مقیاس خودگزارشی مقابلهٔ کودکان (کازی و دوبو)

این مقیاس را دیوید کازی و اریک دوبو در دانشگاه بولینگ‌گرین آمریکا ساختند و در سال ۱۹۹۲ در مجلهٔ روان‌شناسی بالینی کودک منتشر کردند. آن‌ها شیوه‌های مقابله را بر پایهٔ دو تمایز شناخته‌شده دسته‌بندی کردند: روی آوردن به مشکل در برابر دوری کردن از آن، و ریختن ناراحتی در خود در برابر بیرون ریختن آن.

فرم اصلی از کودک می‌خواهد دربارهٔ یکی از دو موقعیت پاسخ دهد: نمرهٔ بد در مدرسه یا دعوا با دوست. این نسخه موقعیت دعوا با دوست را به کار می‌برد. جمله‌ها، ترتیب، گزینه‌ها و کلید نمره‌گذاری یک‌به‌یک با فرم انگلیسی و کلید منتشرشده تطبیق داده شده است.

در پژوهش اصلی، ۴۸۱ کودک کلاس چهارم تا ششم مقیاس را پر کردند. تحلیل عاملی همان پنج شیوهٔ مورد انتظار را نشان داد، همسانی درونی خرده‌مقیاس‌ها بین ۰٫۶۸ و ۰٫۸۴ بود و همبستگی نمره‌ها با ارزیابی هم‌کلاسی‌ها از شیوهٔ مقابلهٔ کودک، نشانهٔ اولیهٔ اعتبار آن به شمار آمد. ترجمهٔ فرانسوی‌کانادایی مقیاس هم با ۱۹۱ کودک ۷ تا ۱۲ ساله همین ساختار پنج‌عاملی را بازتولید کرد. هنوز ترجمهٔ ایرانی معتبری با هنجار منتشر نشده است و این نسخه از روی فرم انگلیسی برگردانده شده است.

دعوا و دلخوری با دوست، یکی از رایج‌ترین ناراحتی‌های دوران دبستان است. بچه‌ها در برابر این ناراحتی واکنش‌های بسیار متفاوتی نشان می‌دهند: یکی سراغ مادرش می‌رود و همه چیز را تعریف می‌کند، دیگری در اتاقش تنها می‌نشیند، سومی وانمود می‌کند اصلاً اهمیتی ندارد و چهارمی در را محکم می‌کوبد.

روان‌شناسان به این واکنش‌ها «مقابله» می‌گویند؛ یعنی کارهایی که برای کنار آمدن با یک موقعیت ناخوشایند انجام می‌دهیم. شناختن شیوه‌های مقابلهٔ کودک کمک می‌کند بفهمیم او در لحظه‌های سخت به چه چیزهایی تکیه می‌کند و کجا به کمک نیاز دارد.

هدف این مقیاس آن است که نشان دهد کودک در برابر یک ناراحتی آشنا، بیشتر از کدام راه‌ها استفاده می‌کند. پرسشنامه ۳۴ جمله دارد و پنج شیوهٔ مقابله را جداگانه می‌سنجد: جست‌وجوی حمایت اجتماعی، حل مسئله، فاصله گرفتن، درونی‌سازی و برون‌ریزی.

دو شیوهٔ نخست، روی آوردن به مشکل‌اند و سه شیوهٔ دیگر، به شکل‌های مختلف دوری کردن از آن. نتیجه یک نمرهٔ کلی نیست؛ نیم‌رخی از پنج نمره است که کنار هم معنا پیدا می‌کنند.

پرسشنامه ۳۴ جمله دارد و هر جمله از ۱ (هرگز) تا ۵ (همیشه) نمره می‌گیرد. نمرهٔ هر شیوه جمع جمله‌های آن است:
جست‌وجوی حمایت اجتماعی: هشت جمله، دامنهٔ ۸ تا ۴۰.
حل مسئله: هشت جمله، دامنهٔ ۸ تا ۴۰.
فاصله گرفتن: هفت جمله، دامنهٔ ۷ تا ۳۵.
درونی‌سازی: هفت جمله، دامنهٔ ۷ تا ۳۵.
برون‌ریزی: چهار جمله، دامنهٔ ۴ تا ۲۰.

جملهٔ معکوس وجود ندارد و نمرهٔ کل تعریف نشده است. در فرم اصلی، پس از این ۳۴ جمله یک پرسش جداگانه دربارهٔ احساس توانایی تغییر موقعیت می‌آید که در نمرهٔ شیوه‌ها شرکت ندارد و در این نسخه نیامده است.

مقیاس برای کودکان دبستانی ساخته شده و در پژوهش اصلی با کودکان کلاس چهارم تا ششم اجرا شد. پژوهش‌های بعدی آن را با کودکان ۷ تا ۱۲ ساله و حتی دانش‌آموزان کلاس سوم تا هشتم هم به کار برده‌اند. برای کودکان کوچک‌تر یا کودکانی که خواندن برایشان دشوار است، بهتر است بزرگسالی جمله‌ها را با صدای بلند بخواند، بی‌آنکه در انتخاب پاسخ دخالت کند.

۳۴ سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «هرگز» تا «همیشه» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

هر شیوه جداگانه در سه سطح کم، متوسط و زیاد گزارش می‌شود. چون برش رسمی یا هنجار ایرانی منتشر نشده، مرز سطح‌ها بر پایهٔ میانگین پاسخ‌ها تعیین شده است: میانگین کمتر از دو و نیم یعنی کودک آن شیوه را بیشتر «هرگز» یا «به‌ندرت» به کار می‌برد، میانگین دو و نیم تا سه و نیم یعنی «گاهی»، و بیش از سه و نیم یعنی «بیشتر وقت‌ها» یا «همیشه». هنجارها جهانی‌اند.

هیچ شیوه‌ای به‌تنهایی خوب یا بد نیست. فاصله گرفتن برای یک دلخوری کوچک می‌تواند مفید باشد و برای مشکلی جدی، زیان‌بار. مهم این است که کودک چند راه در اختیار داشته باشد و بتواند متناسب با موقعیت از آن‌ها استفاده کند. نمرهٔ پنج شیوه را همیشه کنار هم بخوانید.

به آخرین باری فکر کنید که با یکی از دوستانتان دعوا یا بحث کردید. حالا ۳۴ جمله می‌خوانید که هر کدام یک کار را نشان می‌دهد؛ کارهایی که بچه‌ها در چنین وقتی انجام می‌دهند. برای هر جمله بگویید آن کار را چقدر انجام می‌دهید: «هرگز»، «به‌ندرت»، «گاهی»، «بیشتر وقت‌ها» یا «همیشه».

جواب درست یا غلط وجود ندارد. هر بچه‌ای راه خودش را برای کنار آمدن دارد. فقط بگویید واقعاً چه کار می‌کنید، نه کاری که فکر می‌کنید باید بکنید. اگر جمله‌ای را نفهمیدید، از بزرگ‌تری بخواهید برایتان بخواند. هر جمله را جداگانه جواب بدهید و خیلی روی یک جمله معطل نشوید؛ اولین جوابی که به ذهنتان می‌رسد معمولاً درست‌ترین است.

حدود ده دقیقه کافی است، به شرطی که از اول تا آخر در یک حال بمانید و صفحه را نصفه‌کاره رها نکنید.

این مقیاس فقط یک موقعیت، یعنی دعوا با دوست، را می‌سنجد و شیوهٔ مقابلهٔ کودک در موقعیت‌های دیگر، مثل نمرهٔ بد یا بیماری، ممکن است متفاوت باشد. پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و کودک ممکن است کارهایی مثل فحش دادن را کمتر از واقع گزارش کند. در یک پژوهش با دانش‌آموزان کم‌درآمد شهری، ساختار پنج‌عاملی به‌خوبی تأیید نشد. هنجار ایرانی وجود ندارد و مقیاس برای تشخیص اختلال ساخته نشده است.

نتیجهٔ این مقیاس تصویری از شیوه‌های مقابلهٔ کودک در یک موقعیت مشخص است و جای ارزیابی تخصصی روان‌شناس کودک را نمی‌گیرد. اگر کودک نشانه‌های ناراحتی شدید، آسیب به خود یا دیگران یا افت جدی در کارکرد روزانه دارد، با متخصص مشورت کنید.

اگر نمرهٔ درونی‌سازی زیاد است، سنجش اضطراب و افسردگی کودک تصویر کامل‌تری می‌دهد. اگر برون‌ریزی زیاد است، پرسشنامه‌های رفتاری که والد یا معلم پر می‌کنند، مثل پرسشنامهٔ توانمندی‌ها و مشکلات، کمک می‌کنند ببینید این الگو در خانه و مدرسه هم دیده می‌شود یا نه.

در پژوهش اصلی، پایایی بازآزمایی در فاصلهٔ دو هفته متوسط بود. برای دیدن اثر یک برنامهٔ آموزشی، تکرار پرسشنامه پس از پایان برنامه و دوباره پس از سه ماه مناسب است. در شرایط عادی، تکرار سالی یک بار کافی است، چون شیوه‌های مقابله با رشد کودک تغییر می‌کنند.

در خانواده‌های ایرانی، گاهی از کودک انتظار می‌رود دعوا با دوست را «بزرگ نکند» یا گریه نکند، به‌ویژه از پسرها. چنین انتظاری ممکن است کودک را به گزارش کمتر گریه و ناراحتی وادارد. همچنین حرف زدن با معلم دربارهٔ دعوا در برخی مدرسه‌ها «خبرچینی» تلقی می‌شود و ممکن است کودک کمتر به آن روی بیاورد.