سیاههٔ رفتار اجتماعی تگزاس، فرم کوتاه الف (TSBI-A)

نام اصلی این ابزار Texas Social Behavior Inventory یا به اختصار TSBI است که در فارسی «سیاههٔ رفتار اجتماعی تگزاس» نامیده می‌شود. رابرت هلمرایک، جوی استپ و کارول اروین نسخهٔ سی‌ودوجمله‌ای آن را در دانشگاه تگزاس در آستین ساختند. ساخت ابزار از ۱۹۶۹ آغاز شد و نسخهٔ کامل در ۱۹۷۴ معرفی شد.

در همان سال، هلمرایک و استپ در مجلهٔ Bulletin of the Psychonomic Society دو فرم کوتاه موازی، الف و ب، هر کدام با شانزده جمله، منتشر کردند. همبستگی هر فرم کوتاه با نسخهٔ بلند حدود ۰٫۹۷ بود. آزمون حاضر، فرم الف است.

سازندگان این ابزار را سنجه‌ای عینی از عزت‌نفس یا کفایت اجتماعی می‌دانستند. ترجمهٔ فارسی جمله‌ها را ویراستاران این مجموعه از متن انگلیسی منتشرشده انجام داده‌اند، چون نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای نیافتیم.

بعضی آدم‌ها در جمع مثل ماهی در آب‌اند؛ بعضی دیگر پیش از هر گفت‌وگو، دلشان شور می‌زند. بیشتر ما جایی میان این دو هستیم: در برخی موقعیت‌ها راحتیم و در برخی دیگر، نه.

سیاههٔ رفتار اجتماعی تگزاس به شما کمک می‌کند تصویر روشن‌تری از احساس کفایتتان در رابطه با دیگران به دست آورید: اینکه چقدر به‌راحتی سر صحبت را باز می‌کنید، نظرتان را می‌گویید، مسئولیت می‌پذیرید و با بزرگ‌ترها و مسئولان روبه‌رو می‌شوید.

نتیجهٔ این سیاهه برچسب نیست. نقشه‌ای است که نشان می‌دهد اطمینان اجتماعی‌تان کجا محکم است و کجا جای رشد دارد. این احساس، با تجربه‌های تازه تغییر می‌کند و می‌توان آگاهانه آن را پرورش داد.

این سیاهه عزت‌نفس اجتماعی را می‌سنجد؛ یعنی ارزیابی شما از توانایی‌تان در تعامل با دیگران. فرم کوتاه یک نمرهٔ کل دارد، اما جمله‌های آن چند جنبه از این احساس را پوشش می‌دهند:

• اطمینان کلی به خود، به ظاهر و به توانایی اجتماعی
• آغازگری و دیده شدن در جمع
• قاطعیت، پیشنهاد دادن و پذیرفتن مسئولیت
• راحتی در برابر صاحبان اختیار و توانایی تصمیم‌گیری

این جنبه‌ها از تحلیل عاملی نسخهٔ بلند آمده‌اند و در فرم کوتاه نمرهٔ جداگانه ندارند. نمرهٔ کل، تصویری یکپارچه از احساس کفایت اجتماعی می‌دهد.

سیاهه ۱۶ جمله دارد. هر جمله پنج گزینه دارد که از صفر تا چهار امتیاز می‌گیرند. در ده جمله، گزینهٔ «خیلی شبیه من است» چهار امتیاز می‌گیرد. شش جمله، یعنی جمله‌های ۱، ۵، ۶، ۱۲، ۱۳ و ۱۵، معکوس‌اند؛ در آن‌ها «اصلاً شبیه من نیست» چهار امتیاز می‌گیرد.

نمرهٔ کل جمع امتیاز شانزده جمله است و از صفر تا شصت‌وچهار تغییر می‌کند. نمرهٔ بالاتر یعنی عزت‌نفس اجتماعی بیشتر.

نتیجه در سه سطح گزارش می‌شود: از ۰ تا ۳۱ پایین‌تر از میانگین، از ۳۲ تا ۴۹ در محدودهٔ میانگین، و از ۵۰ تا ۶۴ بالاتر از میانگین. این مرزها بر پایهٔ میانگین حدود چهل‌ونیم و انحراف معیار حدود نُه در جدول هنجاری سازندگان، در فاصلهٔ یک انحراف معیار از میانگین تعیین شده‌اند؛ یعنی هنجار جهانی.

این ابزار برای خودسنجی ساخته شده و هنجار آن از دانشجویان دانشگاه به دست آمده است. در این مجموعه، برای نوجوانان شانزده سال به بالا و جوانان پیشنهاد می‌شود؛ کسانی که بتوانند جمله‌ها را بخوانند و دربارهٔ رفتار اجتماعی‌شان فکر کنند.

برای کودکان کم‌سال‌تر مناسب نیست. کسی که در بحران عاطفی جدی است، بهتر است پیش از هر آزمونی با متخصص گفت‌وگو کند.

