نگرش والدین به مصرف مواد از نگاه نوجوان (پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل)

«نگرش والدین به مصرف مواد» (Parental Attitudes Toward Drug Use) مقیاسی سه‌پرسشی از پیمایش جوانان «جوامع مراقب» است که بر پایهٔ پژوهش‌های پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل در دانشگاه واشنگتن ساخته شد. آرتور، هاوکینز، پولارد، کاتالانو و باگلیونی آن را در سال ۲۰۰۲ در مجلهٔ Evaluation Review معرفی کردند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا در سال ۲۰۰۵ آن را با شمارهٔ IV-F2 در مجموعهٔ ابزارهای سنجش خشونت جوانان بازنشر کرد. نظریهٔ پشتیبان، «مدل رشد اجتماعی» هاوکینز و کاتالانوست. نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای پیدا نشد.

نوجوانان معمولاً از راه‌های زیادی دربارهٔ الکل، سیگار و مواد چیز می‌شنوند: مدرسه، دوستان، فیلم‌ها و شبکه‌های اجتماعی. اما پیامی که از خانه می‌گیرند، جایگاه ویژه‌ای دارد، حتی وقتی کمتر گفته شده باشد. این پرسشنامهٔ کوتاه کمک می‌کند ببینی برداشت تو از نظر پدر و مادرت دربارهٔ مصرف سه ماده چیست. نتیجه دربارهٔ رفتار تو داوری نمی‌کند و چیزی را تشخیص نمی‌دهد؛ فقط فرصتی برای فکر کردن و گفت‌وگوست. پاسخ‌ها را بر پایهٔ آنچه واقعاً در خانه دیده و شنیده‌ای بده، نه آنچه فکر می‌کنی باید باشد.

هدف این مقیاس سنجیدن این است که نوجوان نگرانی پدر و مادرش را دربارهٔ مصرف مواد برای خودش چقدر روشن می‌بیند:
• نوشیدن منظم الکل (۱ پرسش)
• کشیدن سیگار (۱ پرسش)
• کشیدن ماری‌جوانا (۱ پرسش)
در پیمایش جوامع مراقب، برداشت نرم از نگرش والدین یک عامل خطر خانوادگی شمرده می‌شود. این مقیاس رفتار خود نوجوان را نمی‌سنجد و زیرمقیاس جداگانه‌ای ندارد؛ هر سه پرسش با هم یک نمرهٔ کلی می‌سازند. نمرهٔ بالاتر یعنی نوجوان نگرانی والدین را دربارهٔ مصرف این مواد برای خودش قوی‌تر حس می‌کند.

مقیاس ۳ پرسش دارد. «خیلی نادرست» ۴، «نادرست» ۳، «کمی نادرست» ۲ و «اصلاً نادرست نیست» ۱ امتیاز دارد و هیچ پرسشی معکوس نیست. در منبع اصلی، امتیازها جمع و بر تعداد پرسش‌ها تقسیم می‌شوند (میانگین ۱ تا ۴). این سایت جمع را گزارش می‌کند که از ۳ تا ۱۲ است و همان ترتیب را نشان می‌دهد. نمرهٔ بالاتر یعنی برداشت قوی‌تر از مخالفت والدین. هنجار فردی منتشر نشده؛ پس سه سطح از معنای گزینه‌ها ساخته شده است: ۳ تا ۶ کم‌رنگ، ۷ تا ۹ متوسط و ۱۰ تا ۱۲ روشن. همسانی درونی ۰٫۷۸ گزارش شده است. گزینهٔ میانی یا «نمی‌دانم» وجود ندارد.

این پرسشنامه برای نوجوانان ۱۱ تا ۱۸ ساله طراحی شده و خود نوجوان آن را پر می‌کند. اگر با پدر و مادر زندگی نمی‌کنی، به بزرگسالی فکر کن که سرپرستی‌ات را بر عهده دارد. والدین هم می‌توانند، با رضایت نوجوان، نتیجه را برای آغاز گفت‌وگو ببینند. برای کودکان زیر ۱۱ سال مناسب نیست.

