پرسشنامه کوتاه‌شده تعهد سازمانی (OCQ)

در یک عروسی خانوادگی، کسی کنار شما می‌نشیند و می‌پرسد «کجا کار می‌کنی؟». چند ثانیه‌ای که پیش از جواب می‌گذرد، گاهی بیشتر از خود جواب می‌گوید: اسم سازمان را با لبخند می‌گویید، یا سرسری رد می‌شوید و بحث را به جای دیگری می‌برید.

همین لحظهٔ کوچک، همان چیزی است که این پرسشنامهٔ ۹ گویه‌ای دنبالش است: چقدر سازمانتان برایتان فقط محل کار است و چقدر چیزی از آن را مال خودتان می‌دانید. در کمتر از چند دقیقه یک تصویر ساده از پیوند خود با سازمانتان به دست می‌آورید.

پرسشنامهٔ کوتاه‌شدهٔ تعهد سازمانی (Organizational Commitment Questionnaire, OCQ) برگرفته از کار مودی، استیرز و پورتر (Mowday, Steers & Porter) است که در سال ۱۹۷۹ در مقالهٔ «The measurement of organizational commitment» در Journal of Vocational Behavior، دورهٔ ۱۴، شمارهٔ ۲، صفحه‌های ۲۲۴ تا ۲۴۷ منتشر شد.

نسخهٔ این سامانه، فرم کوتاه ۹ گویه‌ای است که فقط ۹ گویهٔ مثبت از ۱۵ گویهٔ اصلی را نگه داشته است؛ یعنی گویه‌های ۱، ۲، ۴، ۵، ۶، ۸، ۱۰، ۱۳ و ۱۴ از نسخهٔ اصلی. هر جمله را از «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم» در هفت پله جواب می‌دهید و میان این نه گویه جمله‌ای برای نمره‌گذاری وارونه نیست.

نتیجه یک نمرهٔ واحد است و تعهد را به بخش‌های جدا تقسیم نمی‌کند.

هدف این پرسشنامه سنجش سریع میزان دلبستگی، افتخار و آمادگی شما برای تلاش به نفع سازمان است. آزمون یک مقیاس دارد:
• تعهد سازمانی (فرم کوتاه) (۹ گویه)

خرده‌مقیاس جدا ندارد و نمرهٔ شما از میانگین هر ۹ گویه ساخته می‌شود. هیچ گویه‌ای بیرون از نمره نمی‌ماند.

گویه‌ها از چند مضمون می‌گذرند: تلاش بیش از انتظار، تعریف کردن نزد دوستان، افتخار به عضویت، شباهت ارزش‌ها، خوشحالی از انتخاب سازمان و اهمیت سرنوشت آن. این‌ها در نمره از هم جدا نمی‌شوند و مجموعاً یک تصویر کلی از پیوند شما با سازمان می‌سازند؛ نه بیشتر و نه کمتر از آن.

آزمون ۹ گویه دارد. نمرهٔ گزینه‌ها: «کاملاً مخالفم» ۱، «نسبتاً مخالفم» ۲، «کمی مخالفم» ۳، «نه موافق نه مخالف» ۴، «کمی موافقم» ۵، «نسبتاً موافقم» ۶ و «کاملاً موافقم» ۷. هیچ گویهٔ معکوس وجود ندارد.

نمرهٔ شما میانگین ۹ گویه است و بین ۱ و ۷ قرار می‌گیرد؛ جمع خام هم ۹ تا ۶۳ می‌شود، اما باندها بر پایهٔ میانگین‌اند.

گزارش سه باند دارد: «پیوند سست» از ۱ تا کمتر از ۳، «پیوند نیمه‌محکم» از ۳ تا کمتر از ۵ و «پیوند محکم» از ۵ تا ۷. هر مرز به باند بالاتر می‌رسد؛ یعنی میانگین ۳ در نیمه‌محکم و میانگین ۵ در محکم است.

برای فرم کوتاه نقطهٔ برش رسمی در کار نیست. بازه‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند: زیر ۳ یعنی غلبهٔ مخالفت، ۳ تا ۵ یعنی پاسخ‌های بینابین و ۵ به بالا یعنی غلبهٔ موافقت.

برای کارمندان و متخصصانی که می‌خواهند در چند دقیقه ببینند چقدر به سازمان فعلی‌شان دل بسته‌اند. برای مدیران و کارشناسان منابع انسانی که به یک شاخص کوتاه برای گفت‌وگوی فردی نیاز دارند هم مناسب است.

اگر بیکارید، فریلنسر مستقل هستید یا هنوز در سازمانی کار نمی‌کنید، «این سازمان» برایتان معنا ندارد و بهتر است صبر کنید.

برای خودتان، میانگین یک تا هفت کافی است تا ببینید پیوندتان با سازمان محکم است، نیمه‌محکم یا سست. این می‌تواند در تصمیم‌هایی مثل ماندن، درخواست گفت‌وگو با مدیر یا بازنگری در نقش‌تان کمک کند.

