مقیاس حمایت والدین از دعوا (PSF)

مقیاس «حمایت والدین از دعوا» (Parental Support for Fighting) را پاملا اورپیناس، نانسی موری و استیون کلدر در سال ۱۹۹۹ در مجلهٔ «آموزش سلامت و رفتار» معرفی کردند. جمله‌ها از گروه‌های گفت‌وگو با دانش‌آموزان پروژهٔ «دانش‌آموزان برای صلح» در مدارس راهنمایی تگزاس گرفته شده‌اند. نسخهٔ این صفحه همان نسخهٔ دوزیرمقیاسی پروژهٔ چندمرکزی پیشگیری از خشونت (۲۰۰۴) است که در مجموعهٔ ابزارهای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (دالبرگ و همکاران، ۲۰۰۵) و مجموعهٔ ابزارهای سازمان بهداشت پان‌آمریکن (۲۰۱۳) منتشر شده است.

متن فارسی جمله‌به‌جمله از متن انگلیسی ترجمه و ویرایش شده است. نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای از این ابزار یافت نشد.

وقتی کسی نوجوانی را هل می‌دهد، مسخره می‌کند یا به دعوا دعوتش می‌کند، در چند ثانیه باید تصمیم بگیرد چه کند. یکی از صداهایی که در همان لحظه در ذهن او می‌پیچد، صدای خانه است: «اگر زد، بزن» یا «اعتنا نکن و به معلم بگو».

این ابزار همین صدا را از زبان خود نوجوان می‌سنجد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برداشت نوجوان از نگرش والدین به دعوا، یکی از قوی‌ترین عوامل خانوادگی مرتبط با پرخاشگری در سال‌های راهنمایی است. گزارش این آزمون برای هر دو زیرمقیاس توضیح، نمونهٔ فرضی، پیشنهادهای خانه و مدرسه و برنامه‌ای چهارهفته‌ای دارد.

هدف این آزمون این است که بدانیم نوجوان پیام خانه را دربارهٔ دعوا چگونه می‌فهمد. ۱۰ جمله دو نوع پیام را جداگانه می‌سنجند: پیام‌هایی که دعوا و تلافی را توصیه می‌کنند و پیام‌هایی که راه‌های آرام را پیشنهاد می‌دهند. این دو مستقل‌اند. خانواده‌ای ممکن است هر دو، هیچ‌کدام یا فقط یکی را منتقل کند.

نتیجه برای گفت‌وگوی خانوادگی، برنامه‌ریزی مشاور مدرسه و پیگیری تغییر پیام‌ها در طول زمان به کار می‌آید، نه برای تشخیص یا قضاوت دربارهٔ والدین.

آزمون ۱۰ جمله دارد که به‌ترتیب منبع اصلی چیده شده‌اند. جمله‌های ۱ تا ۵ زیرمقیاس «حمایت از راه‌حل‌های پرخاشگرانه» و جمله‌های ۶ تا ۱۰ زیرمقیاس «حمایت از راه‌حل‌های غیرپرخاشگرانه» را می‌سازند. هر «بله» یک امتیاز و هر «نه» صفر امتیاز دارد و هیچ جمله‌ای معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود.

نمرهٔ هر زیرمقیاس جمع پنج پاسخ، از ۰ تا ۵، است. در منبع اصلی همین نمره به شکل میانگین، از صفر تا یک، گزارش می‌شود. نمرهٔ کل وجود ندارد، چون دو زیرمقیاس معنای مخالف دارند. باندها: پرخاشگرانه ۰، ۱ تا ۲ و ۳ تا ۵؛ غیرپرخاشگرانه ۰ تا ۲، ۳ تا ۴ و ۵.

این ابزار برای نوجوانان دورهٔ اول متوسطه، یعنی حدود یازده تا چهارده سالگی، ساخته شده است. در پژوهش‌های اصلی، پاسخ‌دهندگان دانش‌آموزان کلاس ششم تا هشتم بودند. نوجوانانی که کمی کوچک‌تر یا بزرگ‌ترند هم می‌توانند پاسخ دهند، اما تفسیر نتیجه برای آن‌ها با احتیاط بیشتری همراه است.

گزارش برای والدین و سرپرستان نوشته شده است، اما مشاوران مدرسه و روان‌شناسان کودک و نوجوان هم می‌توانند از آن استفاده کنند.

