مقیاس تعهد مرتبط با سرپرست (SRC)

در یک تاکسی اینترنتی نشسته‌اید و همکارتان کنارتان با خنده دربارهٔ سرپرست‌تان شوخی می‌کند: «بازم جلسه گذاشت، بازم همون حرف‌ها». لبخند می‌زنید، ولی چیزی در فک‌تان سفت می‌شود. بعد متوجه می‌شوید که داشتید می‌گفتید «ما دیروز این پروژه را بستیم»، و نه «او».

دلبستگی به سرپرست با دلبستگی به سازمان فرق دارد. بعضی از ما به آدمی که هر روز با او کار می‌کنیم، بیشتر وابسته‌ایم تا به نام شرکت. این وابستگی گاهی از آن می‌آید که او را بخشی از خودمان می‌دانیم و گاهی از آن می‌آید که ارزش‌هایمان به هم شبیه است. این آزمون ۹ جملهٔ کوتاه دربارهٔ همین دلبستگی است.

مقیاس تعهد مرتبط با سرپرست (Supervisor-Related Commitment, SRC) را بکر، بیلینگز، اولیث و گیلبرت (Becker, Billings, Eveleth & Gilbert) در سال ۱۹۹۶ در مقاله‌ای دربارهٔ «کانون‌ها و پایه‌های تعهد کارکنان» در مجلهٔ Academy of Management Journal، دورهٔ ۳۹، شمارهٔ ۲، صفحه‌های ۴۶۴ تا ۴۸۲ معرفی کردند. این پژوهش نشان داد تعهد به سرپرست با تعهد به سازمان یکی نیست و می‌تواند با عملکرد شغلی ارتباط داشته باشد.

نسخهٔ این سامانه ۹ گویه دارد و گویهٔ معکوس ندارد. در منبع دو پایه برای تعهد آمده است: همانندسازی (گویه‌های ۱ تا ۵) و درونی‌سازی ارزش‌ها (گویه‌های ۶ تا ۹). در این سامانه فقط یک نمرهٔ کل ساخته می‌شود و این دو پایه جداگانه نمره نمی‌گیرند.

این آزمون می‌سنجد شما چقدر به سرپرست مستقیم‌تان وابسته‌اید و این وابستگی از چه ریشه‌هایی می‌آید. یک نمره دارد:
• نمرهٔ کل: ۹ گویه

نمرهٔ کل با جمع هر ۹ گویه ساخته می‌شود. گویه‌های ۱ تا ۵ به همانندسازی مربوط‌اند؛ یعنی موفقیت و آبروی سرپرست را از خودتان می‌دانید. گویه‌های ۶ تا ۹ به درونی‌سازی ارزش‌ها؛ یعنی دلبستگی‌تان به شباهت ارزش‌هاست. این دو گروه خرده‌مقیاس رسمی در این سامانه نیستند، اما در گزارش توضیح داده می‌شوند و می‌توانید میانگین هر گروه را جداگانه بسنجید.

آزمون ۹ گویه دارد. هر گویه ۷ گزینه دارد: «کاملاً مخالفم» ۱، «مخالفم» ۲، «تا حدی مخالفم» ۳، «نظری ندارم» ۴، «تا حدی موافقم» ۵، «موافقم» ۶ و «کاملاً موافقم» ۷. گویهٔ معکوس ندارید و هر پاسخ همان‌طور که انتخاب می‌شود نمره می‌گیرد.

نمرهٔ کل جمع نه پاسخ است؛ کمینه ۹ و بیشینه ۶۳. باندها: «تعهد کم» ۹ تا ۲۲، «تعهد محتاطانه» ۲۳ تا ۳۵، «تعهد متوسط رو به بالا» ۳۶ تا ۴۹ و «تعهد قوی» ۵۰ تا ۶۳.

نقطهٔ برش رسمی منتشر نشده و باندها بر پایهٔ میانگین گویه‌ها نوشته شده‌اند؛ آن‌ها توصیفی‌اند و هنجار ایرانی هم برایشان گزارش نشده است.

برای شاغلانی که یک سرپرست مستقیم مشخص دارند و می‌خواهند بدانند چقدر به او وابسته‌اند: کارمندان، کارشناسان، تازه‌واردها، و مدیرانی که می‌خواهند تأثیر خود را بر تیم بشناسند. برای کوچ‌ها و مشاوران شغلی هم مفید است.

اگر سرپرست مستقیم مشخصی ندارید، یا کارفرمای خودتان هستید، جمله‌های این آزمون برایتان معنا نخواهند داشت. اگر چند هفته است با سرپرست جدید کار می‌کنید، نمره ممکن است هنوز شکل نگرفته باشد.

