پرسش‌نامهٔ خودتنظیمی درمان برای تغذیهٔ سالم (TSRQ-Diet، ویلیامز، رایان و دسی، ۱۵ پرسش)

۱۵

سنجه علمی

۵

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

چرا سالم غذا می‌خورید، یا چرا نمی‌خورید؟ پاسخ این پرسش، به اندازهٔ خود رفتار اهمیت دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند کسانی که سالم خوردن را برای خودشان انتخاب کرده‌اند، معمولاً تغییرهای پایدارتری دارند تا کسانی که فقط زیر فشار دیگران یا از سر احساس گناه این کار را می‌کنند.

معرفی آزمون

این ابزار نسخهٔ رژیم غذایی «پرسش‌نامهٔ خودتنظیمی درمان» (TSRQ-Diet) است که در بستهٔ پرسش‌نامه‌های سلامت نظریهٔ خودتعیین‌گری منتشر شده است. پایهٔ آن پژوهش جفری ویلیامز، ریچارد رایان، ادوارد دسی و همکاران (۱۹۹۶) دربارهٔ انگیزه در برنامهٔ کاهش وزن است و لوسک و همکاران (۲۰۰۷) ساختار آن را در چند رفتار سلامت بررسی کردند. جمله‌ها و کلید نمره‌گذاری از متن رسمی خود بستهٔ پرسش‌نامه‌ها گرفته و به فارسی ترجمه شده‌اند.

نظریهٔ خودتعیین‌گری، که دسی و رایان از دههٔ ۱۹۸۰ گسترش دادند، انگیزه را طیفی می‌بیند: از بی‌انگیزگی، به انگیزهٔ کنترل‌شده که از فشار یا پاداش بیرونی می‌آید، و سرانجام به انگیزهٔ خودمختار که از ارزش‌ها و علاقهٔ خود فرد سرچشمه می‌گیرد. پرسش‌نامهٔ خودتنظیمی درمان برای چند رفتار سلامت، از جمله ورزش، مصرف دارو و ترک سیگار، نسخه دارد و این نسخه ویژهٔ رژیم غذایی سالم است. بنا بر بخش «اطلاعات نمره‌گذاری» در خود بسته، نسخهٔ قدیمی‌تر هشت‌جمله‌ای فقط دو بخش داشت و بخش بی‌انگیزگی بعدها به آن افزوده شد.

هدف و سنجش

هدف، شناختن نوع انگیزهٔ شما برای سالم خوردن است: آیا این کار را برای خودتان می‌خواهید، زیر فشار انجامش می‌دهید، یا هنوز دلیل روشنی برایش ندارید؟

دانستن نوع انگیزه به شما کمک می‌کند راهبرد مناسب‌تری برای تغییر انتخاب کنید. اگر انگیزه‌تان بیشتر خودمختار است، می‌توانید بر برنامه‌ریزی و مهارت‌ها تمرکز کنید؛ اگر بیشتر کنترل‌شده است، شاید لازم باشد دلیل‌های شخصی‌تری پیدا کنید؛ و اگر بی‌انگیزگی پررنگ است، نخستین گام کنجکاوی و پیوند دادن غذا با چیزهایی است که برایتان مهم‌اند.

ساختار و نمره‌گذاری

پرسش‌نامه سه بخش دارد. «انگیزهٔ خودمختار» با ۶ جمله (۱، ۳، ۶، ۸، ۱۱ و ۱۳) می‌سنجد که چقدر سالم خوردن را با ارزش‌ها و انتخاب خود هماهنگ می‌دانید. «انگیزهٔ کنترل‌شده» با ۶ جمله (۲، ۴، ۷، ۹، ۱۲ و ۱۴) فشار دیگران، احساس گناه و تأیید بیرونی را می‌سنجد. «بی‌انگیزگی» با ۳ جمله (۵، ۱۰ و ۱۵) نبود دلیل را نشان می‌دهد. هیچ جمله‌ای معکوس نمره نمی‌گیرد. نمرهٔ هر بخش جمع پاسخ‌های آن است: دو بخش اول ۶ تا ۴۲ و بخش سوم ۳ تا ۲۱. نمرهٔ کل وجود ندارد و هر بخش جداگانه گزارش می‌شود.

