پرسشنامهٔ کوتاه «خانواده‌تان چگونه است؟» (نسخهٔ والدین)

پرسشنامهٔ «خانواده‌تان چگونه است؟» (How is your Family?) بخشی از مجموعهٔ «خانواده و نوجوانی: شاخص‌های سلامت» است که بنیاد دبلیو. کی. کلاگ در سال ۱۹۹۶ و سازمان بهداشت پان‌امریکن در سال ۱۹۹۹ منتشر کردند. هدف آن، شناختن ویژگی‌هایی از کارکرد خانواده است که از نوجوان در برابر رفتارهای پرخطر محافظت می‌کنند. نسخهٔ کوتاه والدین، که اینجا آمده، همراه با نمره‌گذاری در مجموعهٔ ابزارهای سازمان بهداشت پان‌امریکن (اورپیناس، ریکو و مارتینز، ۲۰۱۳) منتشر شده و استفاده از آن، با ذکر منبع، آزاد است.

خانواده‌ای که اعضایش با هم حرف می‌زنند، با هم وقت می‌گذرانند و کارها را با هم پیش می‌برند، برای نوجوان پشتوانه‌ای در برابر دشواری‌ها و خطرهای این دوره است. این پرسشنامه به شما، به عنوان پدر یا مادر، کمک می‌کند دو لایه از ارتباط در خانه‌تان را ببینید: ارتباط شما و همسرتان، و ارتباط میان همهٔ اعضای خانواده. نتیجه نه نمرهٔ قبولی یا ردی، بلکه تصویری از امروز خانهٔ شماست و می‌تواند نقطهٔ آغاز گفت‌وگو با همسرتان و فرزندانتان باشد.

هدف این پرسشنامه سنجیدن ارتباط و پیوند در خانواده، از نگاه پدر یا مادر است. ۱۱ جمله دو بخش را پوشش می‌دهند. بخش نخست، ارتباط و پیوند میان همسران، «میزان گشودگی، اطمینان و رضایت» در گفت‌وگوی زوج را می‌سنجد. بخش دوم، ارتباط و پیوند در خانوادهٔ هسته‌ای، میزان تعامل میان اعضای خانواده و رضایت از آن را می‌سنجد؛ از تقسیم کارها و غذای مشترک تا بیان آزاد فکرها و گذراندن اوقات فراغت با هم. نمرهٔ بالاتر در هر بخش یعنی ارتباط بهتر.

پرسشنامه ۱۱ جمله دارد. پنج گزینهٔ پاسخ، طبق منبع، این‌گونه نمره می‌گیرند: «هرگز» صفر، «به‌ندرت» صفر، «گاهی» یک، «اغلب» دو و «تقریباً همیشه» دو. هیچ جمله‌ای معکوس نیست. بخش همسران جمع جمله‌های یکم تا پنجم است (۰ تا ۱۰) و بخش خانوادهٔ هسته‌ای جمع جمله‌های ششم تا یازدهم (۰ تا ۱۲). جملهٔ یکم، دربارهٔ حرف زدن روزانهٔ پدر با بچه‌ها، در منبع در بخش همسران و جملهٔ نهم، دربارهٔ حرف زدن روزانهٔ مادر با بچه‌ها، در بخش خانواده آمده و ما همین ساختار را نگه داشته‌ایم. نمرهٔ کل ساخته نمی‌شود. هنجار ایرانی یا جهانی منتشرشده‌ای پیدا نکردیم؛ پس سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها هستند: میانگین امتیاز کمتر از نیم «کم»، نیم تا کمتر از یک و نیم «متوسط» و یک و نیم یا بیشتر «زیاد». برای بخش همسران یعنی ۰ تا ۲، ۳ تا ۷ و ۸ تا ۱۰؛ و برای بخش خانواده ۰ تا ۲، ۳ تا ۸ و ۹ تا ۱۲.

این پرسشنامه برای پدر یا مادرِ نوجوانان ۱۰ تا ۱۹ ساله است. هر دو والد می‌توانند جداگانه آن را پر کنند و مقایسهٔ دو برداشت، اغلب گفت‌وگوی سودمندی می‌سازد. بخش همسران برای والدی طراحی شده که با همسر یا شریک زندگی‌اش زندگی می‌کند. برای والدین تنها، بخش خانوادهٔ هسته‌ای همچنان معنادار است. نسخهٔ جداگانه‌ای از این پرسشنامه برای خود نوجوانان هم در منبع وجود دارد.

