جهت‌گیری مقابله‌ای نوجوان در رویارویی با مشکلات (A-COPE)

پرسشنامهٔ جهت‌گیری مقابله‌ای نوجوان در رویارویی با مشکلات (Adolescent Coping Orientation for Problem Experiences یا A-COPE) را جوآن پترسون و همیلتون مک‌کابین در دانشگاه ویسکانسین مدیسون ساختند؛ فرم در سال ۱۹۸۱ تهیه شد و مقالهٔ ساخت و اعتباریابی آن در سال ۱۹۸۷ در مجلهٔ نوجوانی (Journal of Adolescence) منتشر شد. متن جمله‌ها از فرم اصلی نویسندگان گرفته و جمله‌به‌جمله تطبیق داده شده است. کلید دوازده شیوه و جمله‌های معکوس از پژوهش‌های منتشرشده (عطیه و همکاران، ۲۰۲۶؛ اسکره و همکاران، ۲۰۰۷) تأیید شده است.

هر نوجوانی با فشارهایی روبه‌روست: امتحان، دعوا با دوست، تنش در خانه، نگرانی دربارهٔ آینده. آنچه تفاوت می‌سازد، راه‌هایی است که برای کنار آمدن با این فشارها به کار می‌بریم. بعضی راه‌ها، مثل حرف زدن، ورزش یا برنامه‌ریزی، به ما کمک می‌کنند و بعضی دیگر، مثل داد زدن یا مصرف سیگار، در کوتاه‌مدت آراممان می‌کنند ولی بعداً مشکل تازه می‌سازند. این پرسشنامه کمک می‌کند تصویر روشنی از جعبه‌ابزار مقابلهٔ خودتان پیدا کنید.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که شیوه‌های مقابلهٔ نوجوان با سلامت روان، رابطه‌ها و حتی دوری از رفتارهای پرخطر ارتباط دارد. شناختن این شیوه‌ها، نخستین قدم برای تقویت آن‌هاست.

هدف پرسشنامه شناختن رفتارهایی است که نوجوان برای کنار آمدن با مشکل‌ها و موقعیت‌های سخت، چه برای خودش و چه برای خانواده‌اش، مفید می‌داند. ۵۴ جملهٔ آن دوازده شیوهٔ مقابله را می‌پوشانند: بیرون ریختن احساسات، سرگرم کردن خود، تکیه بر خود و خوش‌بینی، ساختن حمایت اجتماعی، حل مشکل در خانواده، اجتناب از مشکل، کمک معنوی، نزدیکی به دوستان صمیمی، کمک تخصصی، فعالیت پرتلاش، شوخ‌طبعی و آرام‌سازی. این سایت نمرهٔ کل را گزارش می‌کند که شاخصی کلی از مقابلهٔ مثبت است.

پرسشنامه ۵۴ جمله با پنج گزینه دارد: «هرگز» ۱، «به‌ندرت» ۲، «گاهی» ۳، «اغلب» ۴ و «بیشتر وقت‌ها» ۵. نُه جمله که رفتارهای پرخطرند، یعنی جمله‌های ۷، ۸، ۱۹، ۲۴، ۲۶، ۲۸، ۴۲، ۴۶ و ۴۹ (خوردن هنگام ناراحتی، دوری از خانه، داد زدن، مصرف مواد، فحش دادن، مقصر دانستن دیگران، سیگار، الکل و حرف نیش‌دار)، در نمرهٔ کل معکوس حساب می‌شوند تا انجام کمترشان امتیاز بیشتری بدهد.

نمرهٔ کل از ۵۴ تا ۲۷۰ است و هرچه بالاتر، مقابلهٔ مثبت بیشتر. نتیجه در سه بازهٔ برابر گزارش می‌شود: ۵۴ تا ۱۲۵، ۱۲۶ تا ۱۹۷ و ۱۹۸ تا ۲۷۰. نمرهٔ دوازده شیوه جداگانه در این نسخه گزارش نمی‌شود، اما در متن گزارش‌ها به آن‌ها اشاره شده است.

این پرسشنامه برای نوجوانان ۱۱ تا ۱۸ ساله، از پایهٔ ششم تا دوازدهم، ساخته شده است. پاسخ‌دهنده باید بتواند جمله‌ها را بخواند و بفهمد. برای نوجوانان کم‌سن‌تر یا کسانی که در خواندن مشکل دارند، یک بزرگسال می‌تواند جمله‌ها را بخواند، به‌شرط آنکه در انتخاب پاسخ دخالت نکند.

والدین می‌توانند پرسشنامه را به نوجوان پیشنهاد کنند، اما بهتر است او آن را در خلوت و بدون حضور دیگران پر کند تا پاسخ‌ها، به‌ویژه دربارهٔ رفتارهای پرخطر، صادقانه‌تر باشند.

