درجه‌بندی معلم از پختگی و سازگاری کلاسی کودک (مطالعهٔ مدرسهٔ آغازین بالتیمور)

این ابزار در مطالعهٔ مدرسهٔ آغازین بالتیمور به کار رفت؛ پژوهشی طولی که کارل الکساندر و دوریس انتویزل در دانشگاه جانز هاپکینز از ۱۹۸۲ با کودکان کلاس اول بیست مدرسهٔ دولتی بالتیمور آغاز کردند. جمله‌ها از نسخهٔ ۱۹۷۶ پیمایش ملی کودکان آمریکا گرفته شده‌اند.

الکساندر، انتویزل و ماکسین تامپسون این چهارده جمله و روش نمره‌گذاری آن را در گزارش ۱۹۸۷ مرکز پژوهش مدارس ابتدایی و راهنمایی، که در مجلهٔ جامعه‌شناسی آمریکا هم منتشر شد، شرح دادند و آن را مقیاس پختگی شخصی ادراک‌شده نامیدند.

در برخی منابع بعدی، فهرست نزدیکی از جمله‌ها با نام مقیاس سازگاری با مدرسه آمده است. این آزمون فهرست چهارده‌جمله‌ای منتشرشده در گزارش ۱۹۸۷ را دنبال می‌کند. ترجمهٔ فارسی ویرایش‌شدهٔ این مجموعه است، چون نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای نیافتیم.

معلم هر روز ساعت‌ها کودک را در کلاس می‌بیند: هنگام یادگیری، بازی، کار گروهی و روبه‌رو شدن با ناکامی. همین نگاه، منبع ارزشمندی برای شناخت کودک است؛ منبعی که خانواده و متخصصان همیشه به آن دسترسی ندارند.

این سیاهه نگاه معلم را در چهارده توصیف کوتاه خلاصه می‌کند و تصویری کلی از پختگی و سازگاری رفتاری کودک در کلاس می‌دهد. نتیجه می‌تواند نقطهٔ شروع گفت‌وگوی سازنده میان معلم، خانواده و مشاور مدرسه باشد.

این سیاهه پختگی شخصی و سازگاری رفتاری کودک را از نگاه معلم می‌سنجد. ۱۴ توصیف آن این حوزه‌ها را در بر می‌گیرند:

• شور و علاقه، شادابی و خلاقیت در کارهای مدرسه
• توجه، تمرکز و آرام نشستن
• کنترل خشم و رفتار متناسب با سن
• صداقت، ادب و توجه به دیگران
• رابطه با همسالان، کم‌رویی و کناره‌گیری

در تحلیل‌های سازندگان یک عامل غالب پیدا شد؛ برای همین، نتیجه به‌صورت یک نمرهٔ کل گزارش می‌شود.

سیاهه ۱۴ جمله دارد. هر جمله شش گزینه دارد که از یک تا شش امتیاز می‌گیرند و امتیاز بالاتر همیشه یعنی رفتار پخته‌تر. در چهار جملهٔ مثبت، یعنی جمله‌های ۱، ۴، ۸ و ۱۴، گزینهٔ «دقیقاً شبیه این کودک است» شش امتیاز می‌گیرد. ده جملهٔ دیگر دشواری‌ها را توصیف می‌کنند و معکوس نمره‌گذاری می‌شوند؛ یعنی در آن‌ها «اصلاً شبیه این کودک نیست» شش امتیاز دارد.

نمرهٔ کل جمع امتیاز چهارده جمله است و از ۱۴ تا ۸۴ تغییر می‌کند. نتیجه در سه سطح گزارش می‌شود: از ۱۴ تا ۵۵ پایین‌تر از میانگین، از ۵۶ تا ۸۰ در محدودهٔ میانگین و از ۸۱ تا ۸۴ بالاتر از میانگین.

این مرزها از میانگین حدود ۶۸ و انحراف معیار حدود ۱۲٫۲ درجه‌بندی معلمان در گزارش سازندگان، در فاصلهٔ یک انحراف معیار، به دست آمده‌اند؛ یعنی هنجار جهانی. هنجار ایرانی منتشر نشده است.

پاسخ‌دهنده معلم کلاس است. گروه هنجاری کودکان کلاس اول بودند و جمله‌ها از پیمایشی دربارهٔ کودکان دبستانی آمده‌اند. در این مجموعه، سیاهه برای کودکان شش تا دوازده‌ساله پیشنهاد می‌شود.

بهتر است معلمی آن را پر کند که کودک را دست‌کم چند هفته در کلاس دیده باشد. برای کودکان دارای ناتوانی رشدی شناخته‌شده، تفسیر نتیجه باید با در نظر گرفتن وضعیت ویژهٔ آنان انجام شود.

