شاخص کیفیت خواب پیتسبورگ (PSQI، ۱۸ پرسش)

۱۸

سنجه علمی

۸

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

خواب خوب فقط به تعداد ساعت‌ها مربوط نیست. ممکن است هشت ساعت در رختخواب باشید اما بارها بیدار شوید، یا زود بخوابید ولی صبح خسته برخیزید. شاخص کیفیت خواب پیتسبورگ (PSQI) یکی از شناخته‌شده‌ترین پرسش‌نامه‌های جهان برای سنجیدن همین تصویر کامل است: اینکه چقدر طول می‌کشد خوابتان ببرد، چند ساعت واقعاً می‌خوابید، چه چیزهایی خوابتان را به هم می‌زند و خواب شب چه اثری بر روزتان دارد.
این پرسش‌نامه تشخیص بیماری نمی‌دهد. نتیجه‌اش تصویری از کیفیت خواب شما در یک ماه گذشته است و نشان می‌دهد آیا ارزش دارد دربارهٔ خوابتان با پزشک صحبت کنید یا نه.

دربارهٔ ابزار

شاخص کیفیت خواب پیتسبورگ را دانیل بایسی و همکارانش در دانشگاه پیتسبورگ ساختند و در سال ۱۹۸۹ در مجلهٔ پژوهش‌های روان‌پزشکی منتشر کردند. هدف آن‌ها ابزاری ساده و استاندارد بود که خواب خوب و خواب ضعیف را از هم جدا کند و در پژوهش و درمان به کار رود. در مقالهٔ اصلی، نمرهٔ کلی بیشتر از ۵ خواب ضعیف را با حساسیت ۸۹٫۶ درصد و ویژگی ۸۶٫۵ درصد از خواب خوب جدا کرد.
امروز این پرسش‌نامه به ده‌ها زبان ترجمه شده است. نسخهٔ فارسی آن را فرحی مقدم و همکاران در سال ۲۰۱۲ در کرمان روی ۱۲۵ بیمار و ۱۳۳ فرد سالم اعتباریابی کردند. پایایی درونی نسخهٔ فارسی ۰٫۷۷ بود و پرسش‌نامه بیماران دچار بی‌خوابی را به‌خوبی از افراد سالم جدا کرد.

هدف

هدف این پرسش‌نامه این است که کیفیت خواب شما را در یک ماه گذشته از هفت جنبه بسنجد و در یک نمرهٔ کلی از ۰ تا ۲۱ خلاصه کند. این نتیجه به شما کمک می‌کند ببینید خوابتان در کدام جنبه‌ها خوب است و کجا به توجه بیشتری نیاز دارد. این ابزار بی‌خوابی، آپنهٔ خواب یا هیچ اختلال دیگری را تشخیص نمی‌دهد.

ساختار و نمره‌گذاری

این نسخه ۱۸ پرسش دارد که از ۱۹ پرسش خودگزارشی نسخهٔ اصلی گرفته شده‌اند. پرسش توضیحیِ «دلیل‌های دیگر» در نسخهٔ اصلی جای نوشتن دارد؛ اینجا فقط تعداد دفعات آن پرسیده می‌شود، که همان بخش نمره‌دار است. پنج پرسش ویژهٔ هم‌اتاق یا همسر هم در نسخهٔ اصلی نمره ندارند و اینجا حذف شده‌اند.
پاسخ‌ها در هفت جزء جمع می‌شوند و هر جزء ۰ تا ۳ امتیاز دارد: کیفیت ذهنی خواب، مدت به خواب رفتن، مدت خواب، کارایی خواب (نسبت ساعت‌های خواب به ساعت‌های ماندن در رختخواب)، اختلال‌های خواب، مصرف داروی خواب و اختلال در کارکرد روزانه. جمع این هفت جزء نمرهٔ کلی ۰ تا ۲۱ است؛ نمرهٔ بالاتر یعنی کیفیت خواب ضعیف‌تر.
تطبیق این نسخه: در نسخهٔ اصلی، ساعت خواب و بیداری و مدت‌ها را خودتان می‌نویسید. اینجا آن‌ها را از میان گزینه‌ها انتخاب می‌کنید: مدت به خواب رفتن روی همان مرزهای رسمی (۱۵ دقیقه یا کمتر، ۱۶ تا ۳۰، ۳۱ تا ۶۰ و بیش از ۶۰ دقیقه)، ساعت رفتن به رختخواب و بیدار شدن در گزینه‌های پانزده‌دقیقه‌ای، و ساعت‌های خواب در گام‌های پانزده‌دقیقه‌ای که مرزهای رسمی ۵، ۶ و ۷ ساعت را حفظ می‌کنند، همراه با گزینهٔ جداگانهٔ «دقیقاً ۷ ساعت». کارایی خواب از زمانی حساب می‌شود که هر گزینه نام می‌برد: برای ساعت رفتن به رختخواب و بیدار شدن، آغاز همان بازهٔ پانزده‌دقیقه‌ای، و برای ساعت‌های خواب، عددی که در گزینه آمده است؛ اگر گزینه به شکل «بیش از … تا …» باشد، عدد بالای بازه حساب می‌شود. مثلاً «بیش از ۷ ساعت تا ۷ ساعت و ۱۵ دقیقه» هفت ساعت و پانزده دقیقه شمرده می‌شود. سپس نتیجه بدون گرد کردن با مرزهای رسمی ۸۵، ۷۵ و ۶۵ درصد مقایسه می‌شود. چون ساعت‌ها با دقت پانزده دقیقه انتخاب می‌شوند، کارایی خواب در این نسخه بسیار نزدیک به محاسبهٔ اصلی است، اما در نزدیکی مرزها ممکن است کمی با آن فرق کند.

