دلبستگی به معلم (مطالعهٔ رشد جوانان روچستر)

مقیاس دلبستگی به معلم بخشی از ابزارهای «مطالعهٔ رشد جوانان روچستر» (Rochester Youth Development Study) است؛ پژوهشی بلندمدت که از سال ۱۹۸۸ حدود هزار نوجوان کلاس هفتم و هشتم شهر روچستر در ایالت نیویورک را تا بزرگسالی دنبال کرد. کارولین اسمیت، آلن لیزوت، ترنس تورنبری و ماروین کرون این مقیاس را در سال ۱۹۹۵ در پژوهشی دربارهٔ نوجوانان تاب‌آور به کار بردند. متن جمله‌ها، گزینه‌ها و شیوهٔ نمره‌گذاری از مجموعهٔ ابزارهای سنجش مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (ویرایش دوم، ۲۰۰۵) گرفته و جمله‌به‌جمله تطبیق داده شده است.

بیشتر روزهای نوجوانی در مدرسه می‌گذرد و معلم‌ها، بعد از خانواده، از مهم‌ترین بزرگسالان این دوره‌اند. بعضی معلم‌ها فقط درس می‌دهند و بعضی دیگر، آدم‌هایی می‌شوند که سال‌ها بعد هم یادشان می‌کنیم. این مقیاس کوتاه کمک می‌کند ببینید رابطهٔ شما با معلم‌ها امروز چه شکلی دارد: چقدر به آن‌ها نزدیک‌اید، چقدر نظرشان برایتان مهم است و آیا کسی در میانشان هست که بخواهید شبیهش شوید.

پژوهش‌های آموزشی نشان داده‌اند که رابطهٔ گرم با معلم با انگیزه و درگیری بیشتر در یادگیری همراه است. اما این رابطه دوطرفه است و به شرایط مدرسه، رفتار معلم و تجربه‌های گذشتهٔ نوجوان هم بستگی دارد؛ پس هر نتیجه‌ای را باید در همین بستر دید.

هدف این مقیاس سنجیدن دلبستگی نوجوان به معلم‌هاست؛ یعنی میزان دوست داشتن، اعتماد و احترامی که نسبت به آن‌ها احساس می‌کند. ۵ جملهٔ آن پنج جنبه را می‌پوشانند: رفتن نزد معلم برای مشورت غیردرسی، نزدیکی به دست‌کم یک معلم، اهمیت نظر معلم‌ها، احترام به آن‌ها و تمایل به الگو گرفتن از معلم محبوب. این ویژگی در نظریه‌های پیوند اجتماعی، بخشی از پیوند نوجوان با مدرسه است.

مقیاس ۵ جمله دارد. در چهار جملهٔ اول، «کاملاً موافقم» ۴، «موافقم» ۳، «مخالفم» ۲ و «کاملاً مخالفم» ۱ امتیاز دارد. جملهٔ سوم، «برایتان مهم نیست معلم‌ها دربارهٔ شما چه فکری می‌کنند»، برعکس نوشته شده و امتیازش وارونه می‌شود تا موافقت با آن امتیاز کمتری بگیرد. در جملهٔ پنجم، «نه، اصلاً» ۱، «از بعضی جهات» ۲ و «از بیشتر جهات» ۳ امتیاز دارد.

جمع امتیازها از ۵ تا ۱۹ است. در فرم اصلی نمره را بر تعداد جمله‌ها تقسیم می‌کنند؛ تقسیم جمع بر پنج همان میانگین را می‌دهد. نتیجه در سه بازه گزارش می‌شود: ۵ تا ۹ (میانگین زیر دو)، ۱۰ تا ۱۴ (میانگین دو تا کمتر از سه) و ۱۵ تا ۱۹ (میانگین سه و بالاتر).

این مقیاس برای نوجوانان دورهٔ اول و دوم متوسطه، تقریباً ۱۱ تا ۱۶ ساله، مناسب است. در پژوهش اصلی، پاسخ‌دهندگان در آغاز کلاس هفتم و هشتم بودند و مجموعهٔ ابزارهای مرکز کنترل بیماری‌ها هم آن را برای دانش‌آموزان دوران راهنمایی معرفی کرده، هرچند در سنین دیگر هم قابل استفاده است. پاسخ‌دهنده باید بتواند جمله‌ها را بخواند و بفهمد.

اگر نوجوانی در خواندن مشکل دارد، یک بزرگسال می‌تواند جمله‌ها را برایش بخواند، به‌شرط آنکه در انتخاب پاسخ دخالت نکند و ترجیحاً از معلم‌های خود او نباشد.

پنج سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «کاملاً موافقم»، «موافقم»، «مخالفم» و «کاملاً مخالفم». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۵ تا ۹ یعنی بیشتر پاسخ‌ها در سمت مخالفت بوده و رابطه با معلم‌ها از نگاه نوجوان کم‌رنگ است. نمرهٔ ۱۰ تا ۱۴ ترکیبی از نزدیکی و فاصله را نشان می‌دهد؛ اغلب احترام هست ولی رابطهٔ شخصی کمتر. نمرهٔ ۱۵ تا ۱۹ یعنی بیشتر پاسخ‌ها در سمت موافقت بوده و پیوندی گرم با دست‌کم یک معلم وجود دارد. این بازه‌ها بر پایهٔ میانگین گزینه‌ها ساخته شده‌اند؛ نقطهٔ برش منتشرشده، هنجار جهانی یا هنجار ایرانی برای این مقیاس وجود ندارد.

این مقیاس را خود نوجوان پر می‌کند. پنج جملهٔ کوتاه دربارهٔ رابطهٔ شما با معلم‌هایتان می‌خوانید. برای چهار جملهٔ اول بگویید چقدر با آن موافق یا مخالف هستید: «کاملاً موافقم»، «موافقم»، «مخالفم» یا «کاملاً مخالفم». جملهٔ پنجم یک پرسش است و سه پاسخ دارد: «نه، اصلاً»، «از بعضی جهات» یا «از بیشتر جهات».

به معلم‌های امسالتان فکر کنید، نه فقط یک معلم خاص، مگر جایی که جمله خودش دربارهٔ یک معلم می‌پرسد. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد و هیچ معلمی پاسخ‌های شما را نمی‌بیند. پر کردن مقیاس حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

کوتاه است. حدود دو دقیقه، اگر بدون وقفه جواب بدهید. همان چند دقیقه را یک‌جا بگذارید کنار.

مقیاس فقط پنج جمله دارد و همسانی درونی آن در منبع اصلی ۰٫۶۳ گزارش شده است؛ پس نمرهٔ یک فرد را باید با احتیاط خواند. هیچ هنجاری برای آن منتشر نشده و بازه‌ها فقط بر پایهٔ گزینه‌ها ساخته شده‌اند. فرم اصلی برای نوجوانان آمریکایی دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ ساخته شده و ترجمهٔ فارسی هنوز در نمونهٔ ایرانی آزموده نشده است. در منبع، کلید گزینه‌ها و جهت جملهٔ سوم و پنجم به‌روشنی چاپ نشده و این سایت آن‌ها را بر پایهٔ معنای جمله‌ها مرتب کرده است. این مقیاس تشخیص یا پیش‌بینی رفتار فردی نیست.

این مقیاس ابزاری پژوهشی و آموزشی است و جای ارزیابی روان‌شناس یا مشاور را نمی‌گیرد. نتیجه را برای قضاوت دربارهٔ معلم‌ها، تصمیم‌های انضباطی یا مقایسهٔ دانش‌آموزان به کار نبرید. اگر احساس ناامنی یا ناراحتی شدید دارید، با صدای مشاور ۱۴۸۰ یا در بحران با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

برای تصویر کامل‌تر از پیوند با مدرسه، این مقیاس را می‌توان کنار ابزارهای دیگری از همان مطالعه، مثل تعهد به مدرسه، یا ابزارهای احساس تعلق به مدرسه به کار برد. سنجش رابطه با والدین و حمایت اجتماعی هم نشان می‌دهد نوجوان چه بزرگسالان مورد اعتماد دیگری دارد. اگر نشانه‌های ناراحتی، اضطراب یا افسردگی دیده می‌شود، ابزارهای سلامت روان و گفت‌وگو با مشاور مناسب‌ترند.

رابطه با معلم‌ها با عوض شدن کلاس، معلم یا مدرسه تغییر می‌کند. تکرار مقیاس در هر نیم‌سال یا سال تحصیلی، یا پس از یک برنامهٔ حمایتی، می‌تواند تغییرها را نشان دهد. تکرار در فاصلهٔ چند روزه معنای زیادی ندارد.

هنگام مقایسهٔ دو نتیجه، به تغییر هر جمله هم نگاه کنید؛ مثلاً پیدا شدن یک معلم نزدیک در جملهٔ دوم، حتی اگر جمع نمره کم تغییر کرده باشد، معنادار است.

در فرهنگ ایرانی احترام به معلم ارزشی ریشه‌دار است و ممکن است پاسخ به جملهٔ احترام بیشتر بازتاب ادب باشد تا احساس نزدیکی. از سوی دیگر، در بسیاری از مدرسه‌های ایران رفتن نزد معلم برای مسائل شخصی رایج نیست و این نقش بیشتر بر عهدهٔ مشاور یا معاون پرورشی است. پس نمرهٔ پایین در جملهٔ اول همیشه به معنای فاصلهٔ عاطفی نیست. در ترجمه، «school work» به «درس و تکلیف مدرسه» برگردانده شده است.