ده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «بله» و «نه». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

دو زیرمقیاس را همیشه با هم بخوانید. بهترین ترکیب، نمرهٔ پایین پرخاشگرانه و نمرهٔ بالای غیرپرخاشگرانه است. ترکیب پایین و پایین معمولاً سکوت خانه دربارهٔ این موضوع را نشان می‌دهد. بالا و پایین یعنی پیام خانه دعوامحور است. بالا و بالا یعنی پیام دوگانه است.

برای این ابزار هنجار رسمی یا برش منتشرشده‌ای وجود ندارد. باندها بر پایهٔ طیف پاسخ تعیین شده‌اند و تفسیر بر پایهٔ هنجار جهانی است. برای مقایسه، میانگین زیرمقیاس پرخاشگرانه در گروهی از دانش‌آموزان کلاس ششم که معلمان آن‌ها را پرخاشگرتر از همسالان می‌دانستند، ۰٫۲۶ از یک گزارش شده است.

این پرسش‌نامه را خود نوجوان پاسخ می‌دهد. پرسش اصلی این است: «آیا پدر یا مادرت دربارهٔ دعوا این حرف‌ها را به تو می‌زنند؟» برای هر جمله فقط دو گزینه هست: «بله» یا «نه». نوجوان باید بر پایهٔ حرف‌هایی پاسخ دهد که واقعاً از پدر، مادر یا سرپرستش می‌شنود، نه بر پایهٔ نظر خودش دربارهٔ دعوا.

بهتر است نوجوان در فضایی آرام و خصوصی، بدون حضور والدین کنارش، پاسخ دهد. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. بزرگ‌ترها نباید پاسخی را پیشنهاد یا اصلاح کنند. پاسخ دادن حدود سه تا پنج دقیقه طول می‌کشد.

حدود پنج دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

این آزمون برداشت نوجوان را می‌سنجد، نه گفته‌های واقعی والدین را. نوجوان ممکن است پیام یکی از بزرگ‌ترهای دیگر را گزارش کند یا پاسخ «پسندیده» بدهد، به‌ویژه اگر والدین کنارش باشند.

پایایی زیرمقیاس‌ها متوسط است (۰٫۶۲ و ۰٫۶۶) و هر زیرمقیاس فقط پنج جمله دارد. ابزار در ایران اعتباریابی نشده و هنجار ایرانی ندارد. نتیجه دربارهٔ رفتار خود نوجوان، گرمی رابطه با والدین یا شیوهٔ انضباط خانه چیزی نمی‌گوید.

این آزمون ابزاری آموزشی و غربالگری است و جایگزین ارزیابی تخصصی روان‌شناس یا مشاور نیست. اگر نوجوانی در معرض آزار یا خشونت است، با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و برای مشاوره با صدای مشاور ۱۴۸۰ تماس بگیرید.

برای تصویر کامل‌تر، این آزمون را می‌توان کنار ابزارهای سنجش رفتار پرخاشگرانه، آزاردیدگی از همسالان و باورهای نوجوان دربارهٔ دعوا به کار برد. ابزارهای سنجش نظارت والدین و کیفیت رابطهٔ والد و نوجوان هم کمک می‌کنند معلوم شود پیام خانه در چه بستری داده می‌شود.

اگر والدین هم بخواهند نگاه خودشان را بسنجند، ابزارهایی دربارهٔ نگرش والدین به پرخاشگری وجود دارد. مقایسهٔ پاسخ والدین با برداشت نوجوان، اغلب نشان می‌دهد کدام پیام‌ها گفته شده اما شنیده نشده و کدام‌ها ناخواسته منتقل شده‌اند.

اگر پس از گفت‌وگو یا مشاوره، پیام‌های خانه را تغییر داده‌اید، اجرای دوباره پس از حدود سه تا شش ماه نشان می‌دهد این تغییر در ذهن نوجوان هم ثبت شده یا نه. تکرار در فاصله‌های خیلی کوتاه معنای زیادی ندارد.

اتفاق‌های مهم، مثل تغییر مدرسه، دعوای جدی یا آزار مداوم، هم می‌توانند پیام‌های خانه و برداشت نوجوان را تغییر دهند. پس از چنین رویدادهایی هم اجرای دوباره مفید است.

در فرهنگ ما «جواب دادن» گاهی با غیرت و عزت‌نفس گره خورده و «گذشت» و «بزرگواری» هم ارزش‌هایی ریشه‌دارند. نتیجه را در همین بستر بخوانید. پیام‌های پدربزرگ، مادربزرگ، عمو یا دایی هم گاهی در ذهن نوجوان با پیام والدین یکی می‌شوند. پاسخ‌های نوجوان محرمانه‌اند و بهتر است برای سرزنش یا تنبیه او استفاده نشوند.