نگرش والدین به رفتار ضداجتماعی از نگاه نوجوان (پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل)

این سه پرسش از پیمایش‌های «پروژهٔ رشد اجتماعی سیاتل» در دانشگاه واشنگتن و پیمایش جوانان برنامهٔ «جوامع مراقب» گرفته شده‌اند. نظریهٔ پشت آن‌ها «مدل رشد اجتماعی» هاوکینز و کاتالانو است. آرتور، هاوکینز، پولارد، کاتالانو و باگلیونی در سال ۲۰۰۲ پیمایش جوامع مراقب را در مجلهٔ Evaluation Review معرفی کردند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا هم در سال ۲۰۰۵ این مقیاس را در مجموعهٔ ابزارهای سنجش خشونت جوانان (دالبرگ و همکاران، صفحهٔ ۳۰۳) بازنشر کرد. نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای از آن پیدا نشد و ترجمهٔ این سایت بر پایهٔ متن منتشرشده است.

هر خانواده‌ای دربارهٔ کارهای درست و نادرست پیام‌هایی به فرزندانش می‌دهد؛ گاهی با حرف و گاهی با رفتار یا سکوت. نوجوان این پیام‌ها را به شیوهٔ خودش می‌فهمد و همین برداشت، در لحظه‌هایی که دوستان پیشنهاد کار پرخطری می‌دهند، روی تصمیمش اثر می‌گذارد. این پرسشنامهٔ کوتاه کمک می‌کند ببینی برداشت تو از نظر پدر و مادرت دربارهٔ سه رفتار آسیب‌زا چیست. نتیجه دربارهٔ رفتار خود تو یا خوب و بد بودن خانواده‌ات قضاوت نمی‌کند؛ فقط نقطهٔ شروعی برای فکر کردن و گفت‌وگوست.

هدف این پرسشنامه این است که نشان دهد نوجوان مخالفت پدر و مادرش را با سه رفتار ضداجتماعی چقدر روشن می‌بیند:
• دزدی کوچک از دیگران
• آسیب زدن به اموال دیگران با نوشتن یا نقاشی بدون اجازه
• دعوا راه انداختن با کسی
در چارچوب جوامع مراقب، برداشت روشن از مخالفت خانواده با این کارها عامل محافظ و برداشت کم‌رنگ عامل خطر شمرده می‌شود. این پرسشنامه رفتار خود نوجوان را نمی‌سنجد و برای تشخیص هیچ اختلالی ساخته نشده است. نتیجه در یک سطح کلی گزارش می‌شود و تفاوت میان سه پرسش هم در تفسیر بررسی می‌شود.

پرسشنامه ۳ پرسش دارد. «خیلی نادرست» چهار امتیاز، «نادرست» سه امتیاز، «کمی نادرست» دو امتیاز و «اصلاً نادرست نیست» یک امتیاز می‌گیرد. هیچ پرسشی وارونه حساب نمی‌شود. دستور رسمی، میانگین سه پرسش (بین یک تا چهار) است؛ این سایت جمع آن‌ها را گزارش می‌کند که بین سه تا دوازده است و همان اطلاعات را می‌دهد. نمرهٔ بالاتر یعنی برداشت قوی‌تر از مخالفت والدین. چون برای فرد هنجار یا برش منتشر نشده، سه سطح از معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند: سه تا شش یعنی میانگین دو یا کمتر (کم‌رنگ)، هفت تا نه (متوسط) و ده تا دوازده یعنی میانگین بالای سه (روشن).

این پرسشنامه برای نوجوانان ۱۱ تا ۱۸ ساله است و خود نوجوان آن را دربارهٔ برداشتش از نظر پدر و مادر پر می‌کند. اگر با پدر یا مادر زندگی نمی‌کنی، می‌توانی به بزرگسالی فکر کنی که سرپرستی تو را بر عهده دارد. پدر و مادر هم می‌توانند نتیجه را، با رضایت نوجوان، برای شروع گفت‌وگو ببینند.

