فعالیت‌های مشارکت والدین در آموزش فرزند: خانه و مدرسه (هوور-دمپسی و سندلر)

این دو مقیاس را کاتلین هوور-دمپسی، هوارد سندلر و همکارانشان در دانشگاه وندربیلت، در پروژه‌ای با حمایت وزارت آموزش آمریکا، برای والدین دانش‌آموزان دبستان و دورهٔ راهنمایی ساختند. متن کامل آن‌ها در گزارش نهایی پروژه (۲۰۰۵، پیوست‌های J و K) منتشر شده و روند ساخت مقیاس‌ها در مقالهٔ واکر و همکاران (۲۰۰۵) آمده است. در مطالعهٔ چهارم پروژه با ۳۵۸ والد، همسانی درونی ۰٫۸۵ برای بخش خانه، ۰٫۸۲ برای بخش مدرسه و ۰٫۷۶ برای جمع ده پرسش بود. نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده پیدا نشد. بیشتر پاسخ‌دهندگان این مطالعه‌ها مادران بودند.

خانواده‌ها به شکل‌های گوناگونی در آموزش فرزندشان همراه می‌شوند: گفت‌وگو دربارهٔ روز مدرسه، نظارت بر تکلیف، کتاب خواندن مشترک، یا حضور در جلسه‌ها و جشن‌های مدرسه. بعضی از این فعالیت‌ها در خانه رخ می‌دهند و بعضی در خود مدرسه. این پرسشنامه کمک می‌کند ببینید خانوادهٔ شما در این سال تحصیلی در هر کدام چقدر حضور داشته است. نتیجه قضاوتی دربارهٔ شما نیست؛ تصویری است برای برنامه‌ریزی و گفت‌وگو با کودک و مدرسه. پاسخ دادن حدود سه دقیقه طول می‌کشد و به پرونده یا کارنامهٔ کودک ربطی ندارد.

این پرسشنامه دو شکل اصلی مشارکت خانواده در آموزش کودک را می‌سنجد:
• فعالیت‌های خانه (پرسش‌های ۱ تا ۵): گفت‌وگو دربارهٔ روز مدرسه، نظارت بر تکلیف، کمک برای امتحان، تمرین مهارت‌ها و کتاب خواندن.
• فعالیت‌های مدرسه (پرسش‌های ۶ تا ۱۰): کمک در مدرسه، حضور در برنامه‌ها، همراهی در اردو، جلسهٔ انجمن اولیا و روز بازدید والدین.
نتیجهٔ اصلی جمع هر دو بخش است و جمع جداگانهٔ هر بخش در متن نتیجه توضیح داده می‌شود.
نمرهٔ بالاتر یعنی فعالیت‌های مشارکت بیشتر؛ کیفیت مشارکت جداگانه سنجیده نمی‌شود.

پرسشنامه ۱۰ پرسش دارد که همه شش گزینه دارند: «هرگز» ۱، «یک یا دو بار در این سال تحصیلی» ۲، «چهار یا پنج بار» ۳، «هفته‌ای یک بار» ۴، «چند بار در هفته» ۵ و «هر روز» ۶. هیچ پرسشی معکوس نیست. جمع ده پرسش از ۱۰ تا ۶۰ است و جمع هر بخش از ۵ تا ۳۰. سه سطح «کم» (۱۰ تا ۲۶)، «متوسط» (۲۷ تا ۴۳) و «زیاد» (۴۴ تا ۶۰) بر پایهٔ معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند، چون هنجار یا برش منتشر نشده است. چون فعالیت‌های مدرسه چند بار در سال رخ می‌دهند، بخش مدرسه معمولاً کمتر از بخش خانه است. گزارش اصلی جمع ده پرسش را با عنوان «کل فعالیت‌های مشارکت» آورده است.

این پرسشنامه برای پدر، مادر یا مراقب اصلی کودکان ۶ تا ۱۲ ساله، یعنی دانش‌آموزان دبستان و سال‌های اول دورهٔ متوسطه، مناسب است. پژوهش‌های اصلی با والدین دانش‌آموزان پایه‌های اول تا ششم در دبستان‌ها و مدرسه‌های راهنمایی آمریکا انجام شدند. برای نوجوانان بزرگ‌تر، برخی پرسش‌ها مثل تمرین املا کمتر معنا دارند.

