فهرست مقابلهٔ کودکان کیدکوپ

کیدکوپ را آنتونی اسپیریتو، لوری استارک و کانی ویلیامز در سال ۱۹۸۸ ساختند. هدفشان ابزاری کوتاه بود که بتوان آن را در بیمارستان و درمانگاه، حتی برای کودکان بیمار و خسته، به کار برد. این ابزار دو فرم دارد. فرم کودکان ۱۵ جملهٔ بله/نه دارد و فرم نوجوانان جمله‌های فشرده‌تری دارد. نسخهٔ حاضر فرم کودکان است.

جمله‌ها ده راهبرد مقابله را می‌سنجند: سرگرم کردن خود، کناره‌گیری، دیدن جنبهٔ خوب، سرزنش خود، سرزنش دیگران، حل مسئله، تنظیم هیجان (آرام کردن خود یا خالی کردن خشم)، آرزواندیشی، کمک گرفتن از دیگران و دست کشیدن. سازندگان بعدها این راهبردها را در سه گروه دسته‌بندی کردند: مقابلهٔ فعال، اجتنابی و منفی. نتیجه در این نسخه بر پایهٔ همین سه گروه گزارش می‌شود. کیدکوپ امروز در ده‌ها کشور و به زبان‌های گوناگون، از جمله عربی، پرتغالی، ترکی و مالایی، ترجمه و بررسی شده است. یکی از دلایل محبوبیتش همین کوتاهی و سادگی است.

هر کودکی گاهی با مشکل روبه‌رو می‌شود: نمرهٔ بد، دعوا با دوست، بیماری، رفتن به بیمارستان یا تنش در خانه. آنچه کودک در این لحظه‌ها انجام می‌دهد، یعنی شیوهٔ مقابلهٔ او، روی حالش و روی اینکه مشکل چقدر حل شود اثر دارد. کیدکوپ یکی از کوتاه‌ترین و پرکاربردترین ابزارهای سنجش مقابله در کودکان است. با پانزده جملهٔ ساده، نشان می‌دهد کودک در برابر یک مشکل مشخص که خودش انتخاب کرده، از چه راه‌هایی استفاده کرده است.

هدف کیدکوپ برچسب زدن نیست. می‌خواهد تصویری سریع بدهد از اینکه کودک در برابر یک مشکل واقعی چه کرده است، تا والدین، معلم یا مشاور بتوانند دربارهٔ آن با کودک حرف بزنند و راه‌های مفیدتر را تقویت کنند. همچنین به پژوهشگران و درمانگران کمک می‌کند ببینند آیا برنامه‌های آموزش مهارت‌های مقابله، راه‌های کودک را تغییر داده است یا نه. خود جمله‌ها هم آموزنده‌اند: کودکی که فهرست را می‌خواند، می‌بیند که در برابر مشکل راه‌های گوناگونی وجود دارد.

۱۵ جمله با پاسخ بله یا نه. هر «بله» یک امتیاز دارد. مقابلهٔ فعال پنج جمله دارد (جمله‌های ۵، ۸، ۹، ۱۱ و ۱۴؛ نمرهٔ ۰ تا ۵). مقابلهٔ اجتنابی هفت جمله دارد (جمله‌های ۱، ۲، ۳، ۴، ۱۲، ۱۳ و ۱۵؛ نمرهٔ ۰ تا ۷). مقابلهٔ منفی سه جمله دارد (جمله‌های ۶، ۷ و ۱۰؛ نمرهٔ ۰ تا ۳). نمرهٔ کل وجود ندارد. فرم اصلی پس از هر «بله» می‌پرسد آن کار چقدر کمک کرد. این پرسش در این نسخه نمره‌گذاری نمی‌شود.

کودکان ۷ تا ۱۲ ساله. کودکان کوچک‌تر یا کودکانی که خواندن برایشان سخت است، می‌توانند جمله‌ها را با کمک بزرگ‌تر بشنوند و پاسخ دهند، به شرط آنکه بزرگ‌تر در پاسخ دخالت نکند. بزرگ‌تر فقط جمله را می‌خواند و جواب کودک را علامت می‌زند. اگر کودک نمی‌تواند مشکلی را به یاد بیاورد، می‌توان از او پرسید آخرین باری که ناراحت یا نگران شد چه بود. فرم نوجوانان برای سنین بالاتر مناسب‌تر است.

پانزده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «نه» و «بله». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

سه نمره را کنار هم بخوانید. نمرهٔ فعال بیشتر معمولاً نشانهٔ خوبی است. اما نمرهٔ اجتنابی هم همیشه بد نیست؛ برای مشکلاتی که از دست کودک خارج است، مثل یک درمان دردناک، سرگرم کردن خود می‌تواند مفید باشد. نمرهٔ منفی بیشتر، یعنی سرزنش و خالی کردن خشم، ارزش توجه بیشتری دارد. همیشه بپرسید کودک دربارهٔ چه مشکلی پاسخ داده است، چون شیوهٔ مقابله به نوع مشکل بستگی دارد.

