مقیاس باورهای فردی دربارهٔ اخلاق سازمانی فروئلیچ و کاتکی (IBOE، ۱۰ گویه)

مشتری پای تلفن می‌پرسد سفارشش کی می‌رسد. مدیرتان کنار شما ایستاده و آرام می‌گوید: «بگو مشکل فنی پیش آمده.» حقیقت چیز دیگری است. می‌گویید همان‌طور که خواسته، یا حقیقت را می‌گویید، یا سکوت می‌کنید و تلفن را به او می‌دهید؟

هیچ کتاب قواعدی این لحظه را از پیش حل نکرده است. پاسخ هر کس از باورهایی می‌آید که قبل از آن لحظه در ذهن داشته: آیا حمایت از شرکت یعنی هر کاری و حتی اندکی دروغ؟ این مقیاس ده جمله از همین جنس می‌پرسد تا ببینید وقتی منافع سازمان و راستگویی روبه‌روی هم می‌ایستند، باورهای شما کجا می‌ایستند.

مقیاس باورهای فردی دربارهٔ اخلاق سازمانی (Individual Beliefs about Organizational Ethics، IBOE) را کاترین فروئلیچ و جانت کاتکی (Froelich & Kottke) در سال ۱۹۹۱ در مقالهٔ «Measuring individual beliefs about organizational ethics» در Educational and Psychological Measurement، جلد ۵۱، شمارهٔ ۲، صفحه‌های ۳۷۷ تا ۳۸۳ منتشر کردند.

نسخهٔ این سایت ۱۰ گویه و دو عامل دارد: «حمایت از شرکت» (گویه‌های ۱ تا ۶) و «دروغ برای محافظت از شرکت» (گویه‌های ۷ تا ۱۰). نمرهٔ کل هم گزارش می‌شود. در منبع این نسخه، پایایی کل حدود ۰٫۸۹ ذکر شده است. این مقیاس باورها را می‌سنجد، نه رفتار واقعی را؛ یعنی نشان نمی‌دهد در عمل چه می‌کنید.

این آزمون می‌سنجد وقتی منافع سازمان با صداقت و انصاف تعارض پیدا می‌کند، چقدر با رفتارهای اخلاقاً مسئله‌دار به نفع سازمان مخالفید. مقیاس‌ها:
• حمایت از شرکت (۶ گویه): مخالفت با حمایت از دیدگاه نادرست، روش‌های مشکوک، چشم‌پوشی از خطا، بی‌اهمیتی روش، جعل سند و اولویت سود بر ایمنی
• دروغ برای محافظت از شرکت (۴ گویه): مخالفت با دروغ گفتن به همکار، سرپرست، نمایندهٔ شرکت دیگر یا مشتری

نمرهٔ کل از جمع هر ۱۰ گویه ساخته می‌شود و دو بخش هم جدا گزارش می‌شوند. این تمایز مهم است، چون ممکن است کسی با جعل سند کاملاً مخالف باشد و درباره دروغ‌های کوچک ملایم‌تر فکر کند.

آزمون ۱۰ گویه دارد و پاسخ‌ها ۷ گزینه با نمره‌های ۱ تا ۷ دارند: «کاملاً موافقم» ۱، «موافقم» ۲، «تا حدی موافقم» ۳، «نظری ندارم» ۴، «تا حدی مخالفم» ۵، «مخالفم» ۶ و «کاملاً مخالفم» ۷. گویهٔ معکوس ندارد، چون همهٔ جمله‌ها در جهت حمایت از شرکت نوشته شده‌اند و سمت «مخالفم» نمرهٔ بالا می‌گیرد؛ نمرهٔ بالاتر یعنی باور اخلاقی‌تر.

دامنهٔ نمره: کل ۱۰ تا ۷۰، حمایت از شرکت ۶ تا ۴۲ و دروغ برای محافظت از شرکت ۴ تا ۲۸. باندهای کل: «کم» ۱۰ تا ۲۹، «متوسط» ۳۰ تا ۴۹ و «زیاد» ۵۰ تا ۷۰. حمایت از شرکت: ۶ تا ۱۷، ۱۸ تا ۲۹ و ۳۰ تا ۴۲. دروغ برای محافظت از شرکت: ۴ تا ۱۱، ۱۲ تا ۱۹ و ۲۰ تا ۲۸.

این مرزها بر پایهٔ میانگین گویه (کمتر از ۳، ۳ تا کمتر از ۵ و ۵ به بالا) تعریف شده‌اند و نقطهٔ برش رسمی نیستند.

برای شاغلانی مناسب است که می‌خواهند بدانند وقتی منافع سازمان با راستگویی یا ایمنی تعارض پیدا می‌کند، باورهایشان کجا می‌ایستد؛ همین‌طور برای مدیران، مربیان و تیم‌های آموزش اخلاق حرفه‌ای که پایه‌ای برای گفت‌وگو می‌خواهند.

اگر هنوز وارد بازار کار نشده‌اید، یا هرگز در سازمانی با سرپرست و همکار نبوده‌اید، گویه‌ها ممکن است برایتان انتزاعی باشد. نتیجه دربارهٔ «خوب یا بد بودن شما» هم چیزی نمی‌گوید.

در سطح فردی، دیدن باورهایتان به شما کمک می‌کند پیش از مواجهه با موقعیتی مشابه آماده باشید و بدانید کجا مرز شخصی دارید؛ مثلاً در پذیرفتن «دروغ‌های کوچک» برای مشتری.

