پرسشنامهٔ عزت‌نفس نوجوانان (ASQ)

نام اصلی این ابزار پرسشنامهٔ عزت‌نفس نوجوانان (Adolescent Self-Esteem Questionnaire) و نام کوتاه آن ASQ است. کاترین هافکاست، کاترینا بوترهوون دو هان، دیوید لارنس، مایکل سایر و استفن زوبریک آن را در مؤسسهٔ کودکان تلتون و دانشگاه استرالیای غربی برای دومین پیمایش ملی سلامت روان کودکان و نوجوانان استرالیا ساختند و گزارش فنی اعتباریابی آن در سال ۲۰۱۷ منتشر شد.

سازندگان آن را جایگزینی امروزی برای مقیاس قدیمی عزت‌نفس روزنبرگ طراحی کردند و نشان دادند به همان خوبی عمل می‌کند.

پرسشنامه را ۲٬۹۶۴ نوجوان یازده تا هفده ساله در سراسر استرالیا پر کردند و همسانی درونی آن در مطالعهٔ دوم ۰٫۹۱ بود؛ برابر با مقیاس روزنبرگ. سازندگان صدک‌های جداگانه برای دختران و پسران و یک مرز هشدار منتشر کرده‌اند.

نوجوانی سال‌های ساختن تصویر «من» است. اینکه نوجوان خودش را چقدر ارزشمند، توانا و دوست‌داشتنی می‌بیند، بر درس، دوستی‌ها، انتخاب‌ها و سلامت روانش اثر می‌گذارد. این پرسشنامهٔ کوتاه، تصویر کلی نوجوان از ارزش خودش را می‌سنجد و آن را با نمونهٔ بزرگی از هم‌سالان مقایسه می‌کند.

نتیجه به نوجوان کمک می‌کند خودش را بهتر بشناسد و به خانواده و مدرسه نشان می‌دهد کجا حمایت بیشتری لازم است.

هدف این پرسشنامه سنجش عزت‌نفس کلی است؛ یعنی ارزیابی کلی نوجوان از ارزش خودش. دوازده جملهٔ آن جنبه‌هایی مثل دوست داشتن خود، احساس ارزشمندی و هم‌ترازی با دیگران، اطمینان به توانایی‌ها، خود بودن در جمع، تصویر بدنی، واکنش به اشتباه و وابستگی به نظر دیگران را در بر می‌گیرند.

پرسشنامه افسردگی یا اختلال دیگری را تشخیص نمی‌دهد، اما سازندگان نشان دادند نمرهٔ پایین آن با احتمال بیشتر افسردگی همراه است.

جمله‌های مثبت و منفی در کنار هم آمده‌اند تا اثر تمایل به موافقت با همه‌چیز کم شود. تحلیل سازندگان نشان داد این دو گروه جمله با هم همبستگی بالایی دارند و یک عامل کلی عزت‌نفس را می‌سازند.

پرسشنامه ۱۲ جمله دارد. هر جمله صفر تا چهار امتیاز می‌گیرد. هشت جملهٔ مثبت (جمله‌های ۱، ۳، ۴، ۷، ۸، ۹، ۱۱ و ۱۲) معکوس نمره‌گذاری می‌شوند و چهار جملهٔ منفی (جمله‌های ۲، ۵، ۶ و ۱۰) مستقیم؛ به این ترتیب نمرهٔ بالاتر همیشه یعنی عزت‌نفس بیشتر. نمرهٔ کل از ۰ تا ۴۸ است و زیرمقیاس جداگانه‌ای گزارش نمی‌شود.

سه بازهٔ گزارش بر پایهٔ داده‌های منتشرشدهٔ سازندگان است: ۰ تا ۱۷ عزت‌نفس پایین و در محدودهٔ هشدار (مرز رسمی سازندگان)، ۱۸ تا ۳۲ پایین‌تر از میانهٔ هم‌سالان، و ۳۳ تا ۴۸ در محدودهٔ معمول یا بالاتر. صدک‌ها هنجار جهانی‌اند و از نمونهٔ ملی استرالیا آمده‌اند.

این پرسشنامه برای نوجوانان یازده تا هفده ساله ساخته و هنجاریابی شده است و خود نوجوان آن را پر می‌کند. زبان جمله‌ها ساده است و برای بیشتر نوجوانانی که روان می‌خوانند، قابل فهم است. برای کودکان کوچک‌تر یا بزرگسالان، هنجار منتشرشده‌ای وجود ندارد.

اگر نوجوان در حال حاضر غم شدید، افکار آسیب به خود یا بحران خانوادگی دارد، بهتر است پرسشنامه در حضور یا با هماهنگی مشاور پر شود تا پس از دیدن نتیجه، کسی برای گفت‌وگو کنارش باشد.