سه سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «خیلی نادرست»، «نادرست»، «کمی نادرست» و «اصلاً نادرست نیست». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمره، برداشت نوجوان را نشان می‌دهد و نه نظر واقعی والدین را. نمرهٔ کم‌رنگ ممکن است یعنی والدین واقعاً آسان‌گیرند، یا مخالف‌اند ولی هرگز نگفته‌اند، یا رفتار بزرگ‌ترها، مثل سیگار کشیدن، پیام را مبهم کرده است. نمرهٔ روشن معمولاً محافظ است، اما اگر با ترس همراه باشد، ممکن است نوجوان اشتباهش را پنهان کند. تفاوت میان سه ماده هم مهم است؛ ماده‌ای که پایین‌تر از بقیه است، جایی است که پیام خانه کمتر روشن بوده و گفت‌وگو می‌تواند از همان‌جا آغاز شود. اگر هر دو والد جداگانه با نوجوان گفت‌وگو کنند، معمولاً تصویر دقیق‌تری از منبع ابهام به دست می‌آید.

در این بخش ۳ پرسش کوتاه می‌بینی که همه با یک جمله آغاز می‌شوند: «به نظر پدر و مادرت، اگر … چقدر نادرست است؟». موضوع پرسش‌ها نوشیدن منظم آبجو، شراب یا مشروب قوی، کشیدن سیگار و کشیدن ماری‌جوانا است. برای هر کدام یکی از چهار پاسخ را بزن: «خیلی نادرست»، «نادرست»، «کمی نادرست» یا «اصلاً نادرست نیست». منظور، نظری است که فکر می‌کنی پدر و مادرت دربارهٔ تو دارند، نه نظر خودت و نه نظرشان دربارهٔ بزرگسالان. اگر میان آن دو تفاوت می‌بینی، به نظری فکر کن که در خانه بیشتر حس کرده‌ای. پاسخ درست یا غلطی در کار نیست.

اگر بلند نشوید، حدود دو دقیقه تمام می‌شود. عجله در این مدت کوتاه بیشتر از خود سؤال‌ها به نتیجه آسیب می‌زند.

مقیاس فقط سه پرسش دارد و قلیان، ویپ و داروهای بدون نسخه را نمی‌پرسد، چون متن اصلی آمریکایی است و تغییر نکرده است. برای فرد هنجار یا برش منتشر نشده و سطح‌ها فقط بر پایهٔ معنای گزینه‌هاست. نسخهٔ فارسی اعتباریابی نشده است. پاسخ‌ها ممکن است از حال آن روز یا رابطهٔ لحظه‌ای نوجوان با والدین اثر بگیرند. همچنین ابزار برای سنجش گروهی در برنامه‌های پیشگیری ساخته شده و برای فرد، فقط نقطهٔ شروع گفت‌وگوست.

این پرسشنامه برای خودشناسی و گفت‌وگوست و جای ارزیابی مشاور یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. نتیجهٔ آن تشخیص نیست و نباید در داوری انضباطی، قانونی یا گزینش به کار رود. اگر نگران مصرف خودت یا کسی هستی، با خط مشاورهٔ بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیر؛ در حال بد پس از مصرف، اورژانس ۱۱۵ و در خطر فوری، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ را خبر کن.

این مقیاس را می‌توان کنار «نگرش والدین به رفتار ضداجتماعی» از همان پیمایش جوامع مراقب به کار برد تا پیام خانواده دربارهٔ رفتارهای پرخطر کامل‌تر دیده شود. پرسشنامهٔ فرزندپروری آلاباما (APQ) شیوهٔ نظارت والدین را می‌سنجد و «گزارش والد دربارهٔ دوستان نزدیک فرزند» نگاه والد به حلقهٔ دوستان را نشان می‌دهد.

فاصلهٔ مناسب برای تکرار، دست‌کم سه ماه است؛ مثلاً پس از چند گفت‌وگوی خانوادگی یا یک کارگاه پیشگیری. چون مقیاس فقط سه پرسش دارد، جابه‌جا شدن یک گزینه هم نمره را تغییر می‌دهد؛ پس تغییرهای کوچک را با احتیاط و کنار گفت‌وگو بخوانید. بهتر است هر بار در شرایط آرام و مشابه پاسخ داده شود.

در ایران، فروش مواد دخانی به افراد زیر ۱۸ سال ممنوع است و مصرف الکل و ماری‌جوانا جرم شمرده می‌شود؛ با این حال قلیان در بسیاری از دورهمی‌ها پذیرفته است و گفت‌وگو دربارهٔ الکل در خانه اغلب تابوست. حریم خصوصی نوجوان را جدی بگیرید: پاسخ‌ها متعلق به خود اوست و نشان دادن آن به والدین، مدرسه یا هر کس دیگر فقط با رضایت خودش باید باشد. نتیجه نباید وسیلهٔ بازجویی یا تنبیه شود.