مقیاس درجه‌بندی اختلال سلوک — فرم معلم

نام اصلی ابزار «مقیاس درجه‌بندی اختلال سلوک» است. دنیل واشبوش و فرانک الگار آن را ساختند و در ۲۰۰۷ در مجلهٔ تخصصی سنجش منتشر کردند. ابزار دو نسخه دارد: نسخهٔ والد با پانزده نشانه و نسخهٔ معلم با دوازده نشانه. نسخهٔ معلم سه نشانه را که در مدرسه رخ نمی‌دهند حذف کرده است.

متن پرسش‌ها، گزینه‌ها، روش نمره‌گذاری و قاعدهٔ طبقه‌بندی در پیوست و بخش روش مقالهٔ اصلی آمده و این سامانه گویه‌ها را با آن تطبیق داده است. ترجمهٔ فارسی کار ویراستاران این سامانه است و اعتباریابی ایرانی آن در منابع بررسی‌شده یافت نشد.

داده‌های هنجاری از ۱۵۵۰ دانش‌آموز ۵ تا ۱۲ ساله در هفت مدرسهٔ دولتی نوا اسکوشیای کانادا آمده که معلمانشان فرم را پر کردند. اعتبار ابزار در نمونهٔ بالینی ۸۰ کودک در یک برنامهٔ درمانی تابستانی هم بررسی شد؛ نمره‌های معلم با رفتارهای مشاهده‌شده رابطه داشت.

برخی رفتارها، مثل شروع دعوا، قلدری، دزدی یا تخریب عمدی وسایل دیگران، فراتر از بی‌نظمی معمول کلاس‌اند و حقوق دیگران را نقض می‌کنند. وقتی این رفتارها تکرار شوند و پیامد جدی داشته باشند، ممکن است بخشی از الگویی باشند که متخصصان «اختلال سلوک» می‌نامند.

این فرم کوتاه کمک می‌کند معلم آنچه را در مدرسه دیده به شکلی منظم و قابل‌مقایسه ثبت کند تا اگر نیاز به پیگیری یا ارجاع هست، تصمیم بر پایهٔ اطلاعات روشن گرفته شود.

هدف ابزار، ثبت نشانه‌های اختلال سلوک بر پایهٔ ملاک‌های ویرایش چهارم راهنمای تشخیصی و آماری انجمن روان‌پزشکی آمریکا، در محیط مدرسه است. فرم ۱۳ پرسش دارد: ۱۲ پرسش دربارهٔ بسامد رفتارها و یک پرسش دربارهٔ میزان مشکل‌آفرینی آن‌ها در مدرسه.

ابزار برای غربالگری و پیگیری طراحی شده، نه تشخیص. نتیجهٔ آن نشان می‌دهد آیا ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود یا نه.

فرم ۱۳ پرسش دارد و دو نمرهٔ جداگانه می‌سازد:
نمرهٔ نشانه‌ها: ۱۲ پرسش با گزینه‌های «هرگز» (۰)، «یک بار» (۱)، «ماهانه» (۲)، «هفتگی» (۳) و «روزانه» (۴). جمع آن‌ها بین ۰ و ۴۸ است. سازندگان میانگین پاسخ‌ها (۰ تا ۴) را گزارش کرده‌اند؛ جمع همان میانگین ضرب در دوازده است.
نمرهٔ مشکل در مدرسه: پرسش سیزدهم با امتیاز ۰ («بدون مشکل») تا ۴ («مشکل بسیار شدید»).
هیچ پرسشی وارونه نیست.

بازه‌ها: برای نمرهٔ نشانه‌ها بر پایهٔ هنجار جهانی معلمان (میانگین ۰٫۰۵، انحراف معیار ۰٫۱۷): ۰، ۱ تا ۴ (زیر میانگین به‌علاوهٔ دو انحراف معیار) و ۵ تا ۴۸. برای نمرهٔ مشکل بر پایهٔ آستانهٔ طبقه‌بندی سازندگان: ۰ تا ۱ و ۲ تا ۴.

پاسخ‌دهنده معلم کلاس یا معلمی است که دانش‌آموز را دست‌کم چند ماه می‌شناسد. ابزار برای کودکان ۵ تا ۱۲ ساله ساخته و در دانش‌آموزان کودکستان تا پایهٔ ششم آزموده شده است.

اگر والدین هم قرار است پاسخ دهند، باید نسخهٔ والد را جداگانه پر کنند؛ نمره‌های دو نسخه با هم جمع نمی‌شوند.

سیزده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و دربارهٔ کسی که در عنوان آزمون آمده جواب می‌دهید. طیف از «هرگز» تا «روزانه» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

قاعدهٔ طبقه‌بندی سازندگان: نشانه حاضر است اگر برای دروغ، دعوا و قلدری «ماهانه» یا بیشتر، و برای بقیه «یک بار» یا بیشتر زده شده باشد. سه نشانهٔ حاضر یا بیشتر همراه با مشکل «متوسط» یا بیشتر، معیار طبقه‌بندی است. این سامانه طبقه‌بندی را خودکار انجام نمی‌دهد؛ گزارش‌ها راهنمای شمارش را دارند.

