مقیاس خودکارآمدی والدین در گفت‌وگو با فرزند دربارهٔ سلامت جنسی (PSES)

مقیاس خودکارآمدی والدین در گفت‌وگو با فرزند دربارهٔ سلامت جنسی را کالین دیایوریو و همکارانش در سال ۲۰۰۱ در مجلهٔ سنجش پرستاری منتشر کردند. این ابزار در آمریکا و با ۴۹۱ مادر که همراه فرزندان ۱۱ تا ۱۴ ساله‌شان در یک برنامهٔ پیشگیری از اچ‌آی‌وی شرکت داشتند، بررسی شد. پایهٔ نظری آن، نظریهٔ شناختی-اجتماعی باندوراست. این نسخهٔ فارسی ترجمهٔ ماست و در ایران اعتباریابی نشده است.

جمله‌ها از نسخهٔ انگلیسی موجود در پایگاه داده و فهرست‌های منتشرشدهٔ ثانوی گرفته شده‌اند و برچسب گزینه‌ها بر پایهٔ نسخه‌های اقتباسی بعدی ساخته شده است. متن جدول اصلی مقاله هنوز با این نسخه مقایسه نشده است.

بسیاری از پدرها و مادرها می‌خواهند فرزندشان اطلاعات درست دربارهٔ بلوغ، بدن و رابطه‌ها را از خانواده بشنود، نه از دوستان یا اینترنت. اما وقتی لحظهٔ گفت‌وگو می‌رسد، خجالت، نداشتن اطلاعات یا نگرانی از واکنش فرزند، کار را سخت می‌کند. این پرسشنامه به شما کمک می‌کند ببینید در کدام موضوع‌ها احساس آمادگی دارید و در کدام‌ها به کمک یا اطلاعات بیشتری نیاز دارید.

نتیجهٔ این پرسشنامه دربارهٔ خوب یا بد بودن شما به‌عنوان پدر یا مادر قضاوت نمی‌کند. پاسخ‌ها خصوصی‌اند و فقط برای خود شما نمایش داده می‌شوند. هدف این است که بدانید از کجا شروع کنید.

هدف این پرسشنامه سنجش خودکارآمدی والدین است؛ یعنی باور پدر یا مادر به این‌که می‌تواند دربارهٔ موضوع‌های مربوط به بلوغ، رابطه و پیشگیری با فرزندش حرف بزند. این باور با احتمال شروع واقعی گفت‌وگو مرتبط است. پرسشنامه دانش شما یا کیفیت گفت‌وگوهایتان را نمی‌سنجد؛ فقط احساس اطمینان شما را نشان می‌دهد.

این پرسشنامه همچنین نشان می‌دهد در کدام موضوع‌ها احساس آمادگی کمتری دارید تا بتوانید برای آن‌ها اطلاعات بگیرید یا تمرین کنید. موضوع‌ها هم اطلاعات پایه، مثل عادت ماهانه، احتلام و پیشگیری، و هم مهارت‌های رابطه‌ای، مثل نه گفتن و مقاومت در برابر فشار دوستان را در بر می‌گیرند.

پرسشنامه ۱۷ جمله دارد و هر جمله روی طیف هفت‌درجه‌ای از ۱ («اصلاً مطمئن نیستم») تا ۷ («کاملاً مطمئنم») پاسخ داده می‌شود. هیچ جملهٔ معکوسی ندارد. جمع امتیازها از ۱۷ تا ۱۱۹ است و نمرهٔ بالاتر یعنی اطمینان بیشتر. نتیجه در سه سطح گزارش می‌شود: کم (۱۷ تا ۵۹)، متوسط (۶۰ تا ۹۳) و زیاد (۹۴ تا ۱۱۹). این سطح‌ها بر اساس معنای گزینه‌ها تعیین شده‌اند، چون هنجار ایرانی وجود ندارد.

گزارش بر پایهٔ نمرهٔ کل است. یک فهرست ثانوی از دو عامل، «اطلاعات پایه» و «اطلاعات رابطه‌ای»، یاد می‌کند؛ تقسیم جمله‌ها بین این دو در گزارش کار ماست و هنوز با جدول مقالهٔ اصلی مقایسه نشده است.

این پرسشنامه برای پدرها و مادرهای نوجوانان ۱۱ تا ۱۷ ساله مناسب است. پژوهش اصلی با مادران فرزندان ۱۱ تا ۱۴ ساله انجام شد؛ پس نتیجهٔ پدرها و والدین نوجوانان بزرگ‌تر را با احتیاط بیشتری بخوانید.

برای مادربزرگ‌ها، پدربزرگ‌ها یا سرپرستانی که نقش اصلی تربیت نوجوان را دارند هم قابل استفاده است.

