شیوه‌های فرزندپروری مثبت، فرم والد (مطالعهٔ رشد جوانان روچستر)

این مقیاس از مطالعهٔ رشد جوانان روچستر آمده است؛ پژوهشی طولی که از سال ۱۹۸۸ گروهی از نوجوانان شهر روچستر در ایالت نیویورک و والدینشان را تا بزرگسالی پیگیری کرد. ماروین کروهن، سوزان استرن، ترنس تورنبری و سونگ جون جانگ این پرسش‌ها را در سال ۱۹۹۲ در مقاله‌ای دربارهٔ سنجش فرایندهای خانواده منتشر کردند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا هم در سال ۲۰۰۵ این مقیاس را در مجموعهٔ ابزارهای خود آورد. این مقیاس فرم والد و فرم نوجوان دارد؛ این آزمون فرم والد است. متن پرسش‌ها، ترتیب و گزینه‌ها گویه‌به‌گویه با همان مجموعه تطبیق داده شده است.

بیشتر گفت‌وگوهای فرزندپروری دربارهٔ رفتارهای ناخواسته است: چطور با لجبازی، بی‌نظمی یا نافرمانی برخورد کنیم. اما پژوهش‌های چند دههٔ گذشته نشان داده‌اند که نیمهٔ دیگر داستان، یعنی پاسخ والدین به رفتار خوب، به همان اندازه مهم است. والدینی که لحظه‌های خوب را می‌بینند و به آن‌ها پاسخ می‌دهند، اغلب رابطه‌ای گرم‌تر و همکاری بیشتری از فرزندشان می‌بینند. این مقیاس کوتاه به شما کمک می‌کند ببینید در خانه‌تان چقدر و به چه شکل به رفتار خوب پاسخ داده می‌شود.

هدف این مقیاس، سنجش میزان پاسخ مثبت پدر یا مادر به رفتار خوب فرزند است. ۵ پرسش پنج شکل این پاسخ را می‌سنجند: تحسین کلامی، محبت جسمی، پاداش مادی، امتیاز ویژه و کار یا رفتن به جایی ویژه با هم. مقیاس شیوهٔ برخورد با رفتار ناخواسته را نمی‌سنجد و تصویری کامل از فرزندپروری نیست؛ فقط یک جنبهٔ مهم آن را نشان می‌دهد. در مطالعهٔ روچستر، این پرسش‌ها در کنار سنجه‌هایی مانند دلبستگی، نظارت و ثبات انضباط به کار رفتند تا تصویر فرایندهای خانواده کامل‌تر شود؛ این آزمون فقط همین بخش را دربر دارد.

مقیاس ۵ پرسش دارد و هر پرسش چهار گزینه: «اغلب» چهار امتیاز، «گاهی» سه، «به‌ندرت» دو و «هرگز» یک. هیچ پرسشی معکوس نیست. جمع پاسخ‌ها نمره‌ای از ۵ تا ۲۰ می‌سازد؛ نمرهٔ بالاتر یعنی پاسخ مثبت بیشتر. در منبع اصلی، میانگین پاسخ‌ها (از یک تا چهار) گزارش می‌شود که با جمع پنج پرسش هم‌ارز است. در جدول منتشرشده، عددگذاری گزینه‌ها برعکس چاپ شده، اما متن همان منبع می‌گوید نمرهٔ بالاتر یعنی پاسخ مثبت بیشتر؛ در این نسخه، جهت نمره‌گذاری با همین توضیح هماهنگ شده است. هنجار ایرانی یا جهانی منتشرشده‌ای پیدا نکردیم؛ پس سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها تعریف شده‌اند: میانگین کمتر از دو و نیم (نمرهٔ ۵ تا ۱۲، «کم»)، دو و نیم تا کمتر از سه و نیم (۱۳ تا ۱۷، «متوسط») و سه و نیم یا بیشتر (۱۸ تا ۲۰، «زیاد»). این سطح‌ها مقایسه با والدین دیگر نیستند.

این مقیاس برای پدر، مادر یا مراقب اصلی کودکان و نوجوانان ساخته شده است. در پژوهش اصلی، والدین نوجوانانی که در پایه‌های هفتم و هشتم بودند به آن پاسخ دادند؛ بنابراین برای والدین فرزندان ده تا هجده‌ساله مناسب‌تر است. هر دو والد می‌توانند جداگانه پاسخ دهند و مقایسهٔ پاسخ‌ها مفید است. برای والدین کودکان خردسال‌تر هم پرسش‌ها قابل‌فهم‌اند، اما مرزهای سطح‌ها و تفسیرها با در نظر گرفتن والدین نوجوانان نوشته شده‌اند و باید با احتیاط بیشتری خوانده شوند.