ده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «هرگز» تا «هر روز» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ کم (۱۰ تا ۲۶) یعنی در این سال تحصیلی فعالیت‌های مشارکت، چه در خانه و چه در مدرسه، کم پیش آمده است. نمرهٔ متوسط (۲۷ تا ۴۳) معمولاً یعنی بخش خانه فعال است اما حضور در مدرسه محدود. نمرهٔ زیاد (۴۴ تا ۶۰) یعنی فعالیت‌های خانگی تقریباً روزانه‌اند و حضور در مدرسه هم پررنگ است. هیچ سطحی خوب یا بد مطلق نیست. در پژوهش اصلی، والدین دانش‌آموزان کم‌پیشرفت مشارکت خانگی بیشتری گزارش کردند؛ پس نمرهٔ بالا را نباید نشانهٔ موفقیت کودک دانست. جمع هر بخش را جداگانه ببینید. اگر سال تحصیلی تازه شروع شده، پایین بودن بخش مدرسه طبیعی است.

این پرسشنامه ۱۰ جمله دربارهٔ فعالیت‌های خانواده در آموزش یکی از فرزندانتان دارد. همهٔ جمله‌ها با «کسی در خانوادهٔ ما…» شروع می‌شوند؛ پس کمک هر عضو خانواده، از پدر و مادر تا پدربزرگ، مادربزرگ یا خواهر و برادر بزرگ‌تر، حساب می‌شود. برای هر جمله بگویید در این سال تحصیلی چند وقت یک بار پیش آمده است: «هرگز»، «یک یا دو بار در این سال تحصیلی»، «چهار یا پنج بار در این سال تحصیلی»، «هفته‌ای یک بار»، «چند بار در هفته» یا «هر روز». اگر چند فرزند دارید، برای هر کدام جداگانه پر کنید.

اگر بلند نشوید، حدود سه دقیقه تمام می‌شود. عجله در این مدت کوتاه بیشتر از خود سؤال‌ها به نتیجه آسیب می‌زند.

هنجار، نقطهٔ برش و اعتباریابی ایرانی وجود ندارد و سطح‌ها فقط از معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند. نمونه‌های اصلی والدین دانش‌آموزان یک منطقهٔ شهری آمریکا بودند و بیشتر پاسخ‌دهندگان مادر بودند. برخی فعالیت‌های بخش مدرسه، مثل همراهی در اردو یا داوطلبی در کلاس، در بسیاری از مدرسه‌های ایرانی فرصتش فراهم نیست. این ابزار شکل و کیفیت مشارکت را نمی‌سنجد، فقط تعداد دفعه‌ها را.

این پرسشنامه ابزاری آموزشی و خودآگاهی است و ارزیابی صلاحیت والدین یا پیش‌بینی موفقیت تحصیلی کودک به شمار نمی‌رود. سطح‌ها بر هنجار ایرانی یا جهانی تکیه ندارند و فقط از معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند. اگر نگران یادگیری، رفتار یا امنیت کودک در مدرسه هستید، با معلم، مشاور مدرسه یا صدای مشاور ۱۴۸۰ و در موارد آسیب با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

در همان پروژه، مقیاس‌های دیگری هم ساخته شد که می‌توان کنار این پرسشنامه به کار برد: احساس توانایی والد برای کمک به موفقیت تحصیلی کودک، باورهای والد دربارهٔ نقش خود، و دعوت‌های مدرسه، معلم و کودک. این‌ها دلیل‌های مشارکت را می‌سنجند و این پرسشنامه شکل‌های آن را. هر مقیاس جداگانه نمره می‌گیرد. نتیجهٔ ترکیبی را بهتر است با مشاور تفسیر کنید.

چون پرسش‌ها دربارهٔ «این سال تحصیلی» هستند، بهترین زمان تکرار، نیمهٔ دوم سال یا آغاز سال تحصیلی بعد است. اگر برنامهٔ مشارکت خانواده را تغییر داده‌اید، دو تا سه ماه بعد دوباره پر کنید. تکرار زودتر، به‌ویژه برای بخش مدرسه، تغییر چندانی نشان نمی‌دهد. نتیجه‌ها را کنار هم نگه دارید تا روند را ببینید.

در خانواده‌های ایرانی، مشارکت در درس کودک بیشتر بر عهدهٔ مادران است و کمک پدربزرگ‌ها، مادربزرگ‌ها و خواهر و برادرهای بزرگ‌تر هم رایج است؛ عبارت «کسی در خانوادهٔ ما» همهٔ این کمک‌ها را در بر می‌گیرد. «انجمن اولیا و مربیان» برای PTA و «روز بازدید والدین» برای open-house به کار رفته است. حریم خصوصی: پاسخ‌های شما فقط برای خودتان نمایش داده می‌شود و بدون اجازه با مدرسه یا دیگران در میان گذاشته نمی‌شود.