برای چه کسی مناسب است؟

برای بزرگسالانی مناسب است که می‌خواهند رابطهٔ خود را با تغذیهٔ سالم بهتر بشناسند؛ از جمله کسانی که در برنامهٔ کاهش وزن یا رژیم درمانی هستند یا قصد تغییر عادت‌های غذایی دارند.

این پرسش‌نامه برای نوجوانان کم‌سن و کودکان طراحی نشده است. اگر اختلال خوردن مانند بی‌اشتهایی یا پرخوری عصبی دارید، نتیجه را با درمانگر خود در میان بگذارید، چون انگیزه در این شرایط پیچیدگی‌های ویژه‌ای دارد.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این شناخت در چند موقعیت به کار می‌آید:

پیش از شروع برنامهٔ کاهش وزن یا رژیم تازهبرای کسانی که رژیم درمانی دیابت، فشار خون یا چربی خون دارندبرای مشاوران تغذیه که می‌خواهند گفت‌وگو را با انگیزهٔ مراجع شروع کنندبرای کسانی که بارها رژیم را شروع و رها کرده‌اندبرای والدینی که می‌خواهند الگوی تغذیه‌ای خانواده را تغییر دهندبرای ورزشکاران و کسانی که به عملکرد بدنی اهمیت می‌دهند

در همهٔ این موقعیت‌ها، نتیجه نقطهٔ شروع گفت‌وگوست، نه تشخیص.

کاربرد در درمان، مشاوره و زندگی روزمره

در برنامه‌های سلامت سازمانی، می‌توان از نتیجه‌های بی‌نام و گروهی برای طراحی برنامه‌هایی استفاده کرد که به‌جای فشار، بر حمایت از انتخاب افراد تکیه دارند. نتیجهٔ فردی نباید در تصمیم‌های استخدامی یا ارزیابی کارکنان به کار رود.

در مراکز درمانی، این پرسش‌نامه می‌تواند پیش از آموزش تغذیه به بیماران داده شود تا آموزش با نوع انگیزهٔ هر بیمار هماهنگ شود؛ همیشه با رضایت آگاهانهٔ بیمار.

تفسیر کاربردی

بازه‌های گزارش بر پایهٔ نقطهٔ میانی مقیاس پاسخ («تا حدی درست است») ساخته شده‌اند، نه بر پایهٔ هنجار ایرانی یا مقایسه با دیگران. در دو بخش اول، ۶ تا ۲۴ یعنی میانگین پاسخ‌ها حداکثر «تا حدی» و ۲۵ تا ۴۲ یعنی بیشتر از آن؛ در بی‌انگیزگی، ۳ تا ۱۲ و ۱۳ تا ۲۱ همین معنا را دارند. بستهٔ پرسش‌نامه‌ها همچنین «شاخص خودمختاری نسبی» را پیشنهاد می‌کند: میانگین انگیزهٔ خودمختار منهای میانگین انگیزهٔ کنترل‌شده. این شاخص در متن گزارش توضیح داده می‌شود.

در خواندن نتیجه، سه بخش را کنار هم ببینید. ترکیب انگیزهٔ خودمختار بالا و کنترل‌شدهٔ پایین، معمولاً پایدارترین الگوست. ترکیب هر دو بالا یعنی دلیل‌های درونی و فشار بیرونی با هم حضور دارند. انگیزهٔ کنترل‌شدهٔ بالا با خودمختار پایین، ممکن است تغییرها را شکننده کند. و بی‌انگیزگی بالا یعنی هنوز دلیل روشنی شکل نگرفته است. هیچ‌کدام از این الگوها ثابت نیستند و با تجربه و حمایت تغییر می‌کنند.

محدودیت‌ها

نسخهٔ فارسی این پرسش‌نامه به‌طور جداگانه اعتباریابی نشده و هنجار ایرانی برای آن در دسترس نیست. بخش بی‌انگیزگی فقط سه جمله دارد و در برخی پژوهش‌ها همسانی درونی پایینی داشته است. پاسخ‌ها به حال و هوای امروز شما هم بستگی دارد. این ابزار تشخیصی نیست و جای مشاورهٔ پزشک یا متخصص تغذیه را نمی‌گیرد.

