پرسشنامهٔ تعهد سازمانی آلن و مایر (TCM، فرم ۲۴ گویه‌ای ۱۹۹۰)

«دو سال پیش پیشنهاد بهتری داشتم و نرفتم. هنوز هم نمی‌دانم چرا ماندم.» این جمله را کسی که سال‌هاست در یک سازمان کار می‌کند معمولاً با تردید می‌گوید، چون جواب صادقانه‌اش می‌تواند چند جور باشد.

شاید ماندید چون آنجا حس خانه داشتید، شاید چون رفتنش واقعاً گران تمام می‌شد، شاید هم چون دلتان نمی‌آمد کسانی را که به شما اعتماد کرده بودند تنها بگذارید. بیرون هر سه حالت یک جور دیده می‌شود، یعنی «ماندن»، ولی از درون سه تجربهٔ متفاوت‌اند. این آزمون کمک می‌کند هر سه را جدا از هم ببینید.

پرسشنامهٔ تعهد سازمانی آلن و مایر (Three-Component Model of Commitment، TCM) را ناتالی آلن و جان مایر (Allen & Meyer) ساختند و در سال ۱۹۹۰ در مجلهٔ Journal of Occupational Psychology منتشر کردند. در متن این سامانه از آن به‌عنوان مشهورترین ابزار سنجش تعهد سازمانی در جهان یاد شده است.

پایهٔ نظری آن مدل سه‌مؤلفه‌ای تعهد است: تعهد یک حالت روانی است که فرد را به سازمان وصل می‌کند و دلیل این پیوند می‌تواند خواستن، نیاز یا وظیفه باشد.

این نسخه فرم اصلی ۲۴ گویه‌ای است: هر بُعد ۸ گویه و طیف هفت‌درجه‌ای. متن فارسی گویه‌ها ترجمهٔ خود ما از منبع اصلی است و هنوز با یک نسخهٔ فارسی تأییدشده مقایسه نشده است.

این آزمون می‌سنجد سه دلیل متفاوت ماندن در سازمان در شما چقدر پررنگ است:
• تعهد عاطفی: دل‌بستگی، هم‌هویتی و درگیری با سازمان؛ ماندن چون «می‌خواهید» (۸ گویه)
• تعهد مستمر: احساس نیاز به ماندن به‌خاطر هزینه‌های ترک و کمبود جایگزین؛ ماندن چون «مجبورید» (۸ گویه)
• تعهد هنجاری: احساس وظیفه و دِین اخلاقی نسبت به سازمان؛ ماندن چون «باید» (۸ گویه)

آزمون نمرهٔ کل ندارد و سه بُعد فقط جدا از هم گزارش می‌شوند؛ جمع زدن آن‌ها معنایی ندارد، چون هر بُعد داستان متفاوتی از ماندن تعریف می‌کند.

آزمون ۲۴ گویه دارد و پاسخ‌ها از ۱ تا ۷ نمره می‌گیرند: «کاملاً مخالفم» ۱، «مخالفم» ۲، «تا حدی مخالفم» ۳، «نه موافقم نه مخالف» ۴، «تا حدی موافقم» ۵، «موافقم» ۶ و «کاملاً موافقم» ۷.

۹ گویه معکوس نمره‌گذاری می‌شوند: گویه‌های ۴، ۵، ۶، ۸، ۹، ۱۲، ۱۸، ۱۹ و ۲۴.

هر بُعد ۸ گویه دارد و نمرهٔ آن بین ۸ و ۵۶ است. برای هر سه بُعد (عاطفی، مستمر و هنجاری) باندها یکسان‌اند: سطح پایین ۸ تا ۳۱، سطح میانه ۳۲ تا ۳۹ و سطح بالا ۴۰ تا ۵۶.

مرزها برش رسمی نیستند و بر پایهٔ میانگین گویه‌ها تعریف شده‌اند، پس بازه‌ها فقط توصیفی‌اند.

برای کارکنان رسمی، پیمانی و قراردادی که در یک سازمان مشخص کار می‌کنند و می‌خواهند بدانند چرا آنجا مانده‌اند، یا درباره ماندن و رفتن مردد هستند. برای مشاوران شغلی و مربیان کار با این افراد هم کاربرد دارد.

اگر بیکارید، سازمان واحدی ندارید یا چند هفته‌ای بیشتر نیست که شروع به کار کرده‌اید، گویه‌ها معنای روشنی نخواهند داشت.

در سطح فردی، دیدن سه نمره کنار هم به شما کمک می‌کند بفهمید ماندنتان از میل می‌آید یا از اجبار و عادت؛ و اینکه اگر فردا شرایط عوض شود، کدام دلیل شما را نگه می‌دارد.

