مشارکت والدین در فعالیت‌های فرزند (مطالعهٔ رشد جوانان روچستر، فرم والد)

نام اصلی این ابزار Parental Involvement است و در مطالعهٔ رشد جوانان روچستر (Rochester Youth Development Study) به کار رفته؛ پژوهشی طولی که از ۱۹۸۸ نوجوانان پایه‌های هفتم و هشتم و والدینشان را تا بزرگسالی دنبال کرد.

صورت انگلیسی پرسش‌ها و روش نمره‌گذاری در مجموعهٔ ابزارهای مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا (ویرایش ۲۰۰۵، ص ۳۱۰–۳۱۱، مقیاس G2) آمده است و آن مجموعه، ابزار را اقتباسی از کار استرن و اسمیت (۱۹۹۵) می‌داند.

ترجمهٔ فارسی کار ویراستاران این سامانه است. در دو پرسش، نمونه‌های آمریکایی («کلیسا» و «وای‌ام‌سی‌اِی» یا باشگاه پسران و دختران) با نمونه‌های آشنای ایرانی جایگزین شده‌اند. این نسخه اعتباریابی ایرانی ندارد.

والدین به شکل‌های گوناگون در زندگی نوجوانشان حضور دارند: یکی با او فوتبال بازی می‌کند، دیگری به اجرای گروه سرودش می‌رود، سومی پیش از خرید وسیلهٔ تازه برای خانه نظرش را می‌پرسد. این پرسشنامه همین حضورهای مثبت و سازنده را از زبان خود والد ثبت می‌کند.

نتیجه برای شناخت و برنامه‌ریزی خانوادگی است، نه ارزیابی ارزش شما به‌عنوان پدر یا مادر. بسیاری از والدین دلسوز به دلیل محدودیت‌های زندگی نمرهٔ پایینی می‌گیرند و این چیزی دربارهٔ محبتشان نمی‌گوید.

پرسش‌ها از پژوهشی آمریکایی دربارهٔ رشد نوجوانان آمده‌اند که در آن، حضور والدین در فعالیت‌های سازنده یکی از جنبه‌های مهم زندگی خانوادگی دانسته شده است. پاسخ دقیق، تصویری واقع‌بینانه می‌دهد.

هدف این ابزار سنجش میزان مشارکت والد در فعالیت‌های مثبت با فرزند است؛ هم در زندگی روزمرهٔ خانه و هم در فعالیت‌های سازمان‌یافتهٔ بیرون از آن. پرسشنامه ۱۱ پرسش دارد که از گزارش خود والد یک عدد کلی می‌سازد.

این عدد کیفیت رابطه یا شیوهٔ تربیت را ارزیابی نمی‌کند و برچسب بالینی هم نیست؛ فقط بسامد و میزان حضور مشترک را خلاصه می‌کند.

پرسشنامه ۱۱ پرسش دارد. پنج پرسش نخست دربارهٔ کارهای مشترک روزمره‌اند و با «اغلب» (۴)، «گاهی» (۳)، «به‌ندرت» (۲) و «هرگز» (۱) پاسخ داده می‌شوند. پرسش ۱، دربارهٔ شلوغی و در دسترس نبودن، وارونه نمره می‌گیرد (۵ منهای امتیاز).

شش پرسش بعدی (۶ تا ۱۱) دربارهٔ مشارکت در فعالیت‌های سازمان‌یافته‌اند: باشگاه‌ها و تیم‌های ورزشی بیرون از مدرسه، ورزش مدرسه، فعالیت‌های مدرسه، فعالیت‌های مذهبی، گروه‌های سازمان‌یافتهٔ دیگر و گروه‌های موسیقی یا آواز. گزینه‌ها «بسیار مشارکت دارم» (۴) تا «اصلاً مشارکت ندارم» (۱) هستند.

کتاب مرجع، نمره را میانگین یازده پاسخ (۱ تا ۴) می‌داند. این‌جا جمع پاسخ‌ها گزارش می‌شود (۱۱ تا ۴۴) که همان میانگین ضرب در ۱۱ است. چون هنجاری منتشر نشده، سه بازه از معنای گزینه‌ها ساخته شده: ۱۱ تا ۲۲، ۲۳ تا ۳۳ و ۳۴ تا ۴۴.

پاسخ‌دهنده پدر، مادر یا سرپرست اصلی نوجوان است. پژوهش مبدأ با والدین نوجوانان پایه‌های هفتم و هشتم آغاز شد؛ در این سامانه برای والدین فرزندان ۱۲ تا ۱۸ ساله ارائه شده است.

اگر هر دو والد در خانه‌اند، هر کدام می‌تواند جداگانه پاسخ دهد؛ کتاب مرجع دربارهٔ این موضوع راهنمایی نداده، اما پاسخ جداگانه تصویر روشن‌تری از تقسیم مشارکت می‌دهد.