برای چه کسانی

این پرسش‌نامه برای بزرگسالانی است که می‌خواهند تصویری از کیفیت خواب خود داشته باشند؛ از کسانی که احساس می‌کنند خوب نمی‌خوابند تا کسانی که فقط کنجکاوند. برای کارکنان شیفتی، والدین نوزادان، دانشجویان دوران امتحان و کسانی که دوره‌ای پرتنش را می‌گذرانند هم می‌تواند مفید باشد. برای کودکان طراحی نشده است.

کاربردها

نتیجهٔ این پرسش‌نامه در این موقعیت‌ها به کار می‌آید:

آماده شدن برای گفت‌وگو با پزشک دربارهٔ خوابپیگیری اثر تغییر عادت‌های خواب در چند ماهشناختن اثر شیفت کاری یا سفر بر خواببررسی خواب در دوره‌های پرتنش مثل امتحان یا تغییر شغلهمراه با چکاپ سالانه برای نگاه کلی‌تر به سلامتتشخیص اینکه کدام جنبهٔ خواب بیشترین توجه را می‌خواهد

اگر خروپف بلند، قطع تنفس در خواب یا خواب‌آلودگی شدید هنگام رانندگی دارید، با پزشک مشورت کنید.

استفادهٔ سازمانی

مراکز سلامت، برنامه‌های سلامت کارکنان و پژوهشگران می‌توانند با رضایت آگاهانه و حفظ محرمانگی از این پرسش‌نامه برای غربالگری کیفیت خواب در گروه‌ها استفاده کنند. نتیجهٔ فردی نباید مبنای تصمیم‌های استخدامی یا ارزیابی شغلی باشد. چون این نسخه پاسخ‌های زمانی را در بازه‌ها می‌پرسد، برای پژوهش‌های دقیق بهتر است نسخهٔ اصلی با پاسخ‌های باز به کار رود.

تفسیر نتیجه

نمرهٔ کلی ۰ تا ۲۱ است. بایسی و همکاران نمرهٔ بیشتر از ۵ را نشانهٔ کیفیت خواب ضعیف دانستند؛ پس اینجا ۰ تا ۵ «کیفیت خواب خوب» و ۶ تا ۲۱ «کیفیت خواب ضعیف» گزارش می‌شود. اعتباریابی فارسی فرحی مقدم و همکاران نشان داد نسخهٔ فارسی بیماران دچار بی‌خوابی را به‌خوبی از افراد سالم جدا می‌کند، اما هنجار جمعیتی ایرانی منتشرشده‌ای دیده نشد و تفسیر با برچسب «هنجار جهانی» ارائه می‌شود. نمرهٔ ضعیف یعنی خواب شما در چند جنبه آسیب دیده است، نه اینکه اختلال خواب دارید. نمرهٔ هر جزء جداگانه نمایش داده نمی‌شود، اما متن گزارش توضیح می‌دهد هر جزء چه معنایی دارد.

