انتظارها و انتقاد والدین از مقیاس چندبعدی کمال‌گرایی فراست (FMPS)

بسیاری از ما معیارهایی را که امروز برای خودمان داریم، از خانه آورده‌ایم. اینکه پس از یک اشتباه با خودمان مهربان‌ایم یا سخت‌گیر، اینکه نمرهٔ هفده را موفقیت می‌دانیم یا شکست، و اینکه آیا احساس می‌کنیم «کافی» هستیم، تا حد زیادی به تجربهٔ ما از انتظارها و واکنش‌های پدر و مادر برمی‌گردد. پژوهشگران کمال‌گرایی سال‌هاست نشان داده‌اند که این دو جنبه، یعنی انتظار والدین و انتقاد والدین، از ریشه‌های مهم کمال‌گرایی در بزرگسالی‌اند. این آزمون کوتاه به شما کمک می‌کند تصویری روشن‌تر از این ریشه‌ها در زندگی خودتان به دست آورید.

این آزمون بخشی از مقیاس چندبُعدی کمال‌گرایی فراست است که رندی فراست و همکارانش در سال ۱۹۹۰ در مجلهٔ پژوهش درمان شناختی و پژوهش منتشر کردند. مقیاس کامل ۳۵ جمله و شش بُعد دارد: نگرانی دربارهٔ اشتباه، معیارهای شخصی، انتظارهای والدین، انتقاد والدین، تردید دربارهٔ کارها و نظم و سازمان‌دهی. در این آزمون تنها دو خرده‌مقیاس انتظارهای والدین و انتقاد والدین آمده است؛ یعنی ۹ جمله از ۳۵ جملهٔ اصلی، با همان متن، همان ترتیب نسبی و همان نمره‌گذاری. این مقیاس از پرکاربردترین ابزارهای پژوهش کمال‌گرایی در جهان است و به فارسی هم ترجمه و بررسی شده است.

هدف این آزمون، سنجش ادراک شما از دو جنبهٔ تربیت در کودکی است. انتظارهای والدین با ۵ جمله می‌سنجد که پدر و مادرتان تا چه اندازه از شما انتظار عملکرد عالی و بهترین بودن داشتند. انتقاد والدین با ۴ جمله می‌سنجد که تا چه اندازه برای کم‌آوردن سرزنش یا تنبیه می‌شدید و احساس می‌کردید هرگز به معیارهای آن‌ها نمی‌رسید. هر دو خرده‌مقیاس جداگانه گزارش می‌شوند و نمرهٔ کل ندارند. آزمون رفتار واقعی والدین را نمی‌سنجد؛ تصویر و خاطرهٔ شما از آن را می‌سنجد.

آزمون ۹ جمله دارد و هر جمله پنج گزینه: «کاملاً مخالفم» یک، «مخالفم» دو، «نه موافقم نه مخالف» سه، «موافقم» چهار و «کاملاً موافقم» پنج. هیچ جمله‌ای معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود. جمله‌های ۱، ۴، ۵، ۶ و ۸ انتظارهای والدین را می‌سازند (بازهٔ ۵ تا ۲۵) و جمله‌های ۲، ۳، ۷ و ۹ انتقاد والدین را (بازهٔ ۴ تا ۲۰). این جمله‌ها در مقیاس اصلی شمارهٔ ۱، ۳، ۵، ۱۱، ۱۵، ۲۰، ۲۲، ۲۶ و ۳۵ دارند. مرز سطح‌ها بر پایهٔ هنجار جهانی، یعنی میانگین و انحراف معیار نمونهٔ ۲۴۳ نفری استوبر در ۱۹۹۸، تعیین شده است. سطح‌ها میانگین منهای و به‌علاوهٔ یک انحراف معیارند: انتظارهای والدین ۵ تا ۶ «کمتر از معمول»، ۷ تا ۱۶ «در محدودهٔ معمول» و ۱۷ تا ۲۵ «بیشتر از معمول»؛ انتقاد والدین ۴ «کمتر از معمول»، ۵ تا ۱۲ «در محدودهٔ معمول» و ۱۳ تا ۲۰ «بیشتر از معمول».

این آزمون برای نوجوانان از پانزده سال به بالا و بزرگسالان مناسب است؛ کسانی که دربارهٔ دوران کودکی و رابطه با پدر و مادر خود پاسخ می‌دهند. اگر در کودکی با مراقب دیگری، مثل پدربزرگ و مادربزرگ، بزرگ شده‌اید، می‌توانید او را در نظر بگیرید. برای نوجوانانی که هنوز با والدین زندگی می‌کنند، جمله‌ها به گذشته اشاره دارند، اما تجربهٔ امروز هم ناگزیر در پاسخ‌ها دیده می‌شود؛ این را هنگام خواندن نتیجه به یاد داشته باشید. آزمون برای والدینی که می‌خواهند الگوهای کودکی خود را بشناسند هم سودمند است.