در هنجارها، پسران بزرگ‌تر نمرهٔ بالاتری داشتند؛ تفسیر را با سن و جنس دانش‌آموز تطبیق دهید.

نمرهٔ مشکل: ۰ تا ۱ یعنی رفتارها پیامد جدی در مدرسه نداشته‌اند؛ ۲ تا ۴ یعنی از آستانهٔ آسیب در قاعدهٔ سازندگان عبور کرده‌اند. این دو نمره را همیشه کنار هم بخوانید.

این فرم را معلم دانش‌آموز پر می‌کند. فهرستی از رفتارها می‌آید؛ هر کدام را با دقت بخوانید و بگویید این دانش‌آموز در دوازده ماه گذشته چند بار آن رفتار را نشان داده است: «هرگز»، «یک بار»، «ماهانه»، «هفتگی» یا «روزانه».

پرسش آخر می‌پرسد این رفتارها روی‌هم‌رفته چقدر برای دانش‌آموز در مدرسه مشکل ایجاد کرده‌اند: «بدون مشکل»، «مشکل خفیف»، «مشکل متوسط»، «مشکل شدید» یا «مشکل بسیار شدید».

پاسخ‌ها را بر مشاهدهٔ خودتان و سوابق مستند مدرسه استوار کنید. پر کردن فرم حدود پنج دقیقه طول می‌کشد و اطلاعات آن محرمانه است.

حدود پنج دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

در نمونهٔ اجتماعی، همسانی درونی نسخهٔ معلم ۰٫۷۲ و بازآزمایی هفت‌ماهه ۰٫۵۵ بود؛ در نمونهٔ بالینی، همسانی درونی ۰٫۸۳. توزیع نمره‌ها بسیار چوله است و سازندگان نمرهٔ پیوسته را از نظر روان‌سنجی ضعیف‌تر از طبقه‌بندی دانستند. ارزش پیش‌بین مثبت طبقه‌بندی (در نسخهٔ والد) پایین بود؛ ابزار برای غربالگری است، نه تشخیص.

هنجارها از نمونهٔ کانادایی‌اند و هنجار ایرانی وجود ندارد. ترجمهٔ فارسی اعتباریابی نشده است. ابزار بر ملاک‌های ویرایش چهارم راهنمای تشخیصی استوار است و بازهٔ شش‌ماههٔ لازم برای تشخیص را جداگانه نمی‌پرسد. داوری دربارهٔ میزان مشکل ذهنی است و به انتظارات مدرسه بستگی دارد.

این فرم ابزار غربالگری است و جای ارزیابی بالینی را نمی‌گیرد. از آن برای تصمیم انضباطی یا برچسب زدن به دانش‌آموز استفاده نکنید. در خطر فوری با ۱۱۰ یا ۱۱۵ و در صورت مشاهدهٔ کودک‌آزاری با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید.

برای تصویر کامل‌تر، نسخهٔ والد همین ابزار را هم به کار ببرید. چون رفتارهای سلوکی اغلب با مشکلات دیگری مثل بیش‌فعالی، نافرمانی یا مشکلات هیجانی همراه‌اند، متخصص ممکن است ابزارهای تکمیلی و مصاحبهٔ تشخیصی را هم پیشنهاد دهد. نتیجهٔ همهٔ این ابزارها را متخصص در کنار هم تفسیر می‌کند.

پایایی بازآزمایی پس از هفت ماه برای نسخهٔ معلم ۰٫۵۵ بود. برای پیگیری برنامهٔ حمایتی، پر کردن دوباره پس از شش تا هشت هفته معقول است؛ اما چون فرم به دوازده ماه گذشته اشاره دارد، در فاصله‌های کوتاه، فقط بر رخدادهای تازه تمرکز کنید و این را در یادداشت‌ها مشخص کنید. نمره‌های دو بار را پرسش‌به‌پرسش مقایسه کنید.

در مدرسه‌های ایران، برخی رفتارهای فهرست با اقدام انضباطی پاسخ داده می‌شوند و ممکن است کمتر به‌عنوان نشانهٔ نیاز به کمک دیده شوند. همچنین تحمل رفتارهایی مثل دعوا ممکن است برای دختران و پسران متفاوت باشد. توجه کنید که پرسش ۱۲ فقط اسلحهٔ گرم نیست و وسایلی مثل چوب، آجر، بطری شکسته یا چاقو را هم دربر می‌گیرد. ابزار هنجار ایرانی ندارد.

پرسش ۵، غیبت بی‌اجازه، فقط غیبت بدون اطلاع و موافقت خانواده یا مدرسه را دربر می‌گیرد.