گزارش کودک از نشانه‌های پس از سانحه (CROPS)

گزارش کودک از نشانه‌های پس از سانحه، با نام کوتاه کراپس (CROPS)، را ریکی گرینوالد و آلن روبین ساختند و نخستین بار در سال ۱۹۹۹ در مجلهٔ پژوهش در عمل مددکاری اجتماعی (Research on Social Work Practice) منتشر کردند. راهنمای رسمی آن را مؤسسهٔ تروما در کودکان (Child Trauma Institute) در سال ۲۰۰۵ بازنگری کرده است. ابزار در آمریکا، بوسنی، آلمان و اسکاتلند بررسی شده و به زبان‌های گوناگون، از جمله فارسی، ترجمه شده است. این نسخه با متن منتشرشدهٔ ۲۵ جمله‌ای تطبیق داده شده است.

ویژگی این ابزار نگاه گسترده به نشانه‌هاست؛ سازندگان علاوه بر نشانه‌های رسمی، واکنش‌هایی مانند احساس گناه، بدشانس دانستن خود و شکایت‌های بدنی را هم گنجانده‌اند که در کودکان آسیب‌دیده بسیار دیده می‌شوند. ترجمهٔ این نسخه برای این سایت تازه انجام شده و ویرایش زبانی شده است.

بعضی اتفاق‌ها، مثل تصادف، زلزله، از دست دادن یک عزیز، دیدن دعوای شدید یا آزار دیدن، می‌توانند تا مدت‌ها در ذهن و بدن کودک بمانند. کودک ممکن است کابوس ببیند، از جا بپرد، حواسش پرت باشد یا خودش را مقصر بداند و بزرگ‌ترها ندانند ریشهٔ این تغییرها کجاست. این پرسشنامهٔ کوتاه کمک می‌کند این نشانه‌ها از زبان خود کودک دیده شوند تا اگر لازم است، کمک به‌موقع برسد.

نشانه‌های پس از سانحه در کودکان همیشه شبیه آنچه در فیلم‌ها می‌بینیم نیست. گاهی فقط به شکل سردرد صبحگاهی، افت نمره، بهانه‌گیری یا ترس از تنها خوابیدن دیده می‌شوند. وقتی کودک خودش بگوید چه حسی دارد، بزرگ‌ترها راحت‌تر می‌فهمند که این تغییرها شاید به یک تجربهٔ سخت مربوط باشد.

هدف این پرسشنامه غربال سریع نشانه‌های پس از سانحه در کودکان و نوجوانان است؛ چه رویداد مشخصی در کار باشد و چه نباشد. ۲۵ جملهٔ آن طیف گسترده‌ای از واکنش‌ها را می‌پوشاند: یادآوری‌های ناخواسته و کابوس، دوری از یادآورها، گوش‌به‌زنگی و نگرانی، شکایت‌های بدنی، حواس‌پرتی، احساس تنهایی و متفاوت بودن، احساس تقصیر و غم. این ابزار برای پیگیری تغییر نشانه‌ها در طول زمان، مثلاً پیش و پس از درمان، هم ساخته شده است.

خروجی آن یک نمرهٔ کل است که با نقطهٔ برش موقت سازندگان مقایسه می‌شود و نشان می‌دهد آیا ارزیابی تخصصی لازم است یا نه.

پرسشنامه ۲۵ جمله و یک نمرهٔ کل دارد. هر پاسخ «اصلاً» صفر، «کمی» یک و «زیاد» دو امتیاز می‌گیرد و هیچ جمله‌ای معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود. جمع امتیازها از صفر تا پنجاه است و نمرهٔ بالاتر یعنی نشانه‌های بیشتر.

سازندگان نقطهٔ برش موقت ۱۹ را پیشنهاد کرده‌اند. بنابراین نتیجه در دو سطح گزارش می‌شود: ۰ تا ۱۸، زیر نقطهٔ برش؛ و ۱۹ تا ۵۰، در حد نگرانی بالینی. جملهٔ آزمایشی «آینده‌ام بد به نظر می‌رسد» که در راهنمای ۲۰۰۵ آمده، در محاسبهٔ برش به کار نمی‌رود و در این نسخه نیست.

پژوهش‌های اصلی روی کودکان پایهٔ سوم تا هشتم، یعنی حدود ۸ تا ۱۵ سال، انجام شده و بررسی‌های بعدی کودکان ۷ تا ۱۷ ساله را هم در بر گرفته‌اند. کودکان کوچک‌تر یا کسانی که در خواندن مشکل دارند، می‌توانند جمله‌ها را با کمک یک بزرگسال بخوانند، به شرط آنکه گزینه را خودشان انتخاب کنند.

این پرسشنامه برای والدینی که نگران حال فرزندشان پس از یک رویداد ناگوارند، برای مشاوران مدرسه پس از رویدادهای جمعی، و برای روان‌شناسانی که می‌خواهند روند درمان را دنبال کنند مناسب است. پرسشنامه را باید خود کودک پر کند؛ پاسخ دادن والد به‌جای او، نتیجه را بی‌اعتبار می‌کند.

بیست‌وپنج سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «اصلاً»، «کمی» و «زیاد». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۰ تا ۱۸ یعنی نشانه‌ها در هفتهٔ گذشته به حد نگرانی بالینی نرسیده‌اند؛ اما اگر جمله‌ای مثل احساس تقصیر یا کابوس «زیاد» زده شده، باز هم ارزش توجه دارد. نمرهٔ ۱۹ تا ۵۰ یعنی نشانه‌ها به اندازه‌ای هستند که ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود. نقطهٔ برش در نمونه‌های آمریکایی تعیین شده و سازنده آن را موقت می‌داند. هنجار ایرانی منتشر نشده و تفسیر بر پایهٔ هنجار جهانی است.

در این پرسشنامه ۲۵ جمله دربارهٔ فکرها، احساس‌ها و حال بدنی خودتان می‌خوانید؛ مثل «خواب‌های بد یا کابوس می‌بینم» یا «تمرکز کردن برایم سخت است». برای هر جمله فکر کنید در هفت روز گذشته چقدر دربارهٔ شما درست بوده و یکی از سه گزینه را انتخاب کنید: «اصلاً»، «کمی» یا «زیاد».

پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. لازم نیست بگویید چه اتفاقی برایتان افتاده است. اگر معنای جمله‌ای را نفهمیدید، می‌توانید از پدر، مادر یا بزرگسالی که کنارتان است بپرسید، ولی انتخاب گزینه با خودتان است. پر کردن پرسشنامه حدود پنج دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود پنج دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

این پرسشنامه غربال است و تشخیص نمی‌دهد. فقط هفت روز گذشته را می‌پرسد و ممکن است نشانه‌های موجی را نبیند. نمی‌گوید چه رویدادی پشت نشانه‌هاست و همین نشانه‌ها می‌توانند با اضطراب یا افسردگی هم دیده شوند. نقطهٔ برش موقت است و برای کودکان ایرانی جداگانه بررسی نشده است.

پاسخ‌ها به صداقت و درک کودک وابسته‌اند؛ کودکی که از گفتن احساس‌هایش می‌ترسد یا نمی‌خواهد خانواده را نگران کند، ممکن است نشانه‌ها را کمتر گزارش کند. ترجمهٔ فارسی این نسخه هنوز با نسخهٔ خریداری‌شدهٔ مؤسسه تطبیق نهایی نشده است.

این پرسشنامه ابزار غربال است و جای ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک و نوجوان را نمی‌گیرد. نتیجه را برای تصمیم‌های قانونی یا تشخیصی به کار نبرید. حق نشر ابزار با سازندهٔ آن و مؤسسهٔ تروما در کودکان است و این سایت وابستگی رسمی به آن‌ها ندارد.

اگر کودکی در خطر آزار یا آسیب است، منتظر نتیجهٔ هیچ آزمونی نمانید و همان لحظه با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

سازندگان فرم والد (گزارش والد از نشانه‌های پس از سانحه) را هم ساخته‌اند که رفتارهای قابل مشاهده را می‌پرسد و همراه این فرم دید کامل‌تری می‌دهد. فهرست رویدادهای آسیب‌زای طول عمر از همین گروه برای ثبت رویدادها به کار می‌رود. متخصص ممکن است ابزارهایی برای اضطراب و افسردگی کودک را هم اضافه کند.

در کودکانی که شکایت‌های بدنی زیاد دارند، معاینهٔ پزشکی هم لازم است تا علت‌های جسمی کنار گذاشته شوند. مصاحبهٔ بالینی با کودک و والدین همیشه مکمل ضروری این پرسشنامه است.

چون پرسشنامه هفتهٔ گذشته را می‌پرسد، تکرار آن هر دو تا چهار هفته یک بار، به‌ویژه در طول درمان، مفید است. پس از یک رویداد تازه، بهتر است دو تا چهار هفته بعد دوباره اجرا شود.

در غربال‌های مدرسه‌ای پس از بلایا، اجرای دوباره پس از یک تا سه ماه نشان می‌دهد کدام کودکان بهبود یافته‌اند و کدام هنوز به کمک نیاز دارند. فرم را هر بار در شرایط مشابه و ترجیحاً با همان راهنما اجرا کنید.

در بعضی خانواده‌ها حرف زدن از اتفاق‌های تلخ، به‌ویژه آزار، دشوار و همراه با شرم است. این پرسشنامه نمی‌پرسد چه اتفاقی افتاده و همین، پاسخ دادن را برای کودک آسان‌تر می‌کند. جملهٔ «بدقدم بودن» در فرهنگ ما آشناست و کودکان گاهی آن را از بزرگ‌ترها شنیده‌اند؛ اگر کودکی این جمله را زیاد زد، به حرف‌هایی که دربارهٔ او زده می‌شود هم توجه کنید.

کودکان ایرانی ممکن است ناراحتی را بیشتر با زبان بدن، مثل دل‌درد و سردرد، بیان کنند تا با واژه‌های احساسی. به همین دلیل، چهار جملهٔ بدنی این پرسشنامه را جدی بگیرید.