پنج سؤال را به ترتیب می‌خوانید و دربارهٔ کسی که در عنوان آزمون آمده جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «اغلب»، «گاهی»، «به‌ندرت» و «هرگز». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ کل را بخوانید، اما به پاسخ‌های جداگانه بیشتر توجه کنید. دو پرسش اول، تحسین و محبت جسمی، ساده‌ترین و مؤثرترین شکل‌های پاسخ مثبت‌اند. نمرهٔ پایین در پرسش پاداش مادی لزوماً نگران‌کننده نیست، چون پژوهش‌ها نشان می‌دهند پاداش‌های مادی وعده‌داده‌شده ممکن است انگیزهٔ درونی را کم کنند. سن فرزند را هم در نظر بگیرید؛ با نوجوانان، محبت جسمی معمولاً کمتر و شکل‌های دیگر نزدیکی بیشتر می‌شود. سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها هستند، نه میانگین والدین دیگر.

این مقیاس را پدر یا مادر پر می‌کند. در ادامه ۵ پرسش می‌خوانید که همه با یک موقعیت آغاز می‌شوند: وقتی فرزندتان کاری کرده که آن را دوست دارید یا تأییدش می‌کنید. برای هر پرسش بگویید چند وقت یک بار به آن شکل پاسخ می‌دهید: «اغلب»، «گاهی»، «به‌ندرت» یا «هرگز». اگر چند فرزند دارید، پیش از شروع یکی از آن‌ها را در نظر بگیرید و همهٔ پرسش‌ها را دربارهٔ همان فرزند پاسخ دهید. به رفتار معمول خودتان در ماه‌های اخیر فکر کنید، نه به یک روز خاص. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد و پاسخ دادن حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

حدود دو دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

این مقیاس تنها پنج پرسش دارد و فقط پاسخ به رفتار خوب را می‌سنجد؛ شیوهٔ انضباط، گرمی کلی رابطه و کیفیت تحسین در آن دیده نمی‌شوند. پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و والدین گاهی تصویر روزهای خوبشان را گزارش می‌کنند. هنجار ایرانی یا جهانی برای آن منتشر نشده و نسخهٔ فارسی آن اعتباریابی نشده است. جهت عددگذاری گزینه‌ها در جدول منتشرشده با توضیح همان منبع ناهمخوان است و در این نسخه بر پایهٔ توضیح منبع تنظیم شده است.

این مقیاس ابزاری برای خودشناسی والدین است و ارزیابی صلاحیت فرزندپروری یا تشخیص روان‌شناختی به شمار نمی‌آید. اگر دربارهٔ رفتار یا حال فرزندتان نگرانید، یا اگر رابطه‌تان با او پرتنش است، با مشاور خانواده یا روان‌شناس کودک و نوجوان مشورت کنید. صدای مشاور بهزیستی با شمارهٔ ۱۴۸۰ برای مشاورهٔ تلفنی و اورژانس اجتماعی با شمارهٔ ۱۲۳ برای بحران‌های خانوادگی در دسترس‌اند.

برای تصویری کامل‌تر، می‌توان این مقیاس را کنار فرم نوجوان همین مقیاس، که همان پنج پرسش را از نگاه فرزند می‌پرسد، به کار برد؛ مقایسهٔ دو دیدگاه اغلب بسیار روشنگر است. مقیاس‌های گسترده‌تر فرزندپروری، مانند سنجه‌های انضباط و دلبستگی والد و فرزند از همان مطالعهٔ روچستر، و پرسش‌نامه‌های رفتار کودک هم مکمل‌های خوبی‌اند.

اگر پس از خواندن گزارش، تغییری در شیوهٔ پاسخ به رفتار خوب فرزندتان داده‌اید، تکرار مقیاس پس از دو تا سه ماه می‌تواند نشان دهد که این تغییر پایدار مانده یا نه. در غیر این صورت، سالی یک بار، یا با تغییر مرحلهٔ رشد فرزند، مثل ورود به نوجوانی، کافی است. بهتر است هر بار دربارهٔ همان فرزند پاسخ دهید تا نتیجه‌ها مقایسه‌پذیر باشند.

در فرهنگ ایرانی، باورهایی مثل «تحسین بچه را لوس می‌کند» یا ترس از چشم‌زخم، گاهی والدین را از ابراز رضایت باز داشته است. همچنین، شکل‌های سنتی پاداش و کار مشترک، مثل عیدی، مهمانی خانوادگی یا پختن غذای محبوب فرزند، ممکن است در پاسخ به این پرسش‌ها دیده نشوند. نتیجهٔ این مقیاس اطلاعاتی خصوصی دربارهٔ خانواده است و فقط با کسانی که خودتان انتخاب می‌کنید در میان گذاشته می‌شود.