در کوچینگ و منابع انسانی، الگوی سه‌بعدی نقطهٔ شروع خوبی برای گفت‌وگو دربارهٔ مسیر شغلی، نگه‌داشت نیروها و فهم این است که چرا بعضی افراد می‌مانند ولی درگیر نیستند. در تیم هم می‌توان با رضایت افراد، تصویر گروهی بدون نام‌های فردی ساخت.

این ابزار برای استخدام، ارتقا یا پیش‌بینی استعفای افراد به کار نمی‌رود، و نمرهٔ فردی بدون رضایت خود فرد در اختیار مدیر قرار نمی‌گیرد.

تعهد عاطفی بالا یعنی حس تعلق و معنا در سازمان دارید و معمولاً تجربهٔ خوشایندتری از ماندن دارید. تعهد مستمر بالا یعنی ماندنتان به هزینهٔ رفتن گره خورده است؛ این می‌تواند احساس به‌دام‌افتادن بسازد. تعهد هنجاری بالا یعنی وفاداری را وظیفه می‌دانید؛ این پشتوانهٔ ثبات است، اما گاهی با احساس گناه همراه است. نمرهٔ پایین در هر بُعد یعنی آن دلیل برای ماندنتان کم‌رنگ است و این لزوماً بد نیست.

سه عدد را جدا نخوانید و الگو را ببینید. مثلاً عاطفی پایین، مستمر بالا و هنجاری متوسط یعنی بیشتر از سر ناچاری می‌مانید تا از سر میل. گزارش کامل هر بُعد به‌تفصیل معنا و پیشنهاد عملی دارد.

برای این نسخه داده‌ای برای مقایسه با کارکنان ایرانی در دست نیست و مرز باندها برش رسمی نیست؛ فقط بر پایهٔ میانگین گویه‌ها بازه‌های توصیفی ساخته شده است. پاسخ‌ها گزارش خود شماست و حال و هوای همین ماه، مثلاً یک ارتقای تازه یا یک دلخوری، روی آن اثر می‌گذارد.

این آزمون رضایت شغلی، قصد ترک کار یا درگیری شغلی را نمی‌سنجد؛ ممکن است کسی تعهد عاطفی بالا ولی رضایت پایین داشته باشد، و بالعکس.

برای تصویر کامل‌تر، این آزمون را با «پرسشنامه کوتاه‌شده تعهد سازمانی (OCQ)» برای نگاه یک‌بُعدی، «پرسشنامهٔ تعهد سازمانی مایر، آلن و اسمیت (TCM بازنگری‌شده)» برای مقایسه با فرم ۱۸ گویه‌ای، «مقیاس تعهد شغلی (حرفه‌ای) بلاو CCS» و «مقیاس رضایت شغلی جاج» ترکیب کنید. اگر تعهد مستمر بالا و رضایت پایین باشد، ممکن است بیشتر مانده باشید تا خشنود بوده باشید.

دلیل‌های ماندن با زندگی عوض می‌شوند ولی نه هفته‌به‌هفته. هر ۶ ماه تا یک سال تکرار معمولاً کافی است.

زودتر تکرار کنید اگر پیشنهاد کار تازه‌ای رسید، سازمان دست‌خوش ادغام یا تعدیل شد، مدیر عوض شد، یا وضعیت مالی یا خانوادگی‌تان طوری تغییر کرد که هزینهٔ رفتن را فرق می‌دهد.

در فضای کاری ایران، ماندن در یک سازمان گاهی به امنیت شغلی، بیمه و روابط شخصی گره خورده است و ترک کار را اغلب نوعی «ریسک اجتماعی» می‌بینند؛ بنابراین ممکن است تعهد مستمر و هنجاری پررنگ‌تر از آنچه خودتان فکر می‌کنید دیده شوند. در پاسخ‌ها به‌جای آنچه «باید» بگویید، آنچه واقعاً حس می‌کنید را بنویسید.

نتیجه محرمانه است؛ سازمان و مدیر شما آن را نمی‌بینند مگر خودتان آن را به اشتراک بگذارید.

این گزارش تصویری از دلیل‌های ماندن شما در سازمان می‌دهد و جای گفت‌وگوی حرفه‌ای با مشاور شغلی یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. نتیجه را مبنای استخدام، ارتقا، ارزیابی عملکرد یا تصمیم دربارهٔ استعفای کسی قرار ندهید. اگر ماندن یا رفتن چنان بر شما فشار آورده که خواب، تمرکز یا حال روحی‌تان آسیب دیده، موضوع را با یک متخصص سلامت روان در میان بگذارید.