گزارش والد از رفتار کمک‌رسانی فرزند

نام اصلی ابزار «گزارش والد از رفتار کمک‌رسانی» است. مری ابرلی، ریموند مونته‌مایور و دانیل فلنری آن را برای پژوهشی دربارهٔ کمک داوطلبانهٔ نوجوانان به پدر و مادر ساختند و در ۱۹۹۳ در مجلهٔ تخصصی نوجوانی اولیه منتشر کردند. در مقاله، ابزار «تازه و ساخته‌شده برای همین مطالعه» معرفی شده است.

متن کامل پرسش‌ها، گزینه‌ها و شیوهٔ نمره‌گذاری در مجموعهٔ ابزارهای مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (ویرایش دوم، ۲۰۰۵، ص ۲۴۹–۲۵۰، مقیاس M5) منتشر شده است. نسخهٔ فارسی، ترجمهٔ ویرایشی این سامانه است و اعتباریابی ایرانی ندارد.

در پژوهش اصلی، ۸۵ نوجوان (۴۴ پسر و ۴۱ دختر) و مادر و پدرشان شرکت کردند؛ والدین این ابزار را پر کردند و نوجوانان پرسشنامه‌ای دربارهٔ رفتار والدین را. متن کامل مقاله در دسترس این سامانه نبوده و اطلاعات پژوهش از چکیدهٔ منتشرشدهٔ آن آمده است.

کمک‌های کوچک روزمره، مثل آوردن یک لیوان آب، برداشتن کیسهٔ خرید یا یادآوری قراری که فراموش کرده بودید، بخشی از زندگی خانوادگی‌اند. برخی کودکان و نوجوانان این کمک‌ها را خودشان پیشنهاد می‌کنند و برخی بیشتر منتظر درخواست می‌مانند.

این ابزار کوتاه، بسامد همین کمک‌های داوطلبانه را از نگاه شما ثبت می‌کند. نتیجهٔ آن برای شناخت الگوی کمک در خانه و برنامه‌ریزی است، نه برای داوری دربارهٔ فرزند یا شیوهٔ تربیت شما.

هدف ابزار، سنجش بسامد کمک‌های خودجوش فرزند به والد در خانه است؛ آنچه کتاب مرجع همکاری، خوش‌رویی و پاسخ‌گویی کودک به کارهای خانه نامیده است. این پرسشنامه ۱۵ پرسش دارد که جمعشان یک نمرهٔ کلی می‌سازد.

این نمره اطاعت، انجام تکالیف سپرده‌شده یا ویژگی‌های شخصیتی را نمی‌سنجد و برچسب بالینی هم نیست. تنها نشان می‌دهد در تجربهٔ شما، فرزندتان چقدر خودش پیش‌قدم کمک می‌شود.

ابزار ۱۵ پرسش دارد که همه به یک مقیاس کلی، یعنی «کمک‌رسانی»، تعلق دارند. پرسش‌ها موقعیت‌های گوناگونی را می‌پوشانند: ساختن و تعمیر، کارهای خانه و حمل بار، آوردن وسیله، کمک جلوی دیگران یا در تنهایی دونفره، کمک بی‌انتظار عوض، پیشنهاد مفید و یادآوری، تکرار خودجوش یک کار، تمام کردن کار شما، جمع کردن ریخت‌وپاشی دیگران و انجام کار در نبود شما.

گزینه‌ها امتیازهای ۱ («به‌ندرت») تا ۴ («تقریباً همیشه») دارند و جمع آن‌ها نمرهٔ کل ۱۵ تا ۶۰ را می‌سازد. هیچ پرسشی وارونه نیست. نمرهٔ بالاتر یعنی کمک داوطلبانهٔ بیشتر.

چون هنجاری منتشر نشده، سه بازه از معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند: ۱۵ تا ۳۰ (میانگین تا ۲، «گاهی» یا کمتر)، ۳۱ تا ۴۵ (میانگین بیش از ۲ تا ۳، میان «گاهی» و «معمولاً») و ۴۶ تا ۶۰ (میانگین بیش از ۳).

پاسخ‌دهنده والد یا مراقب اصلی است. مقالهٔ سازندگان از نوجوانان و بازهٔ اواخر کودکی تا میانهٔ نوجوانی سخن می‌گوید، اما کتاب مرجع گروه هدف را والدین کودکان پایه‌های سوم تا پنجم ذکر کرده است. این سامانه، با یک انتخاب ویراستاری، ابزار را برای والدین فرزندان ۹ تا ۱۶ ساله ارائه کرده است.

در پژوهش اصلی، مادر و پدر هر کدام جداگانه پاسخ دادند؛ این‌جا هم پیشنهاد می‌شود هر والد فرم خودش را پر کند.