یازده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و دربارهٔ کسی که در عنوان آزمون آمده جواب می‌دهید. طیف از «هرگز» تا «تقریباً همیشه» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

دو بخش را کنار هم ببینید. ارتباط زیاد در هر دو بخش، تصویری از خانه‌ای با گفت‌وگوی باز میان همسران و پیوند خوب میان همهٔ اعضاست. ارتباط زیاد میان همسران اما کم در خانواده، شاید نشان دهد زوج به هم نزدیک‌اند اما فرزندان کمتر در این پیوند شریک‌اند. ارتباط کم میان همسران اما زیاد در خانواده، شاید نشان دهد پدر و مادر انرژی‌شان را بیشتر صرف بچه‌ها کرده‌اند. ارتباط کم در هر دو بخش، ارزش توجه جدی دارد. علاوه بر نمره‌ها، به جمله‌های تک‌تک نگاه کنید؛ گاهی یک جملهٔ پایین، مثل بیان آزاد فکرها یا تقسیم کارها، دقیق‌ترین راهنمای تغییر است. گزینه‌های «هرگز» و «به‌ندرت» هر دو صفر و «اغلب» و «تقریباً همیشه» هر دو دو امتیاز می‌گیرند؛ پس نمره‌ها را تقریبی ببینید.

این پرسشنامه را پدر یا مادرِ یک نوجوان ۱۰ تا ۱۹ ساله پر می‌کند. به وضعیت کنونی خانواده‌تان فکر کنید، نه به گذشته یا آنچه دوست دارید باشد. همهٔ جمله‌ها با عبارت «در خانوادهٔ ما:» شروع می‌شوند. برای هر جمله یکی از پنج گزینه را انتخاب کنید: «هرگز»، «به‌ندرت»، «گاهی»، «اغلب» یا «تقریباً همیشه». پنج جملهٔ نخست دربارهٔ ارتباط شما و همسرتان است و برای والدی طراحی شده که با همسر یا شریک زندگی‌اش زندگی می‌کند؛ اگر چنین نیست، نتیجهٔ این بخش را با احتیاط بخوانید. «همسر» یعنی همسر یا شریک زندگی کنونی شما. شش جملهٔ بعدی دربارهٔ کل خانوادهٔ هسته‌ای است، یعنی پدر، مادر و فرزندانی که با هم زندگی می‌کنید. به همهٔ جمله‌ها پاسخ دهید؛ پاسخ درست یا غلط وجود ندارد و پر کردن پرسشنامه حدود سه دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود سه دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

این پرسشنامه در آمریکای لاتین ساخته شده و نسخهٔ فارسی آن هنوز در ایران اعتباریابی نشده است. هنجار منتشرشده‌ای ندارد و سطح‌ها فقط بر پایهٔ معنای گزینه‌ها هستند. پایایی کل نسخهٔ والدین ۰٫۸۴ گزارش شده، اما پایایی هر بخش جداگانه گزارش نشده است. پاسخ‌ها برداشت یک والدند و ممکن است با برداشت همسر یا فرزند تفاوت داشته باشند. بخش همسران برای والدین تنها کاربرد ندارد. این پرسشنامه تشخیص نیست.

این پرسشنامه ابزاری برای خودشناسی و گفت‌وگوست و جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. نتیجه دربارهٔ ارزش یا کیفیت خانواده‌تان داوری نمی‌کند. اگر در خانواده خشونتی وجود دارد، با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) یا در خطر فوری با پلیس (۱۱۰) تماس بگیرید. برای مشاورهٔ خانواده می‌توانید با صدای مشاور بهزیستی (۱۴۸۰) تماس بگیرید.

این پرسشنامه را می‌توان کنار نسخهٔ نوجوانان همین ابزار، یا سنجه‌های دیگر کارکرد خانواده و ارتباط والد و نوجوان، به کار برد تا برداشت والدین و فرزند مقایسه شود. اگر بخش همسران پایین است، سنجه‌های رضایت زناشویی می‌توانند تصویر دقیق‌تری بدهند. منبع، بخش دیگری با عنوان «موقعیت‌های دشوار» هم دارد که انباشت رویدادهای پرفشار خانواده را می‌سنجد.

اگر خانواده‌تان تغییری را تجربه کرده، مثلاً پس از مشاوره، جابه‌جایی، تولد فرزند یا پایان سال تحصیلی پرفشار، پر کردن دوبارهٔ پرسشنامه پس از چند ماه می‌تواند تغییر را نشان دهد.

در خانواده‌های ایرانی، سفرهٔ مشترک و دورهمی‌ها جایگاهی سنتی دارند و ممکن است در جمله‌های غذای مشترک و گردهمایی روزانه نمرهٔ بالاتری ببینید. از سوی دیگر، بیان آزاد فکرها، به‌ویژه برای نوجوانان در برابر بزرگ‌ترها، و گفت‌وگوی عاطفی میان همسران، در برخی خانواده‌ها کمتر جا افتاده است. تقسیم کارهای خانه هم گاهی بر پایهٔ نقش‌های جنسیتی است. «همسر» ترجمهٔ spouse/partner در منبع است.