در کوچینگ و منابع انسانی، می‌توان از آن در کارگاه‌های اخلاق حرفه‌ای به‌عنوان آغاز گفت‌وگو استفاده کرد، نه برای قضاوت. در تیم، دیدن توزیع بی‌نام باورها نشان می‌دهد آیا اعضا دربارهٔ مرز خوب و بد نظر نزدیکی دارند یا نه.

این مقیاس باورها را می‌سنجد، نه رفتار را و برای استخدام یا انتخاب افراد به کار نمی‌رود. نتیجهٔ فردی تا خود فرد رضایت ندهد به مدیر یا منابع انسانی نمی‌رسد؛ پیامدهای این نوع پاسخ برای فرد می‌تواند جدی باشد.

نمرهٔ بالا یعنی با رفتارهای اخلاقاً مسئله‌دار به نفع شرکت بیشتر مخالفید، و نمرهٔ پایین یعنی آن‌ها را بیشتر می‌پذیرید. نمرهٔ بالا هم همیشه خوب نیست: گاهی سخت‌گیری مطلق در موقعیت‌های مبهم، همکاری با تیم را دشوار می‌کند. نمرهٔ پایین هم برچسب «غیراخلاقی» نیست؛ ممکن است فقط دیدگاه شما به وفاداری سازمانی متفاوت باشد.

مهم‌تر از نمرهٔ کل، الگوی دو بخش است. مثلاً «حمایت از شرکت» بالا ولی «دروغ برای محافظت از شرکت» متوسط یعنی با جعل و روش‌های مشکوک مخالفید اما دروغ‌های کوچک به مشتری یا همکار را کمتر جدی می‌گیرید.

این نمره پیش‌بینی رفتار شما در عمل نیست. گزارش کامل هر باند تفسیر، نمونه و پیشنهاد دارد.

باندها بر پایهٔ میانگین گویه تعریف شده‌اند و نقطهٔ برش رسمی نیستند؛ هنجار ایرانی هم وجود ندارد. آزمون باور را می‌سنجد، نه رفتار. فاصله بین باور و رفتار در محیط کار می‌تواند بزرگ باشد.

چون گویه‌ها درباره اخلاق‌اند، احتمال پاسخ مطابق میل اجتماعی بالاست؛ خودگزارشی ممکن است بیشتر چیزی را نشان بدهد که فکر می‌کنید خوب است.

این آزمون صداقت فردی، درستکاری، سازگاری با قوانین یا اخلاق شخصی را به‌طور کلی نمی‌سنجد و دربارهٔ موقعیت واقعی شما حکمی نمی‌دهد. نمره هم گزارش‌دهنده نیت یا رفتار گذشته نیست.

اگر می‌خواهید بدانید باورها با تجربهٔ واقعی شما در سازمان ارتباط دارد یا نه، مقیاس عدالت سازمانی کالکوئیت نشان می‌دهد سازمان شما را منصف می‌بیند یا نه. بررسی جرأت بیان نظر (S-U-C) کمک می‌کند ببینید باورتان در عمل به گفتن حرف تبدیل می‌شود یا نه.

برای تمایز میان باور و رفتار، سیاههٔ رفتار شهروندی سازمانی (OCB) مفید است. مقیاس محدودیت‌های سازمانی اسپکتور و جکس (OCS) هم نشان می‌دهد فشار قواعد و ساختار تا چه اندازه امکان پایبندی به باورها را محدود می‌کند.

باورهای اخلاقی نسبتاً پایدارند، پس هر ۶ ماه تا یک سال تکرار کافی است.

زودتر از آن در این رویدادها دوباره بسنجید: ورود به سازمان یا شغل تازه، ارتقا به نقشی با مسئولیت تصمیم‌گیری، مواجهه با موقعیتی واقعی که باورها را به چالش کشیده، یا تغییر بزرگ در فرهنگ و مدیریت سازمان.

در فرهنگ کاری ایران، گاهی «دروغ مصلحتی» برای حفظ آبروی سازمان یا جلوگیری از دردسر رفتاری مرسوم و حتی محترمانه تلقی می‌شود، و کمتر کسی آن را دروغ حساب می‌کند. هنگام خواندن نمرهٔ بخش «دروغ برای محافظت از شرکت»، این تفاوت عرفی و شخصی را در نظر بگیرید. موضوعاتی مثل ایمنی محصول یا جعل سند هم از عرف دورترند.

پاسخ‌های شما محرمانه است و مدیر یا کارفرما نتیجه را نمی‌بیند، مگر اینکه خودتان به اشتراک بگذارید. چون موضوع حساس است، ما توصیه می‌کنیم آن را فقط با کسی که به او اعتماد دارید در میان بگذارید.

این آزمون باورهای شما را نشان می‌دهد و جای گفت‌وگو با مشاور یا روان‌شناس نیست. مبنای استخدام، ارتقا، قضاوت اخلاقی دربارهٔ فرد یا ارزیابی عملکرد نیست.

اگر در محل کار با فشار برای نادرستی، جعل یا پنهان‌کاری روبه‌رو هستید و این به اضطراب یا بی‌خوابی‌تان کشیده، علاوه بر مراجع قانونی یا حقوقی، با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید.