مهارت‌های حل تعارض نوجوان (شاخص عوامل محافظ فردی)

این ابزار «مقیاس حل تعارض» از مجموعهٔ «شاخص عوامل محافظ فردی» است که فیلیپس و اسپرینگر در ۱۹۹۲ برای ارزیابی برنامه‌های پیشگیری از خشونت و مصرف مواد در آمریکا ساختند. متن کامل جمله‌ها، گزینه‌ها و روش نمره‌گذاری در کتاب مرجع مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا دربارهٔ سنجش خشونت جوانان (صفحه‌های ۱۹۵ و ۱۹۶) منتشر شده و این سامانه گویه‌ها را با آن تطبیق داده است.

این پرسشنامه در این جایگاه جایگزین «مقیاس تمایل به کنش کودکان» شده است؛ آن ابزار قالب انتخاب اجباری میان دو جمله داشت که با سامانهٔ نمره‌دهی این سایت سازگار نبود. ترجمهٔ فارسی کار ویراستاران این سامانه است و اعتباریابی ایرانی آن یافت نشد.

اختلاف با دیگران بخشی جدانشدنی از زندگی نوجوانی است: با دوستان، هم‌کلاسی‌ها، خواهر و برادرها و والدین. آنچه تفاوت ایجاد می‌کند، نه وجود اختلاف، که شیوهٔ برخورد با آن است. برخی نوجوانان در لحظهٔ خشم داد می‌زنند یا دست به کتک‌کاری می‌برند؛ برخی دیگر آرام می‌مانند و به‌دنبال راهی می‌گردند که برای همه قابل‌قبول باشد.

این پرسشنامهٔ کوتاه دو مهارت پایه را می‌سنجد که برای حل اختلاف بدون خشونت لازم‌اند: کنترل واکنش‌های تند و علاقه به همکاری با دیگران.

نوجوانی دوره‌ای است که هیجان‌ها شدیدتر تجربه می‌شوند و روابط با همسالان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، یادگیری شیوه‌های سالم برخورد با اختلاف در این سال‌ها ارزش ویژه‌ای دارد. این پرسشنامه نقطهٔ شروعی برای فکر کردن به همین موضوع است.

هدف پرسشنامه، به دست دادن تصویری کلی از مهارت‌های حل تعارض نوجوان از دید خود اوست. این ابزار ۱۲ جمله دارد: ۶ جمله دربارهٔ خودمهارگری، یعنی پرهیز از رفتارهای تند مثل داد زدن، شکستن وسایل یا زدن دیگران، و ۶ جمله دربارهٔ همکاری، یعنی لذت بردن از کار گروهی و کمک به دیگران.

نتیجه برای خودشناسی، گفت‌وگو در خانواده یا مشاورهٔ مدرسه مفید است، اما ابزار تشخیصی نیست و دربارهٔ وجود یا نبود هیچ اختلالی حکم نمی‌دهد.

پرسشنامه به‌ویژه برای دیدن نقطهٔ شروع پیش از یک دورهٔ آموزشی مفید است، چون جمله‌هایش رفتارهای مشخص و قابل تغییر را می‌پرسند.

پرسشنامه ۱۲ جمله و چهار گزینه دارد. هر پاسخ بین ۱ تا ۴ امتیاز می‌گیرد. در شش جملهٔ خودمهارگری، «کاملاً درست است» یک امتیاز و «کاملاً نادرست است» چهار امتیاز دارد؛ چون این جمله‌ها رفتارهای تند را توصیف می‌کنند. در شش جملهٔ همکاری، امتیازها معکوس می‌شوند تا «کاملاً درست است» چهار امتیاز بگیرد.

جمع دوازده امتیاز، نمرهٔ کل بین ۱۲ و ۴۸ را می‌سازد؛ نمرهٔ بالاتر یعنی مهارت بیشتر در حل تعارض. کتاب مرجع فقط نمرهٔ کل را گزارش می‌کند. گزارش سه بازه دارد: ۱۲ تا ۲۴، ۲۵ تا ۳۶ و ۳۷ تا ۴۸. این مرزها بر پایهٔ میانگین گزینه‌ها ساخته شده‌اند، نه هنجار.

این پرسشنامه برای نوجوانان ۱۲ تا ۱۷ ساله، معادل پایه‌های هفتم تا یازدهم، طراحی شده که گروه سنی مطالعهٔ اصلی بوده است. نوجوان باید بتواند جمله‌های ساده را بخواند و بفهمد؛ اگر در خواندن مشکل دارد، یک بزرگسال می‌تواند جمله‌ها را بی‌طرفانه برایش بخواند.

برای کودکان کوچک‌تر از دوازده سال، این فرم آزموده نشده است.