دوازده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «تقریباً همیشه» تا «به‌ندرت» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۱۷ یا کمتر یعنی نگاه به خود بسیار سخت‌گیرانه است و ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود. نمرهٔ ۱۸ تا ۳۲ یعنی عزت‌نفس شکننده‌تر از میانهٔ هم‌سالان است و از تمرین و حمایت سود می‌برد. نمرهٔ ۳۳ تا ۴۸ یعنی نگاه به خود در محدودهٔ معمول یا بهتر است. در تفسیر به جنسیت هم توجه کنید: میانهٔ پسران ۳۸ و میانهٔ دختران ۳۵ بود.

این پرسشنامه را خود نوجوان پر می‌کند. دوازده جمله دربارهٔ احساس شما به خودتان است. برای شش جملهٔ نخست بگویید هر جمله چقدر وقت‌ها دربارهٔ شما درست است: «تقریباً همیشه»، «بیشتر وقت‌ها»، «گاهی»، «کم پیش می‌آید» یا «به‌ندرت». برای شش جملهٔ بعدی بگویید چقدر با آن موافقید: «کاملاً موافقم»، «موافقم»، «نه موافقم نه مخالف»، «مخالفم» یا «کاملاً مخالفم».

پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. اولین پاسخی را که به ذهن‌تان می‌رسد انتخاب کنید. پر کردن پرسشنامه حدود چهار دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود چهار دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده و هنجار ایرانی برای این پرسشنامه پیدا نشد و ترجمه برای همین صفحه انجام شده است. هنجارها از نوجوانان استرالیایی در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ آمده‌اند و ممکن است با نوجوانان ایرانی متفاوت باشند. مرز ۱۷ بر پایهٔ رابطه با افسردگی تعیین شده و ابزار تشخیص نیست. پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و ممکن است تحت تأثیر حال همان روز باشند. در این اجرا، جملهٔ «تلاش می‌کنم ظاهرم خوب باشد» که خود سازندگان از نسخهٔ نهایی حذف کردند، نیامده است.

این پرسشنامه ابزاری برای خودشناسی و غربالگری اولیه است و جای ارزیابی یا درمان تخصصی را نمی‌گیرد. نتیجهٔ آن تشخیص نیست. اگر نوجوان از غم پایدار، آسیب زدن به خود یا بی‌ارزشی زندگی حرف می‌زند، فوراً با روان‌شناس یا روان‌پزشک، صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

برای تصویر کامل‌تر، این پرسشنامه را می‌توان کنار ابزارهای سنجش افسردگی و اضطراب نوجوانان به کار برد؛ سازندگان آن را با پرسشنامهٔ افسردگی بک برای نوجوانان مقایسه کردند. مقیاس عزت‌نفس روزنبرگ هم ابزار مکمل شناخته‌شده‌ای است. پرسشنامه‌های قلدری و حمایت اجتماعی هم عامل‌های اثرگذار بر عزت‌نفس را روشن می‌کنند.

وقتی نمرهٔ این پرسشنامه پایین است، اجرای یک ابزار معتبر سنجش افسردگی در کنار آن و ارجاع به متخصص، بهترین گام بعدی است.

همبستگی نمره‌ها در فاصلهٔ دو هفته ۰٫۸۶ بود؛ یعنی نمره در کوتاه‌مدت نسبتاً پایدار است. برای دیدن اثر یک برنامهٔ حمایتی یا تغییر شرایط، اجرای دوباره پس از دو تا سه ماه مناسب است. در نمره‌های ۱۷ و پایین‌تر، پیگیری زودتر همراه با متخصص توصیه می‌شود. در اجرای دوباره، علاوه بر نمرهٔ کل، به تغییر پاسخ جمله‌های منفی مثل احساس به درد نخوردن هم نگاه کنید.

در فرهنگ ایرانی، فروتنی ارزش است و برخی نوجوانان ممکن است از پاسخ کاملاً مثبت دربارهٔ خود پرهیز کنند. از سوی دیگر، مقایسهٔ تحصیلی و ظاهری در خانواده‌ها رایج است و می‌تواند بر نمره اثر بگذارد. جمله‌ها با زبان ساده و بومی ترجمه شده‌اند. نتیجه متعلق به نوجوان است و بهتر است با رضایت او با دیگران در میان گذاشته شود.

برخی جمله‌ها، مثل احساس به بدن، برای نوجوانان حساس‌اند. اگر نوجوان پس از پر کردن پرسشنامه ناراحت شد، فرصت گفت‌وگو و همراهی فراهم کنید و از شوخی یا مقایسه پرهیز کنید.