چهارده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «اصلاً شبیه این کودک نیست» تا «دقیقاً شبیه این کودک است» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ پایین یعنی معلم چند دشواری رفتاری را در کلاس دیده که به توجه نیاز دارد. نمرهٔ میانه یعنی کودک در مجموع مثل بیشتر هم‌سالانش سازگار است. نمرهٔ بالا یعنی معلم تقریباً همهٔ توصیف‌های مثبت را در کودک دیده و نگرانی جدی ندارد.

نمرهٔ کل یکسان ممکن است از الگوهای متفاوتی بیاید؛ کودکی ناآرام و کودکی کم‌رو می‌توانند نمرهٔ مشابهی بگیرند. پس به پاسخ تک‌تک جمله‌ها نگاه کنید. سطح‌ها با هنجار جهانی کودکان آمریکایی دههٔ ۱۹۸۰ مقایسه می‌شوند.

این سیاهه را معلم کلاس دربارهٔ یک دانش‌آموز پر می‌کند. بهتر است دست‌کم چهار تا شش هفته از آشنایی شما با کودک گذشته باشد.

چهارده توصیف کوتاه پیش رو دارید. برای هر کدام بگویید چقدر شبیه این کودک است. شش گزینه هست: «اصلاً شبیه این کودک نیست»، «کمی شبیه این کودک است»، «تا حدی شبیه این کودک است»، «تا اندازهٔ زیادی شبیه این کودک است»، «خیلی شبیه این کودک است» و «دقیقاً شبیه این کودک است».

به رفتار معمول کودک در چند هفتهٔ اخیر فکر کنید، نه به یک روز خاص. پاسخ‌ها را بر پایهٔ آنچه خودتان در کلاس دیده‌اید بدهید. پر کردن سیاهه حدود چهار دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود چهار دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

این سیاهه ابزار تشخیصی نیست و نمی‌تواند اختلالی مثل بیش‌فعالی یا اضطراب را تشخیص دهد. هنجار آن از یک شهر آمریکایی و دههٔ ۱۹۸۰ است. ترجمهٔ فارسی رسمی و اعتباریابی‌شده نیست.

درجه‌بندی معلم برداشت اوست و ممکن است از رابطهٔ معلم و کودک، اثر هاله یا پیش‌داوری‌های ناآگاهانه اثر بپذیرد. خود سازندگان نشان دادند که فاصلهٔ اجتماعی میان معلم و خانوادهٔ کودک می‌تواند بر این برداشت اثر بگذارد. سقف ابزار هم پایین است و تفاوت‌های ظریف میان کودکان بسیار سازگار را نشان نمی‌دهد.

این سیاهه ابزاری برای شناخت و گفت‌وگوست و تشخیص روان‌شناختی یا پزشکی به شمار نمی‌رود. نتیجهٔ آن جای ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک را نمی‌گیرد و نباید مبنای تصمیم‌های مهم آموزشی دربارهٔ کودک باشد.

سطح‌ها بر پایهٔ هنجار جهانی کودکان کلاس اول آمریکایی دههٔ ۱۹۸۰ تعیین شده‌اند و ممکن است برای کودکان ایرانی دقیق نباشند. اگر نگرانی جدی دربارهٔ کودک دارید، با مشاور مدرسه یا خط ۱۴۸۰ صدای مشاور تماس بگیرید.

برای تصویری کامل‌تر، می‌توان این سیاهه را با ابزارهای زیر همراه کرد:

• پرسشنامهٔ توانایی‌ها و مشکلات گودمن، فرم والد یا معلم، برای نگاهی دقیق‌تر به حوزه‌های هیجانی، رفتاری، توجه و همسالان.
• مقیاس رابطهٔ دانش‌آموز و معلم پیانتا، برای بررسی کیفیت رابطهٔ معلم با کودک.
• گفت‌وگو با خود کودک دربارهٔ احساسش نسبت به مدرسه.

رفتار کلاسی کودکان این سن به‌سرعت تغییر می‌کند. پر کردن دوباره در پایان هر نیم‌سال، یا شش تا هشت هفته پس از شروع یک برنامهٔ حمایتی، منطقی است. اگر معلم کودک عوض شد، بهتر است معلم تازه پس از چند هفته آشنایی، سیاهه را از نو پر کند.

در فرهنگ ایرانی، ساکت و آرام بودن کودک در کلاس اغلب نشانهٔ ادب دانسته می‌شود. در خواندن جمله‌های کم‌رویی و کناره‌گیری، این زمینه را در نظر بگیرید. کودکان دوزبانه هم ممکن است در ماه‌های نخست کم‌حرف‌تر به نظر برسند.

نتیجهٔ این سیاهه اطلاعات محرمانهٔ کودک است. فقط با خانواده و مشاور مدرسه در میان گذاشته می‌شود، در پرونده یا کارنامهٔ رسمی ثبت نمی‌شود و نباید برای مقایسهٔ کودکان با یکدیگر در کلاس به کار رود.