سه سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «خیلی نادرست»، «نادرست»، «کمی نادرست» و «اصلاً نادرست نیست». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمره دربارهٔ برداشت نوجوان است، نه نظر واقعی پدر و مادر. نمرهٔ کم‌رنگ ممکن است یعنی پدر و مادر واقعاً کمتر مخالف‌اند، یا مخالفت دارند ولی کمتر گفته‌اند، یا پیامشان مبهم بوده است. نمرهٔ روشن معمولاً عامل محافظ است، اما اگر مرزها با ترس، تحقیر یا تنبیه شدید همراه باشند، ممکن است نوجوان اشتباه‌هایش را پنهان کند. به همین دلیل بهتر است کنار نمره، نحوهٔ بیان مخالفت و امکان گفت‌وگو در خانه هم دیده شود. تفاوت پرسش‌ها هم مهم است: پرسشی که پایین‌تر از بقیه است، معمولاً جایی است که پیام خانواده کمتر روشن بوده است.

در این پرسشنامه سه پرسش کوتاه می‌خوانی. هر پرسش با این جمله شروع می‌شود: «به نظر پدر و مادرت، اگر … چقدر نادرست است؟» و دربارهٔ سه کار است: دزدیدن چیزی که بیش از پنج دلار ارزش دارد، نوشتن یا نقاشی کشیدن روی ساختمان یا اموال دیگران بدون اجازهٔ صاحبش، و دعوا راه انداختن با کسی. برای هر پرسش یکی از چهار گزینه را انتخاب کن: «خیلی نادرست»، «نادرست»، «کمی نادرست» یا «اصلاً نادرست نیست». منظور، نظری است که فکر می‌کنی پدر و مادرت دارند، نه نظر خودت. اگر پدر و مادرت با هم فرق دارند، به نظری فکر کن که در خانه بیشتر شنیده‌ای. جواب درست یا غلط وجود ندارد.

کوتاه است. حدود دو دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

این مقیاس فقط سه پرسش دارد و تصویر کاملی از ارزش‌های خانواده نمی‌دهد. برای فرد هنجار یا برش منتشر نشده و سطح‌ها فقط بر پایهٔ معنای گزینه‌هاست. نسخهٔ فارسی اعتباریابی نشده و پرسش اول در متن اصلی مبلغ «پنج دلار» دارد که همان حفظ شده است. پاسخ‌ها ممکن است تحت تأثیر حال آن روز نوجوان یا رابطه‌اش با والدین باشند. نتیجه را باید کنار شناخت زندگی واقعی نوجوان و گفت‌وگو با او خواند، نه به تنهایی.

این پرسشنامه ابزاری برای خودشناسی و گفت‌وگوست و جای ارزیابی مشاور یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. نتیجهٔ آن نباید در داوری قانونی، انضباطی یا گزینش به کار رود. اگر در خطر هستی یا کسی به تو آسیب می‌زند، با خط مشاورهٔ بهزیستی ۱۴۸۰، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا در خطر فوری با پلیس ۱۱۰ تماس بگیر. این نتیجه برچسب نیست و قابل تغییر است.

این مقیاس را می‌توان کنار مقیاس «نگرش والدین به مصرف مواد» از همان پیمایش جوامع مراقب به کار برد تا تصویر کامل‌تری از پیام خانواده به دست آید. پرسشنامهٔ فرزندپروری آلاباما (APQ) شیوهٔ نظارت و انضباط را می‌سنجد و مقیاس‌های رفتار دوستان در پیمایش جوامع مراقب، فشار هم‌سالان را نشان می‌دهند. استفاده از چند ابزار کنار هم، تصویر متعادل‌تری می‌دهد.

فاصلهٔ مناسب برای تکرار دست‌کم سه ماه است؛ مثلاً پس از چند گفت‌وگوی خانوادگی یا یک برنامهٔ پیشگیری در مدرسه. چون فقط سه پرسش دارد، تغییر یک گزینه هم نمره را جابه‌جا می‌کند؛ پس تغییرهای کوچک را با احتیاط بخوان. بهتر است در هر بار تکرار، شرایط پاسخ‌دهی، مثل زمان و مکان آرام، مشابه باشد.

در فرهنگ ایرانی، «حق‌الناس» و احترام به مال دیگران ارزش‌هایی ریشه‌دارند، اما خانواده‌ها دربارهٔ دعوا گاهی پیام دوگانه می‌دهند و «کوتاه نیامدن» را لازم می‌دانند. حریم خصوصی نوجوان را هم جدی بگیرید: جواب‌ها متعلق به خود اوست و نشان دادن نتیجه به والدین، مدرسه یا دیگران فقط با رضایت خودش باید باشد. در خانواده‌های چندنسلی، پیام پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها هم ممکن است با پیام پدر و مادر فرق داشته باشد و برداشت نوجوان را پیچیده‌تر کند.