والدین، معلمان و مشاوران هم می‌توانند برای آشنایی با محتوای ابزار آن را بخوانند، اما پاسخ‌دهنده باید خود نوجوان باشد.

دوازده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «کاملاً درست است»، «تا حدی درست است»، «تا حدی نادرست است» و «کاملاً نادرست است». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۱۲ تا ۲۴ یعنی بسیاری از پاسخ‌ها در جهت کم‌مهارتی بوده‌اند: واکنش‌های تند آشناترند یا همکاری کمتر جذاب است. نمرهٔ ۲۵ تا ۳۶ یعنی الگوی ترکیبی، با موقعیت‌هایی که مهارت به کار می‌رود و موقعیت‌هایی که نه. نمرهٔ ۳۷ تا ۴۸ یعنی بیشتر پاسخ‌ها در جهت مهارت بوده‌اند.

هیچ هنجار ایرانی یا جهانی برای این پرسشنامه منتشر نشده است؛ مرزها فقط معنای گزینه‌ها را نشان می‌دهند و جایگاه شما را در میان هم‌سالان نمی‌گویند.

مرور جداگانهٔ شش جملهٔ نخست و شش جملهٔ دوم اغلب از خود نمرهٔ کل گویاتر است، چون نشان می‌دهد کدام مهارت قوی‌تر و کدام نیازمند تمرین است.

در ادامه دوازده جمله دربارهٔ رفتارها و احساس‌های شما می‌آید. هر جمله را بخوانید و بگویید چقدر دربارهٔ شما صدق می‌کند: «کاملاً درست است»، «تا حدی درست است»، «تا حدی نادرست است» یا «کاملاً نادرست است».

پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. نخستین پاسخی که به ذهنتان می‌رسد معمولاً دقیق‌ترین است. دربارهٔ رفتار معمول خودتان فکر کنید، نه یک روز خاص. پاسخ دادن حدود پنج دقیقه زمان می‌برد و پاسخ‌های شما محرمانه می‌ماند.

حدود پنج دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

همسانی درونی هر بخش در گزارش منبع ۰٫۶۵ بوده که متوسط است. نمونهٔ اصلی، دانش‌آموزان کم‌درآمد آمریکایی بودند. ترجمهٔ فارسی اعتباریابی نشده است. پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و ممکن است تحت تأثیر تمایل به نشان دادن تصویر بهتر یا حال این روزها باشند. ابزار گفت‌وگو، مذاکره و راه‌حل‌یابی را مستقیم نمی‌سنجد.

گزارش‌های اصلی سازندگان و ارزیابان منتشر نشده‌اند و این سامانه فقط به خلاصهٔ آن‌ها در کتاب مرجع دسترسی داشته است.این پرسشنامه برای آگاهی و خودشناسی است و جای ارزیابی روان‌شناس یا مشاور را نمی‌گیرد. اگر نگران خشم، خشونت یا امنیت خود یا دیگری هستید، با اورژانس اجتماعی (۱۲۳)، صدای مشاور بهزیستی (۱۴۸۰)، پلیس (۱۱۰) یا اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.

برای تصویر کامل‌تر می‌توان این نتیجه را در کنار گزارش والد یا معلم دربارهٔ رفتار نوجوان، پرسشنامه‌های قلدری و پرخاشگری همسالان، یا ابزارهای مهارت‌های اجتماعی خواند. ناهمخوانی میان گزارش خود نوجوان و دیگران، خودش اطلاعات ارزشمندی است. اگر نگرانی جدی دربارهٔ پرخاشگری وجود دارد، ارزیابی تخصصی بر هر پرسشنامهٔ کوتاهی مقدم است.

اگر نوجوان در یک برنامهٔ آموزشی شرکت می‌کند، تکرار پرسشنامه پس از پایان آن، یا دست‌کم چهار تا هشت هفته بعد، معقول است. تکرار در فاصلهٔ کوتاه‌تر بیشتر حافظهٔ پاسخ‌های قبلی را نشان می‌دهد تا تغییر واقعی. هنگام مقایسه، به جهت تغییر توجه کنید، نه فقط به عدد.

جمله‌های مربوط به کمک در کارهای خانه ممکن است در خانواده‌های ایرانی، که نقش‌های خانگی متفاوتی دارند، معنای دیگری بیابند. همچنین در فرهنگ ما «کوتاه آمدن» ارزش است، اما آرام ماندن نباید به معنای نگفتن خواسته‌ها باشد.

در برخی خانواده‌ها، نشان دادن خشم به بزرگ‌ترها پذیرفته نیست، اما میان خواهر و برادرها یا همسالان رایج‌تر است. وقتی پاسخ می‌دهید، به همهٔ این موقعیت‌ها فکر کنید.