در مشاوره و روان‌درمانی، این دو خرده‌مقیاس به درمانگر کمک می‌کنند ریشه‌های خانوادگی کمال‌گرایی مراجع را بشناسد و هدف‌های درمان را دقیق‌تر بچیند. در مراکز مشاورهٔ دانشگاهی، می‌توانند در کنار ابزارهای اضطراب و فرسودگی به کار روند. در کارگاه‌های فرزندپروری، والدین با پاسخ دادن به جمله‌ها دربارهٔ کودکی خود، با الگوهایی آشنا می‌شوند که ممکن است ناخواسته تکرار کنند. نتیجه هرگز نباید در گزینش شغلی یا تحصیلی به کار رود.

دو خرده‌مقیاس را جداگانه و سپس کنار هم بخوانید. انتظار بالا با انتقاد پایین، معمولاً تصویر خانه‌ای پرتوقع اما پذیرنده است و پیامدهای ترکیبی‌تری دارد. انتظار بالا همراه با انتقاد بالا، الگویی است که پژوهش‌ها بیشترین پیوند را میان آن و کمال‌گرایی ناسازگار یافته‌اند. انتقاد بالا، حتی با انتظار معمول، نشانهٔ تجربهٔ پذیرش مشروط است و ارزش توجه دارد. نمره‌های نزدیک مرز دو سطح را با احتیاط بخوانید و همیشه به یاد داشته باشید که مقایسه با هنجار جهانی انجام شده است.

این آزمون خاطره و ادراک شما را می‌سنجد و حال‌وهوای امروز، رابطهٔ کنونی با والدین و تمایل به دیدن گذشته از دریچه‌ای روشن یا تیره، می‌تواند بر پاسخ‌ها اثر بگذارد. پدر و مادر در یک جمله با هم جمع شده‌اند و تفاوت آن‌ها دیده نمی‌شود. مرز سطح‌ها از یک نمونهٔ دانشجویی آلمانی آمده و هنجار ایرانی منتشرشده‌ای در دست نیست؛ پس مرزها را تقریبی بدانید. آزمون تشخیص نمی‌دهد.

برای تصویر کامل‌تر، می‌توان چهار خرده‌مقیاس دیگر مقیاس فراست را هم به کار برد، به‌ویژه نگرانی دربارهٔ اشتباه و معیارهای شخصی، تا معلوم شود این ریشه‌ها امروز در کمال‌گرایی خودتان چه شکلی دارند. مقیاس‌های شفقت به خود، افسردگی و اضطراب، و پرسش‌نامه‌های سبک فرزندپروری هم مکمل‌های خوبی‌اند. گفت‌وگو با یک مشاور دربارهٔ نتیجه‌ها، از هر ابزار دیگری کامل‌تر است.

چون این آزمون دربارهٔ گذشته است، نمره‌ها معمولاً پایدارند. با این حال، تأمل و درمان گاهی نگاه ما به کودکی را تغییر می‌دهند. اگر مشاوره را آغاز کرده‌اید، تکرار آزمون پس از شش ماه می‌تواند نشان دهد تصویرتان از گذشته چگونه دگرگون شده است. اگر در دوره‌ای پرتنش یا پس از دعوایی با والدین پاسخ داده‌اید، می‌توانید چند هفته بعد، در حالی آرام‌تر، دوباره پاسخ دهید و دو نتیجه را مقایسه کنید.

در خانواده‌های ایرانی، انتظار تحصیلی بالا، مقایسه با فرزندان دیگر و فشار کنکور رایج بوده است، و احترام به والدین گاهی گفتن تجربه‌های سخت را دشوار می‌کند. چون مرزها بر پایهٔ هنجار جهانی‌اند، ممکن است نمرهٔ معمول در جامعهٔ ایرانی کمی بالاتر باشد. پاسخ صادقانه بی‌احترامی به والدین نیست. نتیجه اطلاعاتی خصوصی است و فقط با کسانی که خودتان انتخاب می‌کنید در میان بگذارید.

این آزمون ابزاری برای خودشناسی است و تشخیص روان‌شناختی یا داوری دربارهٔ والدین به شمار نمی‌آید. اگر خواندن نتیجه احساسات دشواری را برانگیخت یا با اضطراب، غم یا فرسودگی دست‌به‌گریبان هستید، با روان‌شناس یا مشاور مشورت کنید. در موقعیت‌های فوری، صدای مشاور بهزیستی با شمارهٔ ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی با شمارهٔ ۱۲۳ در دسترس‌اند.