شیوه‌های فرزندپروری مثبت (مطالعهٔ رشد جوانان شیکاگو، فرم والد)

نام اصلی ابزار Positive Parenting Practices است و در مطالعهٔ رشد جوانان شیکاگو (Chicago Youth Development Study) به کار رفته؛ پژوهشی طولی که از ۱۹۹۰ نوجوانان پایه‌های ششم و هشتم و مراقبان اصلی‌شان را تا بزرگسالی دنبال کرد.

صورت انگلیسی پرسش‌ها و روش نمره‌گذاری در مجموعهٔ ابزارهای مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا (ویرایش ۲۰۰۵، ص ۲۸۷–۲۸۸، مقیاس A4) منتشر شده و آن مجموعه، سازندگان را پاتریک تولان، دبورا گورمن‌اسمیت و دیوید هنری (گزارش فنی ۲۰۰۰) معرفی کرده است.

ابزار دو نسخهٔ موازی دارد: نسخهٔ والد (این فرم) و نسخهٔ نوجوان با همان شش پرسش. منبع تأکید می‌کند هر نسخه جداگانه نمره‌گذاری شود. ترجمهٔ فارسی کار ویراستاران این سامانه است و اعتباریابی ایرانی ندارد.

وقتی نوجوان کاری درست انجام می‌دهد، مثلاً بی‌آن‌که کسی بگوید اتاقش را مرتب می‌کند یا به برادر کوچکش در درس کمک می‌کند، والدین به شکل‌های گوناگونی واکنش نشان می‌دهند: یک لبخند، یک جملهٔ تحسین‌آمیز، یک آغوش، یک هدیهٔ کوچک، یا یک کار ویژه با هم. گاهی هم آن لحظه بی‌پاسخ می‌گذرد.

این پرسشنامهٔ کوتاه بسامد همین واکنش‌های تشویقی را از زبان خود والد ثبت می‌کند. نتیجه برای شناخت و برنامه‌ریزی است، نه داوری دربارهٔ محبت یا شایستگی شما.

هدف ابزار سنجش بسامد پاداش دادن والد به رفتار خوب نوجوان است؛ از تشویق اجتماعی مثل لبخند و تحسین تا پاداش ملموس و تجربهٔ مشترک. پرسشنامه ۶ پرسش دارد که جمعشان یک عدد کلی می‌سازد.

این عدد شیوه‌های انضباطی، نظارت یا کیفیت عاطفی رابطه را نمی‌سنجد و برچسب بالینی هم نیست؛ فقط می‌گوید رفتارهای خوب فرزند چقدر با واکنش مثبت آشکار شما همراه شده‌اند.

پرسشنامه ۶ پرسش دارد که همه به یک مقیاس، یعنی «فرزندپروری مثبت»، تعلق دارند: لبخند یا چشمک، تحسین کلامی، آغوش یا بوسه، پاداش (هدیه، پول یا خوراکی)، امتیاز ویژه (دیرتر خوابیدن، تلویزیون یا فعالیت خاص) و کار ویژهٔ مشترک (سینما، بازی یا رفتن به جایی خاص).

هر پرسش سه گزینه دارد که در متن منتشرشده امتیازهای ۱ («تقریباً هرگز»)، ۳ («گاهی») و ۵ («تقریباً همیشه») گرفته‌اند. هیچ پرسشی وارونه نیست. کتاب مرجع نمره را میانگین شش پاسخ (۱ تا ۵) گزارش می‌کند؛ این‌جا جمع پاسخ‌ها (۶ تا ۳۰) آمده که همان میانگین ضرب در ۶ است. چون همهٔ امتیازها فردند، جمع همیشه زوج است.

چون هنجاری منتشر نشده، سه بازه از معنای سه گزینه ساخته شده: ۶ تا ۱۲ (میانگین تا ۲، ناحیهٔ «تقریباً هرگز»)، ۱۳ تا ۲۴ (میانگین بیش از ۲ تا ۴، ناحیهٔ «گاهی») و ۲۵ تا ۳۰ (میانگین بیش از ۴، ناحیهٔ «تقریباً همیشه»).

پاسخ‌دهنده والد یا مراقب اصلی نوجوان است. پژوهش مبدأ با مراقبان نوجوانان پایه‌های ششم و هشتم آغاز شد؛ در این سامانه برای والدین فرزندان ۱۱ تا ۱۷ ساله ارائه شده است.

اگر هر دو والد در خانه‌اند، هر کدام می‌تواند جداگانه پاسخ دهد. نسخهٔ نوجوان همین ابزار جداست و نباید با نسخهٔ والد جمع شود.

شش سؤال را به ترتیب می‌خوانید و دربارهٔ کسی که در عنوان آزمون آمده جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «تقریباً هرگز»، «گاهی» و «تقریباً همیشه». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۶ تا ۱۲ یعنی بنا بر گزارش خودتان، رفتارهای خوب فرزند کمتر با واکنش تشویقی آشکار همراه شده است. نمرهٔ ۱۳ تا ۲۴ یعنی تشویق گاه‌به‌گاه است. نمرهٔ ۲۵ تا ۳۰ یعنی تقریباً همیشه به رفتار خوب پاسخ مثبت داده‌اید.