در کوچینگ و منابع انسانی، نتیجه می‌تواند آغاز گفت‌وگو دربارهٔ ارزش‌ها، قدردانی و مسیر رشد باشد. در سطح تیم یا واحد، فقط جمع‌بندی بی‌نامی که افراد با رضایت خودشان کنار هم می‌گذارند معنا دارد.

نمرهٔ تعهد سازمانی کوتاه‌شده ابزار گزینش یا کارنامهٔ عملکرد نیست و برگهٔ شما پیش مدیر نمی‌رود، مگر خودتان بخواهید آن را رو کنید.

میانگین بالا یعنی پیوندتان با سازمان محکم است؛ این همیشه خوب نیست. اگر با گویهٔ پذیرفتن هر مأموریتی برای ماندن موافقید، ممکن است تعهد با ناچاری یا ترس از رفتن قاطی شود. میانگین پایین هم لزوماً بدحالی نیست؛ شاید سازمان یا نقش برایتان هنوز جا نیفتاده.

چون فقط یک نمره می‌گیرید، به جای الگوی خرده‌مقیاس‌ها به چند گویهٔ پررنگ‌تان نگاه کنید. مثلاً اگر گویه‌های افتخار و خوشحالی از انتخاب بالا باشند اما «تلاش بیش از انتظار» پایین، شاید دل‌بسته‌اید ولی انرژی کافی ندارید.

گزارش کامل بعد از آزمون برای هر باند، پیوند سست یا نیمه‌محکم یا محکم، جداگانه توضیح می‌دهد این عدد چه می‌گوید و چه گام‌هایی ممکن است.

برای فرم کوتاه، نقطهٔ برش رسمی در دست نیست و برای ایران هم هنجاری ثبت نشده است؛ پس باندها فقط برای خواندن نمرهٔ خود شما هستند.

پرسشنامه خودگزارشی است و حال و هوای همان روزها روی پاسخ تأثیر می‌گذارد؛ مثلاً بعد از پاداش یا بعد از یک تنش با مدیر. هر ۹ گویه مثبت‌اند، بنابراین ممکن است برخی بیشتر موافقت کنند تا خوشایند باشند.

آزمون رضایت از شغل، عشق به حرفه، قصد ترک کار و دلیل ماندن (مثل نبود گزینهٔ دیگر یا احساس وظیفه) را جدا نمی‌سنجد. فقط یک تصویر کلی از دلبستگی می‌دهد.

اگر بخواهید بدانید چرا می‌مانید، «پرسشنامهٔ تعهد سازمانی مایر، آلن و اسمیت (TCM بازنگری‌شده، ۱۸ گویه)» تعهد را به عاطفی، مستمر و هنجاری می‌شکند. «مقیاس تعهد شغلی (حرفه‌ای) بلاو CCS» دلبستگی به حرفه را جدا از سازمان می‌سنجد.

برای فهمیدن منبع پیوند، «مقیاس تعهد مرتبط با سرپرست (SRC)» سهم مدیر مستقیم را نشان می‌دهد و «پرسشنامه رضایت شغلی اسپکتور JSS» حقوق، همکاران و ماهیت کار را جدا بررسی می‌کند.

معمولاً هر ۳ تا ۶ ماه یک‌بار کافی است؛ دلبستگی به سازمان در طول هفته‌ها آهسته تغییر می‌کند و تکرار پشت سر هم فقط خلق روز را ثبت می‌کند.

رویدادهایی که تکرار را معنادار می‌کنند: تغییر مدیریت یا ادغام سازمان، دریافت پیشنهاد از جای دیگر، تغییر در نقش یا حقوق، و بازگشت از مرخصی طولانی. برای مقایسه، در شرایط مشابه پاسخ بدهید.

در فرهنگ کاری ما، وفاداری به سازمان اغلب با «نمک‌خوردن» و ماندن طولانی سنجیده می‌شود، و گفتن اینکه به سازمان وابسته نیستم ممکن است ناسپاسی به نظر برسد. به همین دلیل بعضی کارکنان پاسخ‌های ملایم‌تری می‌دهند.

برگهٔ تعهد نزد شما می‌ماند؛ نه مدیر، نه کارگزینی و نه منابع انسانی به آن دسترسی ندارند، مگر خودتان گزارش را بفرستید. در جلسه یا گفت‌وگو با مدیر هم فقط هر بخشی را مطرح کنید که لازم می‌دانید.

این گزارش آموزشی و توصیفی است و جای مشاورهٔ شغلی یا ارزیابی روان‌شناس را نمی‌گیرد. نتیجه مبنای استخدام، ارتقا، تمدید قرارداد یا ارزیابی عملکرد نیست.

اگر نمرهٔ پایین با غم، بی‌انگیزگی یا اضطراب شدید همراه است، یا رابطه با سازمان فشار روانی سنگینی ایجاد کرده، با روان‌شناس یا مشاور صحبت کنید. تصمیم‌های بزرگ شغلی را بر پایهٔ یک پرسشنامهٔ کوتاه نگیرید.