مقیاس ابهام در تصمیم‌گیری شغلی شو CDMA | ۸ سؤال

شب است و روی لپ‌تاپ ده‌ها زبانهٔ باز دارید: یکی آگهی استخدام یک شرکت فناوری، یکی دوره‌ای در حوزه‌ای که تا دیروز اسمش را نشنیده بودید، یکی هم صفحهٔ دانشگاهی که کسی به شما پیشنهاد داده است. هر چه بیشتر می‌خوانید، تصویر روشن‌تر نمی‌شود؛ فقط مسیرهای تازه‌تری به چشمتان می‌خورد.

این حس لزوماً نشانهٔ بی‌تصمیمی نیست. گاهی خود تصمیم است که پیچیده و پیش‌بینی‌ناپذیر است. این مقیاس ۸ گویه‌ای می‌پرسد انتخاب شغل برایتان چقدر چندپهلو شده و کمک می‌کند بدانید باید دنبال اطلاعات بیشتر بروید یا دنبال راه‌هایی برای زندگی کردن با نامطمئنی.

مقیاس ابهام در تصمیم‌گیری شغلی شو با نام انگلیسی Career Decision-Making Ambiguity Scale و نشانی CDMA، کار هوی شو (Xu, H.) است و در سال ۲۰۲۳ در Journal of Career Assessment، دورهٔ ۳۱، شمارهٔ ۳، صفحه‌های ۵۳۶ تا ۵۵۴ منتشر شده است.

نسخهٔ این سامانه ۸ گویه دارد و یک‌بعدی است؛ یعنی فقط یک نمره می‌دهد. موافقت روی هفت پله از «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم» سنجیده می‌شود و در این فرم هشت‌گویه‌ای جملهٔ وارونه وجود ندارد. گویه‌ها تجربه‌هایی مثل سبک‌سنگین کردن جنبه‌های پیچیدهٔ چند شغل، پیش‌بینی‌ناپذیری پیامدها و نبود پاسخ روشن را توصیف می‌کنند.

نقطهٔ برش رسمی منتشرشده‌ای برای این مقیاس نداریم و بازه‌های گزارش برای خواندن همین نمره‌اند.

هدف این مقیاس نشان دادن این است که فرایند انتخاب شغل را چقدر پیچیده، پیش‌بینی‌ناپذیر و چندپهلو تجربه می‌کنید. آزمون یک مقیاس دارد:
• ابهام در تصمیم‌گیری شغلی (۸ گویه)

خرده‌مقیاس جداگانه‌ای وجود ندارد و نمره از جمع هر ۸ گویه ساخته می‌شود. هیچ گویه‌ای بیرون از نمره نمی‌ماند.

نمرهٔ شما فقط می‌گوید این ابهام تا چه حد حس می‌شود، نه اینکه به‌دلیل چه چیزی است. ابهامی که به آن می‌پردازد از جنس «چند راه بدون پاسخ روشن» است و با ندانستن یک اطلاعات مشخص یا ترس از تصمیم گرفتن یکی نیست.

آزمون ۸ گویه دارد. نمرهٔ گزینه‌ها: «کاملاً مخالفم» ۱، «مخالفم» ۲، «تا حدی مخالفم» ۳، «نظری ندارم» ۴، «تا حدی موافقم» ۵، «موافقم» ۶ و «کاملاً موافقم» ۷. گویهٔ معکوس ندارد.

نمرهٔ کل جمع هشت گویه است و بین ۸ تا ۵۶ قرار می‌گیرد؛ کمینه یعنی همهٔ پاسخ‌ها «کاملاً مخالفم» و بیشینه یعنی همه «کاملاً موافقم».

گزارش سه باند دارد: «ابهام در تصمیم‌گیری شغلی: سطح پایین» از ۸ تا ۲۳، «سطح میانه» از ۲۴ تا ۴۰ و «سطح بالا» از ۴۱ تا ۵۶. نقطهٔ برش رسمی منتشرشده‌ای در کار نیست؛ پس این بازه‌ها توصیفی‌اند و برای خواندن نتیجه‌اند، نه برچسب برای شخص.

برای دانشجویان و تازه‌فارغ‌التحصیلان، کسانی که بین دو سه مسیر شغلی مانده‌اند، شاغلانی که به عوض کردن حوزهٔ کارشان فکر می‌کنند و مشاوران شغلی که می‌خواهند گفت‌وگوی جلسه را از یک نقطه شروع کنند.

اگر انتخاب شغلی پیش رو ندارید و شغل و مسیرتان را ثابت می‌دانید، گویه‌ها معنای روشنی برایتان نخواهند داشت و نتیجه به کارتان نمی‌آید.

برای خودتان، یک نمرهٔ ۸ تا ۵۶ کافی است تا بفهمید سردرگمی‌تان از جنس نداشتن اطلاعات است یا از جنس تصمیمی که ذاتاً چندپهلوست. این برای انتخاب بین جمع‌آوری اطلاعات بیشتر و رسیدن به تصمیمی نسبی راهنماست.