پانزده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «به‌ندرت»، «گاهی»، «معمولاً» و «تقریباً همیشه». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۱۵ تا ۳۰ یعنی در تجربهٔ شما کمک‌های خودجوش فرزند کم‌بسامد بوده است. ۳۱ تا ۴۵ یعنی کمک در برخی موقعیت‌ها روشن است و در برخی نه. ۴۶ تا ۶۰ یعنی فرزندتان در بیشتر موقعیت‌ها خودش به کمک می‌آید.

برای فهم بهتر، پاسخ‌ها را در چهار دستهٔ ویراستاری ببینید: کار عملی (۱، ۲، ۳، ۷، ۱۲)، پیش‌قدمی برای نیاز شما (۵، ۱۱، ۱۴، ۱۵)، کمک فکری (۹، ۱۳) و بافت و انگیزه (۴، ۶، ۸، ۱۰). این دسته‌ها رسمی نیستند و نمرهٔ جداگانه ندارند.

اگر هر دو والد پاسخ داده‌اند، تفاوت‌ها را پرسش‌به‌پرسش مرور کنید.

این پرسشنامه را پدر، مادر یا مراقب اصلی کودک پر می‌کند. پانزده پرسش دربارهٔ موقعیت‌هایی است که فرزندتان می‌تواند خودش، بی‌آن‌که از او بخواهید، به شما کمک کند.

برای هر پرسش، بسته به این‌که چنین کمکی چقدر رخ داده، یکی از چهار گزینه را انتخاب کنید: «به‌ندرت»، «گاهی»، «معمولاً» یا «تقریباً همیشه».

پرسش‌ها بازهٔ زمانی مشخصی ندارند؛ تصویر کلی خود از ماه‌های اخیر را در نظر بگیرید. اگر هر دو والد می‌خواهند پاسخ دهند، هر کدام جداگانه و بدون مشورت با دیگری پر کند. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد و پر کردن حدود پنج دقیقه طول می‌کشد.

حدود پنج دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

کتاب مرجع همسانی درونی ابزار را برای مادران ۰٫۹۳ و برای پدران ۰٫۹۲ گزارش کرده است. با این حال، میانگین یا نقطهٔ برشی، چه ایرانی و چه خارجی، منتشر نشده و نسخهٔ فارسی اعتباریابی نشده است.

نمونهٔ پژوهش اصلی کوچک بود (۸۵ نوجوان و والدینشان). ابزار گزارش والد است و ممکن است با برداشت خود فرزند تفاوت داشته باشد. پرسش‌ها بازهٔ زمانی ندارند و فرصت کمک، مثلاً تعداد دفعاتی که چیزی در خانه تعمیر می‌شود، در خانواده‌ها یکسان نیست. کتاب مرجع برای پاسخ‌های ناقص، جایگزینی با میانگین را پیشنهاد کرده، اما این سامانه پاسخ به همهٔ پرسش‌ها را لازم می‌داند.

نتیجهٔ این پرسشنامه برای آگاهی و برنامه‌ریزی در خانه است و جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. از آن برای قضاوت دربارهٔ فرزند یا والد در مدرسه، دادگاه یا درمان استفاده نکنید. برای مشاورهٔ تلفنی رایگان با ۱۴۸۰ و در صورت خشونت خانگی با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید.

این ابزار فقط کمک داوطلبانه در خانه را می‌سنجد. برای تصویری کامل‌تر از رفتار جامعه‌پسند فرزند، می‌توان آن را با سنجه‌هایی دربارهٔ همدلی، رفتار با هم‌سالان یا کیفیت رابطهٔ والد و فرزند همراه کرد. در پژوهش اصلی، نوجوانان پرسشنامه‌ای دربارهٔ رفتار والدین را هم پر کرده بودند.

اگر تغییری در تقسیم کارها یا شیوهٔ قدردانی داده‌اید، پس از حدود سه ماه پاسخ دوباره معنادار است. ثبات نمره در طول زمان در منابع بررسی‌شده گزارش نشده است. به یاد داشته باشید که در پژوهش اصلی، کمک گزارش‌شده با بالا رفتن سن کمتر بود؛ پس کاهش اندک در نوجوانی لزوماً نشانهٔ مشکل نیست. نمره‌های دو بار پاسخ را پرسش‌به‌پرسش مقایسه کنید تا ببینید تغییر در کدام موقعیت‌ها رخ داده است.

در فرهنگ ایرانی، «کمک‌حال» بودن فرزند ارزشی شناخته‌شده است. در عین حال، تمرکز بر درس و کنکور گاهی باعث می‌شود والدین فرزند را از کارهای خانه معاف کنند؛ این می‌تواند فرصت کمک را کم کند و پاسخ‌ها را پایین بیاورد. در برخی خانواده‌ها هم انتظار کمک از دختران بیشتر از پسران است. این ابزار برای هر دو جنس یکسان است و هنجار ایرانی ندارد.