برای خودتان، نمره نشان می‌دهد وابستگی‌تان به سرپرست چقدر است و اگر او برود یا عوض شود، چه چیزی را از دست می‌دهید. این به شما کمک می‌کند برای ماندن یا رفتن به‌جای نام یک فرد، به معنای کارتان هم نگاه کنید.

در کوچینگ و منابع انسانی، می‌توان از نتیجه برای گفت‌وگو دربارهٔ جانشین‌پروری، مدیریت تغییر و خطر وابستگی بیش از حد به یک نفر استفاده کرد. در سطح تیم، میانگین گمنام می‌تواند بگوید تیم چقدر به رهبرش گره خورده است. شرکت باید داوطلبانه و با رضایت شما باشد. از این آزمون برای استخدام استفاده نمی‌شود و بدون موافقت صریح شما نتیجه‌اش به سرپرست یا منابع انسانی نمی‌رسد.

نمرهٔ بالا یعنی سرپرست‌تان را بخشی از هویت کاری خود می‌دانید و ارزش‌هایتان با او نزدیک است. این می‌تواند منبع انگیزه باشد، اما همیشه خوب نیست: اگر او برود، ریزش انگیزه شدیدتر می‌شود و ممکن است در دفاع از او قضاوت‌تان سخت‌تر شود. نمرهٔ پایین هم لزوماً بی‌تفاوتی نیست؛ شاید شما بیشتر به کار، تیم یا سازمان وابسته‌اید.

الگوی ریشه‌ها از عدد کل مهم‌تر است. اگر گویه‌های همانندسازی (۱ تا ۵) بالا باشند و درونی‌سازی (۶ تا ۹) پایین، وابستگی بیشتر عاطفی است تا ارزشی؛ برعکسش یعنی شباهت ارزش‌ها اصلی‌ترین پیوند است. گزارش کامل هر باند را جداگانه توضیح می‌دهد.

این آزمون خودگزارشی است و حس شما نسبت به سرپرست در یک روز خاص می‌تواند جواب‌ها را عوض کند. نمرهٔ کل فقط یک عدد است و دو پایهٔ همانندسازی و درونی‌سازی در آن جداگانه گزارش نمی‌شوند. هنجار ایرانی در دست نیست و نقطهٔ برش رسمی وجود ندارد.

این آزمون تعهد به سازمان، کیفیت رابطهٔ دوطرفه با سرپرست یا رضایت شغلی را نمی‌سنجد. ممکن است به سرپرست بسیار وابسته باشید و نسبت به سازمان نه، یا برعکس.

برای تصویر دقیق‌تر، این آزمون را کنار پرسشنامهٔ تعهد سازمانی آلن و مایر بگذارید تا ببینید وابستگی شما به سرپرست یا به خود سازمان بیشتر است. مقیاس مبادلهٔ رهبر-عضو (LMX-7، ۹۸۲۱) کیفیت رابطه را می‌سنجد، و مقیاس نظارت حمایتی و غیربازیگرانه رفتار واقعی سرپرست را نشان می‌دهد. پرسشنامه کوتاه‌شده تعهد سازمانی هم نگاه کوتاه‌تری به تعهد به سازمان می‌دهد.

دلبستگی به یک آدم با رفت‌وآمد او و رویدادهای مشترک تغییر می‌کند. تکرار هر ۴ تا ۶ ماه مناسب است. اگر سرپرست‌تان عوض شد، دیدگاهش دربارهٔ شما تغییر کرد، پروژهٔ مشترکی تمام شد یا درگیری جدی پیش آمد، زودتر بسنجید تا ببینید پیوند ضعیف‌تر یا قوی‌تر شده است.

در فرهنگ کاری ایران، رابطه با سرپرست اغلب شخصی است و وفاداری به «آقای مدیر» یا «خانم سرپرست» می‌تواند از ملاحظات اخلاقی، احترام یا آشنایی شروع شود. این باعث می‌شود جمله‌هایی مثل «موفقیت‌های او موفقیت‌های من است» در برخی محیط‌ها طبیعی‌تر از جاهای دیگر به نظر برسند. نمره را با دید فرهنگ محل کارتان بخوانید.

پاسخ‌ها و نتیجه محرمانه است. سرپرست یا کارفرما آن را نمی‌بیند، مگر اینکه خودتان تصمیم بگیرید دربارهٔ آن با او صحبت کنید.

این گزارش فقط توصیف می‌کند چه پیوندی با سرپرستتان حس می‌کنید و جایگزین مشاور یا روان‌شناس نیست. مبنای استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد نمی‌شود. اگر وابستگی به یک رابطهٔ کاری شما را از تصمیم‌های مهم بازمی‌دارد یا با اضطراب و غم همراه شده، با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید. نمره دربارهٔ شخصیت شما یا سرپرستتان حکم نمی‌دهد.