پاسخ‌ها ممکن است تحت تأثیر تمایل به نشان دادن تصویری مطلوب از خود باشند؛ برای مثال، برخی افراد جمله‌های انگیزهٔ خودمختار را بیشتر تأیید می‌کنند چون پسندیده‌تر به نظر می‌رسند. همچنین این پرسش‌نامه انگیزه را می‌سنجد، نه رفتار واقعی؛ ممکن است کسی انگیزهٔ خوبی داشته باشد اما به دلیل محدودیت‌های مالی یا زمانی نتواند سالم غذا بخورد.

ترکیب با سایر ابزارها

این ابزار را می‌توان کنار پرسش‌نامه‌های عادت‌های غذایی، خودکارآمدی تغذیه یا آمادگی برای تغییر به کار برد تا تصویر کامل‌تری به دست آید.

در کار با مشاور تغذیه، نتیجهٔ این آزمون می‌تواند گفت‌وگو را از «چه بخورم» به «چرا می‌خواهم تغییر کنم» ببرد؛ گفت‌وگویی که در رویکرد مصاحبهٔ انگیزشی هم جایگاه مهمی دارد.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

انگیزه تغییرپذیر است. پس از دو تا سه ماه، به‌ویژه اگر تغییری در عادت‌ها یا شرایط زندگی داده‌اید، تکرار پرسش‌نامه می‌تواند جهت تغییر انگیزهٔ شما را نشان دهد.

برای مقایسهٔ درست، پرسش‌نامه را در شرایط مشابه، مثلاً در یک ساعت آرام از روز، دوباره تکمیل کنید. تغییر چند نمره‌ای در هر بخش ممکن است فقط از حال و هوای آن روز باشد؛ به جهت کلی تغییر توجه کنید، نه به یکی دو نمره.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در فرهنگ ایرانی، غذا با خانواده، مهمانی و مراقبت گره خورده است و توصیه‌های بزرگ‌ترها و طب سنتی در تصمیم‌های غذایی نقش دارند. این زمینه ممکن است هم انگیزهٔ کنترل‌شده (مثل فشار خانواده) و هم انگیزهٔ خودمختار (مثل مراقبت از عزیزان) را پررنگ کند.

سالم خوردن در شرایط اقتصادی امروز ممکن است برای برخی خانواده‌ها دشوار باشد. گزارش این آزمون بر غذاهای ساده و در دسترس، مثل حبوبات، سبزی و لبنیات، تکیه دارد و سالم خوردن را به خرید محصولات گران گره نمی‌زند.

سؤالات متداول

آیا پاسخ درست یا غلط وجود دارد؟

خیر؛ هدف شناختن دلیل‌های واقعی شماست.

چرا نمرهٔ کل ندارد؟

چون سه بخش انواع متفاوتی از انگیزه را می‌سنجند و جمع کردنشان معنا ندارد.

اگر هر دو انگیزه را بالا داشته باشم چه؟

این رایج است؛ شاخص خودمختاری نسبی نشان می‌دهد کدام پررنگ‌تر است.

آیا انگیزهٔ کنترل‌شده بد است؟

نه لزوماً؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند تغییر پایدار بیشتر با انگیزهٔ خودمختار همراه است.

چقدر طول می‌کشد؟

معمولاً حدود پنج دقیقه.

آیا نسخهٔ فارسی معتبر است؟

ترجمه از متن اصلی است اما اعتباریابی جداگانه نشده؛ نتیجه را راهنمایی اولیه بدانید.

آیا این آزمون رژیم غذایی تجویز می‌کند؟

خیر؛ فقط انگیزه را می‌سنجد و برای برنامهٔ غذایی باید با متخصص مشورت کنید.

اگر به سالم خوردن اصلاً فکر نکرده باشم چه؟

صادقانه پاسخ دهید؛ بخش بی‌انگیزگی برای همین وضعیت طراحی شده است.

سلب مسئولیت

این گزارش برای خودشناسی است و تشخیص پزشکی یا روان‌شناختی نیست. اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا با غذا و وزن خود درگیری شدیدی دارید، با پزشک، متخصص تغذیه یا روان‌شناس مشورت کنید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی