مقیاس دلبستگی به والدین — پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل

این مقیاس بخشی از پیمایش جوانان «جوامعی که اهمیت می‌دهند» است که گروه پژوهشی رشد اجتماعی دانشگاه واشینگتن، به سرپرستی دیوید هاوکینز و ریچارد کاتالانو، بر پایهٔ سال‌ها پژوهش در پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل ساخت. مایکل آرتور و همکاران در سال ۲۰۰۲ ویژگی‌های روان‌سنجی این پیمایش را در مجلهٔ ارزیابی برنامه منتشر کردند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا هم در سال ۲۰۰۵ این مقیاس را در مجموعهٔ ابزارهای سنجش عامل‌های مرتبط با خشونت جوانان آورد. متن پرسش‌ها، ترتیب، گزینه‌ها و نمره‌گذاری این نسخه، گویه‌به‌گویه با همان مجموعه تطبیق داده شده است.

نوجوانی سال‌های تغییر است؛ تغییر در بدن، دوستی‌ها، فکرها و رابطه با پدر و مادر. بسیاری از نوجوانان در این سال‌ها حریم شخصی بیشتری می‌خواهند و برخی چیزها را فقط با دوستانشان در میان می‌گذارند. با این حال، پژوهش‌های چند دههٔ گذشته بارها نشان داده‌اند که احساس پیوند با والدین، در کنار استقلالی که نوجوان به دست می‌آورد، یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های او در برابر فشارهای این دوره است. این مقیاس کوتاه به شما کمک می‌کند تصویری از همین پیوند، از نگاه خودتان، به دست آورید.

هدف این مقیاس، سنجش احساس پیوند نوجوان با پدر و مادرش است. ۴ پرسش دو جنبه را می‌سنجند: احساس نزدیکی به مادر و پدر، و در میان گذاشتن فکرها و احساس‌ها با آن‌ها. در الگوی رشد اجتماعی، این پیوند یکی از عامل‌های محافظ اصلی در نوجوانی به شمار می‌آید. مقیاس، رفتار والدین یا کیفیت تربیت را نمی‌سنجد؛ تصویر و احساس خود نوجوان را از رابطه می‌سنجد.

مقیاس ۴ پرسش دارد: دو پرسش دربارهٔ مادر و دو پرسش دربارهٔ پدر، با همین ترتیب. هر پرسش چهار گزینه دارد: «اصلاً» یک امتیاز، «نه» دو، «بله» سه و «کاملاً بله» چهار. هیچ پرسشی معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود. جمع چهار پاسخ، نمرهٔ کل را از ۴ تا ۱۶ می‌سازد و نمرهٔ بالاتر یعنی پیوند نزدیک‌تر. برای این مقیاس هنجار ایرانی یا جهانی منتشرشده‌ای پیدا نکردیم؛ بنابراین سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها تعریف شده‌اند: میانگین پاسخ کمتر از دو و نیم یعنی بیشتر «نه» (نمرهٔ ۴ تا ۹، «کم»)، میانگین دو و نیم تا کمتر از سه و نیم یعنی بیشتر «بله» (۱۰ تا ۱۳، «متوسط») و میانگین سه و نیم یا بیشتر یعنی بیشتر «کاملاً بله» (۱۴ تا ۱۶، «زیاد»). این سطح‌ها مقایسه با دیگر نوجوانان نیستند.

این مقیاس برای نوجوانان یازده تا هجده‌ساله ساخته شده و در پژوهش اصلی، دانش‌آموزان همین سنین به آن پاسخ داده‌اند. خود نوجوان باید پاسخ دهد، چون پرسش‌ها دربارهٔ احساس اوست. والدین می‌توانند گزارش را همراه فرزندشان بخوانند، به شرط اینکه خود نوجوان بخواهد. نوجوانانی که با یک والد، با پدربزرگ و مادربزرگ یا در خانوادهٔ ناتنی زندگی می‌کنند هم می‌توانند پاسخ دهند، اما باید بدانند که پرسش‌ها مستقیماً دربارهٔ «مادر» و «پدر» است و نتیجه را با در نظر گرفتن ساختار خانوادهٔ خودشان بخوانند.

چهار سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «اصلاً»، «نه»، «بله» و «کاملاً بله». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ کل را بخوانید، اما به پاسخ‌های جداگانه هم نگاه کنید. تفاوت میان مادر و پدر، و تفاوت میان «نزدیکی» و «در میان گذاشتن»، اغلب بیش از خود عدد گویاست. اگر یکی از والدین در زندگی نوجوان حضور ندارد، نمرهٔ کل پایین می‌آید و باید با این واقعیت خوانده شود. نمره‌های نزدیک مرز دو سطح را با احتیاط بخوانید. سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها هستند و نباید با «زیر میانگین» یا «بالای میانگین» یکی دانسته شوند.

در ادامه ۴ پرسش کوتاه دربارهٔ رابطهٔ شما با مادر و پدرتان می‌خوانید. برای هر پرسش، گزینه‌ای را انتخاب کنید که بهتر از همه دربارهٔ شما درست است: «کاملاً بله» اگر پرسش کاملاً دربارهٔ شما صدق می‌کند، «بله» اگر تا حدی درست است، «نه» اگر چندان درست نیست و «اصلاً» اگر به هیچ وجه درست نیست. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. به حال‌وهوای همین روزها فکر کنید، نه به یک دعوا یا یک روز خاص. اگر با یکی از والدین زندگی نمی‌کنید یا در زندگی‌تان حضور ندارد، صادقانه همان گزینه‌ای را بزنید که با تجربه‌تان می‌خواند. پاسخ دادن حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

حدود دو دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

این مقیاس تنها چهار پرسش دارد و فقط دو جنبه از رابطه را می‌سنجد؛ اعتماد، احترام، تعارض و حمایت عملی در آن دیده نمی‌شوند. پاسخ‌ها از حال‌وهوای روز و رویدادهای اخیر اثر می‌پذیرند. برای این مقیاس هنجار ایرانی یا جهانی منتشر نشده و نسخهٔ فارسی آن اعتباریابی نشده است. مقیاس برای خانواده‌هایی که نوجوان با یک والد یا مراقب دیگری زندگی می‌کند، دقت کمتری دارد. همچنین، چون پرسش‌ها مستقیم و آشکارند، نوجوانی که نگران دیده شدن پاسخ‌هایش است، ممکن است تصویری بهتر یا بدتر از واقعیت بدهد؛ اطمینان از محرمانه بودن پاسخ‌ها به دقت نتیجه کمک می‌کند.

این مقیاس ابزاری برای خودشناسی و آغاز گفت‌وگوست و تشخیص روان‌شناختی یا داوری دربارهٔ خانواده به شمار نمی‌آید. اگر احساس تنهایی، غم یا ناامنی در خانه دارید، با مشاور مدرسه یا یک روان‌شناس حرف بزنید. صدای مشاور بهزیستی با شمارهٔ ۱۴۸۰ برای مشاورهٔ تلفنی و اورژانس اجتماعی با شمارهٔ ۱۲۳ برای موقعیت‌های فوری، از جمله خشونت خانگی، در دسترس‌اند. اگر نگران امنیت دوستی هستید، او را هم به همین راه‌ها راهنمایی کنید.

برای تصویری کامل‌تر از رابطهٔ نوجوان و خانواده، می‌توان این مقیاس را کنار ابزارهای دیگری از همان پیمایش، مانند نظارت والدین و تعارض خانوادگی، به کار برد. مقیاس‌های گسترده‌تر دلبستگی به والدین و همسالان، و پرسش‌نامه‌های سلامت هیجانی نوجوان هم مکمل‌های خوبی‌اند. گفت‌وگو با نوجوان و در صورت امکان با والدین، از هر ابزاری کامل‌تر است. اگر نگرانی جدی‌تری دربارهٔ حال نوجوان وجود دارد، ارزیابی به دست روان‌شناس کودک و نوجوان جای هیچ پرسش‌نامه‌ای را نمی‌دهد.

رابطهٔ نوجوان و والدین در سال‌های نوجوانی تغییر می‌کند. اگر برای نزدیک‌تر شدن کاری را آغاز کرده‌اید، تکرار مقیاس پس از دو تا سه ماه می‌تواند تغییر را نشان دهد. در غیر این صورت، سالی یک بار، یا پس از رویدادهای بزرگ خانوادگی، کافی است. چون پاسخ‌ها به حال‌وهوای روز حساس‌اند، بهتر است در روزی آرام پاسخ دهید.

در خانواده‌های ایرانی، محبت اغلب با کار و فداکاری نشان داده می‌شود تا با گفت‌وگو دربارهٔ احساس‌ها، و رابطه با مادر معمولاً پرحرف‌تر از رابطه با پدر است. این الگوها می‌توانند نمرهٔ «در میان گذاشتن» را پایین بیاورند، بی‌آنکه پیوند عاطفی ضعیف باشد. نتیجهٔ این مقیاس اطلاعاتی خصوصی دربارهٔ نوجوان است؛ والدین و مدرسه فقط با رضایت خود او باید آن را ببینند.