یازده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و دربارهٔ کسی که در عنوان آزمون آمده جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «هرگز»، «به‌ندرت»، «گاهی» و «اغلب». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۱۱ تا ۲۲ یعنی بنا بر گزارش خودتان، کارهای مشترک و حضور در فعالیت‌های فرزند کم است. نمرهٔ ۲۳ تا ۳۳ یعنی همراهی وجود دارد ولی پیوسته نیست. نمرهٔ ۳۴ تا ۴۴ یعنی همراهی شما در خانه و بیرون پررنگ است.

برای فهم بهتر، پنج پرسش اول (همراهی خانگی، ۵ تا ۲۰) و شش پرسش دوم (حضور در فعالیت‌های سازمان‌یافته، ۶ تا ۲۴) را جداگانه هم جمع بزنید. کتاب مرجع این دو را جدا نمره نمی‌دهد، ولی این تفکیک نشان می‌دهد کدام بخش قوی‌تر است. اگر فرزندتان در بعضی فعالیت‌های بخش دوم شرکت نمی‌کند، نمرهٔ آن بخش ناگزیر پایین است.

این پرسشنامه را شما، به‌عنوان پدر یا مادر یا سرپرست نوجوان، پر می‌کنید. یازده پرسش دارد و دو بخش است.

در بخش اول (پرسش‌های ۱ تا ۵)، بگویید هر مورد چقدر پیش می‌آید: «اغلب»، «گاهی»، «به‌ندرت» یا «هرگز». در بخش دوم (پرسش‌های ۶ تا ۱۱)، بگویید در هر نوع فعالیت فرزندتان چقدر مشارکت دارید؛ مشارکت یعنی حضور در جلسه‌ها و برنامه‌ها، رساندن فرزند یا مربی‌گری. گزینه‌ها «بسیار مشارکت دارم»، «تا حدی»، «کمی» و «اصلاً مشارکت ندارم» هستند.

اگر فرزندتان در فعالیتی شرکت نمی‌کند، «اصلاً مشارکت ندارم» را انتخاب کنید؛ متن اصلی گزینهٔ جداگانه‌ای برای این حالت ندارد. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. پاسخ دادن حدود سه دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود سه دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

همسانی درونی این ابزار در کتاب مرجع ۰٫۷۴ گزارش شده، اما میانگین یا نقطهٔ برشی برای آن، نه در ایران و نه جای دیگر، منتشر نشده است. ترجمهٔ فارسی اعتباریابی نشده و نمونه‌های دو پرسش بومی شده‌اند.

ابزار گزارش خود والد است و ممکن است با برداشت فرزند متفاوت باشد. پیگیری درسی را نمی‌سنجد؛ پس والدی که بیشتر وقتش را صرف درس فرزند می‌کند، ممکن است نمرهٔ پایینی بگیرد. برای فرزندانی که در فعالیت سازمان‌یافته‌ای نیستند، شش پرسش دوم نمره را پایین می‌آورند.

این پرسشنامه برای آگاهی و برنامه‌ریزی خانوادگی است و ارزیابی حرفه‌ای به شمار نمی‌آید. نتیجهٔ آن نباید در داوری دربارهٔ صلاحیت والد، در دادگاه، مدرسه یا درمان، به کار رود. اگر در خانه خشونت یا کودک‌آزاری رخ می‌دهد، با اورژانس اجتماعی به شمارهٔ ۱۲۳ تماس بگیرید؛ در خطر جانی فوری، ۱۱۰ یا ۱۱۵.

این ابزار حضور و همراهی را از دید والد می‌سنجد. برای تصویری کامل‌تر، می‌توان آن را با ابزارهایی که برداشت خود نوجوان را می‌سنجند به کار برد؛ مثلاً ابزار نظارت والدین از همین مطالعهٔ روچستر یا ابزار مشارکت مثبت والدین از پروژهٔ سیاتل که در همان کتاب مرجع آمده‌اند.

اگر برنامهٔ خانوادگی یا شکل مشارکتتان را تغییر داده‌اید، پس از دو تا سه ماه پاسخ دوباره معنادار است. ثبات نمره‌ها در طول زمان در منابع بررسی‌شده گزارش نشده است. تغییر فصل هم می‌تواند اثر بگذارد، چون بسیاری از فعالیت‌های ورزشی و مدرسه‌ای فصلی‌اند.

در خانواده‌های ایرانی، مشارکت والدین بیشتر شکل پیگیری درس و کلاس‌های تقویتی را دارد که این ابزار آن را نمی‌سنجد. نمونهٔ پرسش فعالیت‌های مذهبی از «کلیسا» به عبادتگاه و مراسم دینی، و نمونهٔ گروه‌های سازمان‌یافته به کانون‌ها و باشگاه‌های فرهنگی و تفریحی تغییر کرده است. هزینهٔ فعالیت‌ها هم ممکن است مشارکت در بخش دوم را محدود کند.