هفده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «خیلی کم مطمئنم» تا «کاملاً مطمئنم» است. اگر واقعاً نتوانستید انتخاب کنید، «اصلاً مطمئن نیستم» هم میان گزینه‌ها هست. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ کم یعنی دربارهٔ بیشتر موضوع‌ها مطمئن نیستید که می‌توانید توضیح بدهید؛ این وضعیت رایج است و با اطلاعات و تمرین تغییر می‌کند. نمرهٔ متوسط یعنی در بعضی موضوع‌ها آماده‌اید و در بعضی نه. نمرهٔ زیاد یعنی خودتان را برای بیشتر این گفت‌وگوها آماده می‌دانید. در همهٔ سطح‌ها، نگاه کردن به تک‌تک جمله‌ها از جمع کل مفیدتر است.

یادتان باشد اطمینان زیاد لزوماً به معنای گفت‌وگوی خوب نیست و اطمینان کم هم به معنای ناتوانی نیست. ممکن است نمرهٔ پایین در بعضی جمله‌ها نتیجهٔ انتخاب آگاهانهٔ شما دربارهٔ ارزش‌های خانواده باشد. بهترین استفاده از نتیجه، پیدا کردن یکی دو موضوعی است که می‌خواهید در ماه‌های آینده رویش کار کنید.

در این پرسشنامه هفده جمله می‌خوانید که همه با «همیشه می‌توانم برای فرزندم توضیح بدهم» شروع می‌شوند. برای هر جمله مشخص کنید چقدر مطمئنید که می‌توانید آن موضوع را برای فرزند نوجوانتان توضیح بدهید؛ از «اصلاً مطمئن نیستم» تا «کاملاً مطمئنم». پاسخ درست یا غلطی وجود ندارد و قرار نیست دانش شما سنجیده شود.

اگر موضوعی را به دلیل ارزش‌های خانوادگی نمی‌خواهید در این سن مطرح کنید، باز هم صادقانه بگویید چقدر توانایی توضیحش را در خودتان می‌بینید. پر کردن پرسشنامه حدود شش دقیقه طول می‌کشد.

حدود شش دقیقه کافی است، به شرطی که از اول تا آخر در یک حال بمانید و صفحه را نصفه‌کاره رها نکنید.

این پرسشنامه در ایران اعتباریابی نشده و هنجار ایرانی ندارد. بعضی جمله‌ها، مثل محل تهیهٔ کاندوم یا قرص، برای برنامهٔ پیشگیری در آمریکا نوشته شده‌اند و ممکن است با ارزش‌های همهٔ خانواده‌ها هماهنگ نباشند. پرسشنامه احساس اطمینان را می‌سنجد، نه دانش یا رفتار واقعی را. نمونهٔ اصلی فقط مادران بودند.

گزارش برای پدرها و برای نوجوانان بالای ۱۴ سال، فراتر از نمونهٔ اصلی است.

این پرسشنامه ابزار خودشناسی و آموزشی است و جای مشاوره یا تشخیص تخصصی را نمی‌گیرد. نتیجهٔ آن دربارهٔ شایستگی شما به‌عنوان والد حکم نمی‌دهد. اگر نگران سلامت یا امنیت فرزندتان هستید، با پزشک، مشاور، اورژانس اجتماعی (۱۲۳) یا صدای مشاور بهزیستی (۱۴۸۰) تماس بگیرید.

این نسخه ترجمه‌ای غیررسمی است و هنوز ویراستار دوم آن را بازبینی نکرده است.

این پرسشنامه را می‌توان در کنار ابزارهای سنجش کیفیت ارتباط والد و نوجوان، یا پرسشنامه‌های عمومی خودکارآمدی والدگری به کار برد. مقایسهٔ نتیجهٔ پدر و مادر، و گفت‌وگو با خود نوجوان دربارهٔ تجربه‌اش از این گفت‌وگوها، تصویر کامل‌تری می‌دهد.

اگر نگرانی جدی‌تری دربارهٔ رابطهٔ والد و فرزند وجود دارد، بهتر است با مشاور گفت‌وگو شود.

اگر در کارگاه یا مشاوره‌ای شرکت می‌کنید، می‌توانید پرسشنامه را پیش از آن و دو تا سه ماه بعد دوباره پر کنید. در غیر این صورت، تکرار سالی یک بار، همراه با بزرگ شدن فرزند، کافی است.

مقایسهٔ تک‌تک جمله‌ها در دو نوبت، نشان می‌دهد در کدام موضوع‌ها پیشرفت کرده‌اید.

در بسیاری از خانواده‌های ایرانی، حرف زدن دربارهٔ سلامت جنسی با فرزند هنوز دشوار است. این پرسشنامه قصد ندارد ارزش‌های خانواده را کنار بگذارد. جمله‌هایی مثل توضیح دلیل صبر کردن، بیان نظر خودتان و نه گفتن به فشار دوستان، جایی است که ارزش‌های خانواده می‌تواند در کنار اطلاعات درست بیان شود. تصمیم دربارهٔ موضوع‌ها و سن مطرح کردن آن‌ها با شماست.

گفت‌وگو دربارهٔ حریم بدن و امنیت در برابر آزار، در هر فرهنگی پذیرفته است و نقطهٔ شروع خوبی است.