کودکی که دربارهٔ آمپول و درمان پاسخ داده، طبیعی است بیشتر از راه‌های سرگرم شدن و آرام کردن خود استفاده کند. کودکی که دربارهٔ دعوا با دوست پاسخ داده، بیشتر فرصت حل مسئله و گفت‌وگو داشته است. پس یک نمره را با نمرهٔ کودک دیگر، که دربارهٔ مشکلی دیگر پاسخ داده، مستقیم مقایسه نکنید.

اول به مشکلی فکر کنید که در این چند وقت اخیر ناراحتتان کرده است؛ مثلاً اتفاقی در مدرسه، دعوا با کسی، بیماری، یا چیزی در خانه. اگر دوست دارید، آن را در یک جملهٔ کوتاه بنویسید یا به بزرگ‌تری که کنارتان است بگویید. حالا ۱۵ جمله می‌خوانید. هر جمله کاری را نشان می‌دهد که بچه‌ها وقتی مشکلی دارند انجام می‌دهند. برای هر جمله فقط بگویید وقتی آن مشکل را داشتید، آن کار را کردید یا نه: «بله» یا «نه».

جواب درست یا غلط وجود ندارد. هر بچه‌ای در برابر مشکل کارهای مختلفی می‌کند. لازم نیست همهٔ جواب‌ها «بله» یا همه «نه» باشد. اگر جمله‌ای را نفهمیدید، از بزرگ‌تری بخواهید آن را برایتان بخواند.

اگر بلند نشوید، حدود پنج دقیقه تمام می‌شود. عجله در این مدت کوتاه بیشتر از خود سؤال‌ها به نتیجه آسیب می‌زند.

کیدکوپ فهرستی کوتاه است و سازنده‌اش هم هشدار داده که جای ارزیابی کامل مقابله را نمی‌گیرد. چون برخی گروه‌ها فقط چند جمله دارند، نمره‌ها حساس‌اند و یک پاسخ می‌تواند سطح را عوض کند. ساختار عاملی آن در پژوهش‌های مختلف یکسان نبوده است. هنجار ایرانی منتشر نشده است. همچنین فرم کودکان فقط می‌پرسد کودک کاری را کرده یا نه، نه اینکه چقدر و چند بار. بنابراین نمرهٔ بیشتر یعنی راه‌های بیشتری به کار رفته، نه لزوماً شدت بیشتر. کودکان کوچک ممکن است برای خوشایند بزرگ‌ترها به برخی جمله‌ها «بله» بگویند.

نتیجهٔ کیدکوپ تصویری از راه‌های مقابلهٔ کودک در برابر یک مشکل مشخص است و جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. اگر کودک نشانه‌های ناراحتی شدید، آسیب به خود یا دیگران یا افت جدی در کارکرد روزانه دارد، با روان‌شناس کودک مشورت کنید.

فعال زیاد همراه با منفی کم، الگویی سالم است. فعال کم همراه با اجتنابی زیاد، نشان می‌دهد کودک بیشتر کنار کشیده است. منفی زیاد، به‌ویژه همراه با فعال کم، نشان می‌دهد کودک به کمک برای مدیریت خشم و سرزنش نیاز دارد. بسیاری از کودکان از هر سه گروه کمی استفاده می‌کنند و این طبیعی است. آنچه مهم است، این است که کودک در کنار راه‌های اجتنابی و منفی، دست‌کم چند راه فعال و سازنده هم در اختیار داشته باشد.

کیدکوپ به یک مشکل مشخص وابسته است، پس می‌توان آن را برای مشکلات مختلف و در زمان‌های مختلف تکرار کرد. برای دیدن اثر یک برنامهٔ آموزشی، تکرار پس از پایان برنامه مناسب است. در پژوهش اصلی، پایایی بازآزمایی در فاصله‌های کوتاه متوسط گزارش شده است. این طبیعی است، چون کودک در برابر یک مشکل در زمان‌های مختلف ممکن است کارهای متفاوتی کند. برای اینکه مقایسه معنادار باشد، بهتر است در هر بار از کودک خواسته شود دربارهٔ مشکلی از یک نوع پاسخ دهد.

در خانواده‌های ایرانی، دعا کردن و صبر از راه‌های رایج کنار آمدن است. در کیدکوپ، دعا در فرم نوجوانان زیر آرام کردن خود آمده است. «تنها ماندن» یا «ساکت ماندن» هم گاهی در فرهنگ ما ادب یا متانت دانسته می‌شود. بنابراین نمرهٔ اجتنابی را باید با توجه به این زمینه خواند. همچنین در برخی خانواده‌ها داد زدن کودک به‌شدت سرزنش می‌شود و ممکن است کودک آن را کمتر گزارش کند.