۵۴ سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «هرگز» تا «بیشتر وقت‌ها» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۵۴ تا ۱۲۵ یعنی رفتارهای مقابلهٔ سازنده کم‌اند یا رفتارهای پرخطر زیادند. نمرهٔ ۱۲۶ تا ۱۹۷ یعنی بیشتر شیوه‌ها گاهی به کار می‌روند و جعبه‌ابزار مقابله نسبتاً فعال است. نمرهٔ ۱۹۸ تا ۲۷۰ یعنی راه‌های متنوع و فعالی برای کنار آمدن با فشار وجود دارد و رفتارهای پرخطر نادرند. این بازه‌ها سه بخش برابر دامنهٔ نمره‌اند؛ نقطهٔ برش بالینی یا هنجار ایرانی برای نمرهٔ کل منتشر نشده است.

این پرسشنامه را خود نوجوان پر می‌کند. هر جمله رفتاری را توصیف می‌کند که بعضی نوجوانان وقتی با سختی‌ها روبه‌رو می‌شوند یا احساس تنش می‌کنند، انجام می‌دهند. برای هر جمله بگویید این کار را چقدر برای کنار آمدن با مشکل‌ها انجام می‌دهید: «هرگز»، «به‌ندرت»، «گاهی»، «اغلب» یا «بیشتر وقت‌ها».

حتی اگر بعضی از این کارها را فقط برای تفریح هم انجام می‌دهید، فقط به این فکر کنید که چقدر آن را راهی برای کنار آمدن با مشکل‌ها به کار می‌برید. به همهٔ جمله‌ها پاسخ دهید. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد و پاسخ‌ها محرمانه‌اند. پر کردن پرسشنامه حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.

برای این نسخه حدود پانزده دقیقه زمان گذاشته شده است. راهنمای اول صفحه را هم در همین وقت حساب کنید.

پرسشنامه در دههٔ ۱۹۸۰ برای نوجوانان آمریکایی ساخته شده و چند جمله، مثل رفتن به کلیسا، دور زدن با ماشین یا بازی‌های ویدئویی قدیمی، در ترجمه با فرهنگ امروز ایران هماهنگ شده‌اند. پایایی برخی شیوه‌ها در پژوهش اصلی متوسط بود و شبکهٔ ملی استرس آسیب‌زای کودکان آمریکا یادآوری کرده که این ابزار در پژوهش‌های مختلف به شکل‌های متفاوتی نمره‌گذاری شده است. نمرهٔ کل همهٔ شیوه‌ها را با هم جمع می‌کند و الگوی هر شیوه را نشان نمی‌دهد. هنجار ایرانی وجود ندارد و ترجمه هنوز در نمونهٔ ایرانی آزموده نشده است.

این پرسشنامه ابزاری برای خودشناسی و گفت‌وگوست و جای ارزیابی روان‌شناس یا مشاور را نمی‌گیرد. نتیجه را برای تشخیص یا تصمیم‌های انضباطی و قانونی به کار نبرید. حق نشر فرم با سازندگان، پترسون و مک‌کابین، است و این سایت وابستگی رسمی به آن‌ها ندارد.

برای تصویر کامل‌تر، این پرسشنامه را می‌توان کنار ابزارهای سنجش استرس، افسردگی و اضطراب نوجوانان یا ابزارهای حمایت اجتماعی و کارکرد خانواده به کار برد. اگر رفتارهای پرخطر، مثل مصرف مواد، در پاسخ‌ها پررنگ است، ارزیابی تخصصی‌تر لازم است. ابزارهای دیگر مقابلهٔ نوجوان، مثل نسخه‌های کوتاه‌تر همین پرسشنامه، هم در پژوهش‌ها به کار رفته‌اند.

اگر خانواده هم مایل باشد، پرسشنامه‌های مقابلهٔ خانواده از همان گروه سازندگان می‌توانند نشان دهند که خانواده در مجموع چطور با فشارها کنار می‌آید.

شیوه‌های مقابله با شرایط زندگی و تمرین تغییر می‌کنند. تکرار پرسشنامه پس از یک برنامهٔ آموزشی، در آغاز و پایان سال تحصیلی، یا پس از یک دورهٔ پرفشار می‌تواند تغییرها را نشان دهد. تکرار در فاصلهٔ چند روزه معنای زیادی ندارد.

هنگام مقایسهٔ دو نتیجه، علاوه بر نمرهٔ کل، به تغییر نُه رفتار پرخطر هم جداگانه نگاه کنید؛ کاهش آن‌ها، حتی اگر نمرهٔ کل کم تغییر کرده باشد، پیشرفت مهمی است.

در ترجمه، «رفتن به کلیسا» به «رفتن به مکان عبادت (مسجد، کلیسا یا مانند آن)»، «حرف زدن با کشیش یا خاخام» به «حرف زدن با روحانی یا راهنمای دینی» و «دعا کردن» به «دعا کردن یا نماز خواندن» برگردانده شده است. بازی‌های قدیمی جملهٔ ۵۳ به «بازی ویدئویی یا رایانه‌ای و بیلیارد» تبدیل شده‌اند. جمله‌های مصرف سیگار، الکل و مواد عیناً حفظ شده‌اند، چون بخشی از سنجش‌اند؛ پاسخ به آن‌ها محرمانه است.