محدودیت‌ها

این پرسش‌نامه بر حافظه و برداشت شما از یک ماه گذشته تکیه دارد و ممکن است با خواب ثبت‌شده در آزمایشگاه خواب فرق داشته باشد. در این نسخه، ساعت‌ها و مدت‌ها با دقت پانزده دقیقه از میان گزینه‌ها انتخاب می‌شوند و کارایی خواب از زمانی که هر گزینه نام می‌برد حساب می‌شود؛ پس نتیجهٔ این جزء ممکن است در نزدیکی مرزها با محاسبه بر پایهٔ ساعت دقیق یک درجه فرق داشته باشد. نمرهٔ کلی بیماری خاصی مانند آپنهٔ خواب، سندرم پای بی‌قرار یا افسردگی را تشخیص نمی‌دهد. ترجمهٔ فارسی پرسش‌ها برای این سایت تهیه شده است و یافته‌های اعتباریابی فارسی ۲۰۱۲ مستقیماً به این ترجمه تعمیم نمی‌یابد.

ترکیب با ابزارهای دیگر

برای تصویر کامل‌تر، می‌توانید نتیجه را کنار یک دفترچهٔ خواب دوهفته‌ای بگذارید که ساعت خواب، بیداری، چرت روزانه، مصرف کافئین و ورزش را ثبت می‌کند. اگر خواب‌آلودگی روزانه نگران‌تان می‌کند، مقیاس‌های خواب‌آلودگی روزانه و اگر خلق پایین یا اضطراب دارید، سنجه‌های افسردگی و اضطراب کمک‌کننده‌اند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

تکرار آزمون

کیفیت خواب با فصل، کار، استرس و عادت‌ها تغییر می‌کند. تکرار پرسش‌نامه پس از یک ماه از تغییر عادت‌های خواب یا شروع درمان، می‌تواند نشان دهد اوضاع بهتر شده یا نه. چون پرسش‌ها دربارهٔ یک ماه گذشته‌اند، فاصلهٔ کمتر از یک ماه میان دو بار پاسخ دادن توصیه نمی‌شود.

ملاحظات فرهنگی

در ایران، شب‌نشینی‌های خانوادگی، شام دیرهنگام، چای پررنگ شبانه و تماشای تلفن همراه در رختخواب رایج‌اند و می‌توانند ساعت خواب را عقب بیندازند. ماه رمضان و بیدار شدن برای سحری هم الگوی خواب را برای یک ماه تغییر می‌دهد؛ اگر در این ماه پاسخ می‌دهید، این را در تفسیر در نظر بگیرید. چرت بعدازظهر در برخی خانواده‌ها عادت است و این پرسش‌نامه آن را جداگانه نمی‌سنجد.

پرسش‌های رایج

این پرسش‌نامه چند پرسش دارد؟

۱۸ پرسش دربارهٔ خواب یک ماه گذشته.

چقدر طول می‌کشد؟

حدود پنج تا ده دقیقه.

اگر ساعت خوابم هر شب فرق دارد چه کنم؟

بازه‌ای را بزنید که در بیشتر شب‌های ماه گذشته درست‌تر است.

فرق «ساعت‌های خواب» با «ساعت‌های رختخواب» چیست؟

ساعت‌های خواب زمانی است که واقعاً خواب بوده‌اید؛ ممکن است کمتر از زمانی باشد که در رختخواب گذرانده‌اید.

مرز خواب خوب و ضعیف چیست؟

نمرهٔ ۵ و کمتر خواب خوب و ۶ و بیشتر خواب ضعیف شمرده می‌شود.

آیا نمرهٔ ضعیف یعنی بی‌خوابی دارم؟

نه؛ فقط پزشک می‌تواند اختلال خواب را تشخیص دهد.

چرا ساعت‌ها را از بازه‌ها انتخاب می‌کنم؟

تا پاسخ‌ها یکدست باشند و نمره خودکار حساب شود؛ این تطبیق در توضیح ساختار آمده است.

آیا نتیجه را با پزشک در میان بگذارم؟

اگر نمره‌تان ضعیف است یا خواب‌آلودگی روزانه دارید، بله.

چه زمانی دوباره پاسخ دهم؟

دست‌کم یک ماه بعد، یا پس از تغییر مهم در عادت‌های خواب.

هشدار

این پرسش‌نامه ابزار خودشناسی است و جایگزین معاینهٔ پزشک یا مطالعهٔ خواب نیست. اگر خروپف بلند همراه با قطع تنفس، خواب‌آلودگی شدید هنگام رانندگی یا بی‌خوابی طولانی دارید، با پزشک مشورت کنید. داروی خواب را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. در وضعیت اورژانسی با ۱۱۵ و در صورت افکار آسیب به خود با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی