دسترس نیست؛ سطح‌های این گزارش فقط بر پایهٔ گزینه‌های پاسخ تعریف شده‌اند و کودک را با دیگران مقایسه نمی‌کنند. فهرست ابزار تشخیصی نیست. پاسخ‌ها به مشکل‌هایی بستگی دارد که کودک هنگام پر کردن در ذهن دارد. جمع کلی نمرهٔ رسمی سازندگان نیست. سه جملهٔ ابراز احساس به‌خاطر پایایی پایین در عامل‌ها جای ندارند و گویهٔ هفدهم طبق راهنمای سازندگان از نمرهٔ جست‌وجوی فهم و مقابلهٔ فعال کنار گذاشته شده و فقط در جمع کلی می‌آید. نگاشت جمله‌ها به راهبردها و عامل‌ها با جدول‌های A2، A4 و A6 راهنمای رسمی سازندگان (۱۹۹۹) گویه‌به‌گویه تطبیق داده شده است. هنجارها جهانی‌اند («هنجار جهانی»): برای این نسخهٔ ۴۵ جمله‌ای هنجار ایرانی منتشر نشده است. برخی راه‌های مقابلهٔ رایج در فرهنگ ایرانی در جمله‌ها بازتاب کامل ندارند.

برای تصویر کامل‌تر، این فهرست را می‌توان کنار ابزارهایی به کار برد که نشانه‌های اضطراب و افسردگی کودک را می‌سنجند، یا کنار فهرست رویدادهای استرس‌زای اخیر زندگی کودک. سازندگان کنار این فهرست، ابزاری برای سنجش احساس کارآمدی مقابله هم به کار برده‌اند، چون دیده بودند باور کودک به اثر راه‌هایش اهمیت جداگانه‌ای دارد. گزارش والدین و معلم از رفتار کودک هم دیدگاه تکمیلی می‌دهد.

سبک مقابله با شرایط، سن و آموزش تغییر می‌کند. تکرار فهرست پس از سه تا شش ماه، یا پس از پایان یک برنامهٔ آموزش مهارت، می‌تواند تغییرها را نشان دهد. اگر کودک هنگام پر کردن در حال ناخوشایندی بوده، تکرار پس از چند هفته منطقی است. مقایسه را همیشه بخش به بخش انجام دهید.

این فهرست در فرهنگی دیگر ساخته شده و برخی راه‌های رایج در ایران، مثل دعا و توسل، تنها در یک جمله بازتاب دارند. پیام‌های فرهنگی دربارهٔ پنهان کردن مشکل یا تحمل در سکوت می‌توانند بر پاسخ‌ها اثر بگذارند. پاسخ‌های کودک اطلاعات شخصی اوست؛ بدون رضایت خانواده و با احترام به کودک، نباید در اختیار دیگران قرار گیرد. نتیجه را با زبانی مهربان و بی‌قضاوت به کودک بازگو کنید.

این گزارش برای آگاهی و گفت‌وگو تهیه شده و جایگزین ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک نیست. سطح‌ها بر پایهٔ پاسخ‌های خود کودک و بدون هنجار تعریف شده‌اند. اگر کودک نشانه‌های پایدار غم، اضطراب یا کناره‌گیری دارد، یا از ناامیدی یا آسیب به خود سخن می‌گوید، فوراً با متخصص تماس بگیرید.