برای فهم بهتر، شش پرسش را در سه دسته ببینید: تشویق اجتماعی و عاطفی (لبخند، تحسین، آغوش)، تشویق ملموس (پاداش، امتیاز) و تجربهٔ مشترک. این دسته‌بندی رسمی نیست، اما نشان می‌دهد کدام شکل تشویق برایتان طبیعی‌تر است و کدام را کمتر به کار می‌برید.

اگر هر دو والد پاسخ داده‌اند، تفاوت نمره‌ها لزوماً به معنای بهتر یا بدتر بودن یکی نیست؛ ممکن است هر کدام شکل متفاوتی از تشویق را ترجیح دهد. مقایسهٔ پرسش‌به‌پرسش مفیدتر از مقایسهٔ عدد کلی است.

این پرسشنامه را شما، به‌عنوان پدر، مادر یا مراقب اصلی نوجوان، پر می‌کنید. شش پرسش دارد و همه با یک جملهٔ آغازین خوانده می‌شوند:

«در دوازده ماه گذشته، وقتی فرزند نوجوانتان کاری انجام داد که آن را دوست داشتید یا تأیید می‌کردید، چقدر …»

برای هر پرسش یکی از سه گزینه را انتخاب کنید: «تقریباً هرگز»، «گاهی» یا «تقریباً همیشه». متن منتشرشدهٔ ابزار فقط همین سه گزینه را دارد.

پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. آنچه در واقعیت یک سال گذشته رخ داده انتخاب کنید، نه آنچه دوست دارید رخ داده باشد. پاسخ دادن حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

اگر بلند نشوید، حدود دو دقیقه تمام می‌شود. عجله در این مدت کوتاه بیشتر از خود سؤال‌ها به نتیجه آسیب می‌زند.

همسانی درونی ابزار در کتاب مرجع خوب گزارش شده (والد ۰٫۸۴، نوجوان ۰٫۸۵)، اما میانگین یا نقطهٔ برشی برای آن، در ایران یا جای دیگر، منتشر نشده است. ترجمهٔ فارسی اعتباریابی نشده است.

ابزار گزارش خود والد است و ممکن است با برداشت نوجوان فرق داشته باشد. فقط بسامد تشویق آشکار را می‌سنجد و کیفیت، تناسب با سن یا صادقانه بودن آن را نمی‌سنجد. در متن انگلیسی ضمیر مذکر به کار رفته است. منبع سازندگان، گزارشی فنی و منتشرنشده است.

بازهٔ زمانی دوازده‌ماهه یادآوری دقیق را دشوار می‌کند و پاسخ‌ها بیشتر تحت تأثیر هفته‌های اخیر قرار می‌گیرند. سه گزینه هم تفاوت‌های ظریف را پنهان می‌کند؛ مثلاً «گاهی» هم برای چند بار در سال و هم برای چند بار در ماه به کار می‌رود.

این پرسشنامه برای آگاهی و برنامه‌ریزی در خانه است و جایگزین مشاورهٔ تخصصی نیست. از نتیجهٔ آن برای داوری دربارهٔ صلاحیت والد در دادگاه، مدرسه یا درمان استفاده نکنید. در صورت خشونت خانگی یا کودک‌آزاری، اورژانس اجتماعی (۱۲۳) و در خطر جانی فوری، ۱۱۰ یا ۱۱۵ را خبر کنید.

این ابزار فقط سمت تشویق فرزندپروری را می‌سنجد. برای تصویری کامل‌تر، می‌توان آن را با نسخهٔ نوجوان همین ابزار و با سنجه‌هایی دربارهٔ نظارت، انضباط و مشارکت والدین به کار برد که در همان کتاب مرجع آمده‌اند؛ مثلاً مشارکت والدین در مطالعهٔ روچستر.

اگر شیوهٔ تشویقتان را تغییر داده‌اید، پس از دو تا سه ماه پاسخ دوباره معنادار است؛ هرچند پرسش‌ها به دوازده ماه گذشته اشاره دارند و تغییرهای تازه دیرتر در پاسخ‌ها دیده می‌شوند. ثبات نمره‌ها در طول زمان در منابع بررسی‌شده گزارش نشده است.

در خانواده‌های ایرانی، تحسین آشکار نوجوان، به‌ویژه از سوی پدر، و تماس بدنی گرم با بزرگ شدن فرزند کمتر می‌شود و گاهی با نگرانی از «لوس شدن» یا «چشم خوردن» همراه است. پاداش‌های مادی مثل عیدی و خوراکی ویژه رایج‌ترند. این الگوها ممکن است پاسخ‌ها را جابه‌جا کنند. ابزار هنجار ایرانی ندارد.

برخی نمونه‌های متن اصلی، مثل رفتن به سینما یا اجازهٔ تماشای تلویزیون، در خانواده‌های ایرانی ممکن است جای خود را به گردش خانوادگی، مهمانی یا بازی رایانه‌ای بدهند. ترجمه این نمونه‌ها را نگه داشته، اما می‌توانید هر کار ویژهٔ مشابه را در نظر بگیرید.