شانزده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «اصلاً شبیه من نیست» تا «خیلی شبیه من است» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ کل را در کنار سطح آن بخوانید. نمرهٔ پایین یعنی این روزها در جمع بیشتر محتاط و کم‌اطمینان‌اید؛ نمرهٔ میانه یعنی در بیشتر موقعیت‌ها راحت‌اید و در برخی دودل؛ نمرهٔ بالا یعنی اطمینان اجتماعی قوی دارید.

سطح‌ها با هنجار جهانی سنجیده شده‌اند: نمونهٔ دانشجویان آمریکایی که سازندگان در ۱۹۷۴ گزارش کردند. هنجار ایرانی منتشر نشده است؛ پس مقایسه را با احتیاط بخوانید.

به جمله‌هایی که پاسخ متفاوتی با بقیه گرفته‌اند، توجه کنید. نمرهٔ کل یکسان ممکن است از الگوهای بسیار متفاوت ساخته شود؛ مثلاً اطمینان زیاد با دوستان و احتیاط زیاد در برابر مسئولان.

این سیاهه را خودتان پر می‌کنید. شانزده جمله پیش رو دارید که هر کدام یکی از رفتارها یا احساس‌های شما را در موقعیت‌های اجتماعی توصیف می‌کند. هر جمله را بخوانید و بگویید چقدر شبیه شماست.

برای هر جمله پنج گزینه هست: «اصلاً شبیه من نیست»، «چندان شبیه من نیست»، «کمی شبیه من است»، «نسبتاً شبیه من است» و «خیلی شبیه من است». به حال و هوای این روزهایتان فکر کنید، نه به اینکه دوست دارید چگونه باشید.

پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. روی هیچ جمله‌ای زیاد مکث نکنید؛ معمولاً اولین پاسخی که به ذهنتان می‌رسد، دقیق‌تر است. پر کردن سیاهه حدود پنج دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود پنج دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

هنجار این ابزار از دانشجویان دانشگاه تگزاس در دههٔ ۱۹۷۰ آمده و برای نوجوانان ایرانی امروز ممکن است دقیق نباشد. برخی جمله‌ها، مثل غالب شدن نظر یا تسلط بر موقعیت‌ها، ممکن است در فرهنگ فروتنی و تعارف، پاسخ‌های پایین‌تری بگیرند.

فرم کوتاه خرده‌مقیاس ندارد و ابزاری تشخیصی نیست. ترجمهٔ فارسی جمله‌ها رسمی و اعتباریابی‌شده نیست. مانند هر خودگزارشی، پاسخ‌ها ممکن است تحت تأثیر تمایل به خوب جلوه کردن قرار گیرند.

این سیاهه ابزاری برای خودشناسی و آغاز گفت‌وگوست و تشخیص روان‌شناختی یا پزشکی به شمار نمی‌رود. نتیجهٔ آن جای ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک و نوجوان را نمی‌گیرد.

سطح‌ها بر پایهٔ هنجار جهانی و نمونه‌ای از دانشجویان آمریکایی تعیین شده‌اند و ممکن است برای نوجوانان ایرانی دقیق نباشند. اگر احساس غم، ترس شدید از جمع یا افکار آسیب به خود دارید، با یک متخصص یا خط ۱۴۸۰ صدای مشاور تماس بگیرید.

برای تصویری کامل‌تر، می‌توان این سیاهه را در کنار ابزارهای زیر به کار برد:

• مقیاس عزت‌نفس روزنبرگ (۱۹۶۵)، که عزت‌نفس کلی را می‌سنجد و برای مقایسهٔ عزت‌نفس اجتماعی با احساس کلی ارزشمندی مفید است.
• مقیاس اضطراب اجتماعی نوجوانان لاگرکا و لوپز (۱۹۹۸)، برای بررسی دقیق‌تر ترس از ارزیابی منفی.
• پرسشنامهٔ توانایی‌ها و مشکلات گودمن، برای نگاهی گسترده‌تر به سازگاری عاطفی و رابطه با هم‌سالان.

عزت‌نفس اجتماعی نسبتاً پایدار است، اما با تجربه‌ها تغییر می‌کند. سازندگان دو فرم موازی ساختند تا تغییر را بتوان سنجید. اگر برنامه‌ای برای تقویت مهارت‌های اجتماعی را شروع کرده‌اید، پر کردن دوباره پس از دو تا سه ماه منطقی است. تکرار در فاصلهٔ چند روز معمولاً اطلاعات تازه‌ای نمی‌دهد.

در فرهنگ ایرانی، فروتنی، احترام به بزرگ‌تر و تعارف ارزش‌هایی مهم‌اند. نوجوانی که جلوی بزرگ‌ترها کم‌حرف است، لزوماً کم‌اطمینان نیست. هنگام خواندن نتیجه، این زمینهٔ فرهنگی را در نظر بگیرید.

نتیجهٔ این سیاهه اطلاعات شخصی نوجوان است. بدون رضایت او به معلم، هم‌کلاسی یا دیگران داده نمی‌شود و نباید برای مقایسهٔ خواهر و برادرها یا برچسب زدن به کار رود. اگر روی دستگاه مشترک پاسخ می‌دهید، از حریم خودتان مراقبت کنید.