در کوچینگ و مشاورهٔ شغلی یا واحد منابع انسانی که دربارهٔ مسیر رشد کارکنان گفت‌وگو می‌کند، می‌شود نمره را نقطهٔ شروع پرسش‌هایی مثل «کدام گزینه را کم می‌شناسید؟» قرار داد. در سطح تیم یا دانشگاه فقط جمع‌بندی بی‌نامی که افراد با رضایت خودشان کنار هم می‌گذارند معنادار است.

این آزمون برای استخدام به کار نمی‌رود و نتیجهٔ فردی بدون رضایت خود شما به مدیر، کارفرما یا استادتان داده نمی‌شود.

نمرهٔ بالا یعنی تصمیم شغلی را چندپهلو، پیچیده و بی‌پاسخ روشن حس می‌کنید؛ این همیشه بد نیست و گاهی بازتاب واقعیت بازار یا مسیرهای متعدد است. نمرهٔ پایین یعنی تصمیم برایتان واضح‌تر است، اما شاید به این دلیل که هنوز همهٔ گزینه‌ها را ندیده‌اید.

چون فقط یک نمره می‌گیرید و خرده‌مقیاس ندارید، بیشتر به معنای میانگین گویه‌ها فکر کنید. اگر مثلاً در باند میانه باشید، یعنی مسیر را نه کاملاً روشن حس می‌کنید و نه کاملاً مه‌آلود؛ پرسیدن از آدم‌های آن حوزه و نمونه‌های واقعی احتمالاً بیشتر از کتاب خواندن کمک می‌کند.

گزارش کامل بعد از آزمون برای سطح پایین، میانه یا بالا جداگانه توضیح می‌دهد این عدد چه می‌گوید و چه گام‌های عملی ممکن است. گزارش را کنار تجربهٔ واقعی‌تان بخوانید.

برای این مقیاس نقطهٔ برش رسمی منتشرشده‌ای در دست نیست و برای جامعهٔ ایران هم هنجاری ثبت نشده است؛ پس بازه‌ها فقط در خدمت خواندن نمرهٔ خود شما هستند و با گروه‌ها مقایسه نمی‌شوند.

مقیاس خودگزارشی است و به حال همان روزهای تصمیم‌گیری حساس است؛ مثلاً شب قبل از مصاحبه یا بعد از شنیدن خبر یک پیشنهاد جدید. ۸ گویه هم تصویر کوتاهی می‌دهد و ریزه‌کاری‌های هر شغل را نشان نمی‌دهد.

آزمون علاقه‌های شغلی، استعداد، شایستگی برای یک حوزه، یا میزان اضطراب شما را نمی‌سنجد و بی‌تصمیمی عمومی را هم تشخیص نمی‌دهد.

اگر می‌خواهید بدانید ابهام شما از کجا می‌آید، «پرسشنامه نیازهای آشکار (MNQ)» نیازهای پیشرفت، پیوندجویی، استقلال و سلطه‌جویی را نشان می‌دهد و به روشن‌شدن ارزش‌ها کمک می‌کند. «مقیاس شناخت‌های شغلی (JCS)» هم می‌پرسد ویژگی‌های درونی و بیرونی شغل برایتان چقدر مهم است.

بعد از انتخاب مسیر، «مقیاس تعهد شغلی (حرفه‌ای) بلاو CCS» می‌تواند نشان دهد چقدر به آن حوزهٔ تازه متعهد شده‌اید.

معمولاً هر ۳ ماه یک‌بار کافی است، چون ابهام شغلی با گذر زمان و جمع‌شدن اطلاعات تغییر می‌کند. اگر در فاصلهٔ کوتاهی چند اتفاق مهم می‌افتد، بعد از هر مرحله می‌توانید دوباره بسنجید.

رویدادهایی که تکرار را معنادار می‌کنند: رسیدن پیشنهاد شغلی تازه، شرکت در کارآموزی یا دوره‌ای در حوزه‌ای ناآشنا، پایان تحصیل یا قرارداد، و تصمیم به تغییر مسیر. برای مقایسه، شرایط پاسخ‌دادن را شبیه هم نگه دارید.

در ایران انتخاب شغل اغلب تصمیمی خانوادگی است؛ نظر پدر و مادر، همسر یا فامیل و ملاحظهٔ بازار کار و ثبات درآمد کنار علاقهٔ شخصی می‌نشیند. بنابراین ابهام شما ممکن است از چند صدای متفاوت بیرونی هم بیاید و فقط درون شما نباشد.

نتیجه را کارفرما، دانشگاه یا خانواده نمی‌بینند، مگر اینکه خودتان آن را نشان دهید. اگر می‌خواهید با کسی مشورت کنید، می‌توانید فقط بگویید «ابهام من در سطح میانه است» و ادامهٔ بحث را به گفت‌وگو بسپارید.

این گزارش آموزشی و توصیفی است و جای جلسهٔ مشاورهٔ شغلی یا ارزیابی روان‌شناس را نمی‌گیرد. مبنای استخدام، ارتقا، پذیرش یا ارزیابی عملکرد نیست؛ تصمیم شغلی‌تان باید بر پایهٔ شرایط واقعی خودتان گرفته شود.

اگر ابهام شغلی با اضطراب شدید، بی‌خوابی یا ناامیدی همراه شده و کارهای روزانه‌تان را مختل کرده، با روان‌شناس یا مشاور شغلی صحبت کنید. نمره فقط عکس لحظه‌ای است.