مقیاس گزارش پایبندی به مصرف دارو (MARS-5، ۵ جمله)

۵

سنجه علمی

۲

دقیقه

۹۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

مقیاس گزارش پایبندی به مصرف دارو با پنج جمله (Medication Adherence Report Scale، MARS-5) یکی از کوتاه‌ترین و پرکاربردترین ابزارهای خودگزارشی برای سنجش شیوهٔ مصرف دارو است. این ابزار نمی‌پرسد چه دارویی مصرف می‌کنید یا بیماری‌تان چیست؛ می‌پرسد چقدر پیش می‌آید که دارو را فراموش کنید، مقدارش را تغییر دهید، مدتی کنار بگذارید، عمداً یک نوبت را جا بیندازید یا کمتر از دستور مصرف کنید.
این پنج رفتار در زندگی روزمره بسیار رایج‌اند و دلیل‌های گوناگونی دارند: از شلوغی روز و فراموشی تا نگرانی از عوارض، هزینه یا این باور که حالا که حالم خوب است شاید دیگر به دارو نیاز نداشته باشم. نوشتهٔ این ابزار عمداً بی‌طرف و بدون قضاوت است تا گفتن حقیقت آسان‌تر شود.
گزارش شما یک نمره دارد، از ۵ تا ۲۵. نمرهٔ بالاتر یعنی موارد کمتری از تغییر یا کنار گذاشتن دارو گزارش کرده‌اید.

دربارهٔ ابزار

خانوادهٔ مقیاس‌های گزارش پایبندی به دارو را رابرت هورن، استاد پزشکی رفتاری در دانشکدهٔ داروسازی دانشگاه کالج لندن، و همکارانش ساخته‌اند. نسخهٔ پنج‌جمله‌ای سال‌ها در پژوهش‌های بیماری‌های مزمن مانند فشار خون، آسم و دیابت به کار رفته است. در سال ۲۰۲۰ چان، هورن، هنکینز و کیزاری گزارشی جامع از ویژگی‌های روان‌سنجی این نسخه در مجلهٔ بریتانیایی داروشناسی بالینی منتشر کردند.
در آن گزارش، پایایی درونی پرسش‌نامه در گروه‌های مختلف بیماران بین ۰٫۶۷ تا ۰٫۸۹ و پایایی بازآزمایی ۰٫۹۷ در بیماران فشار خون گزارش شد. نویسندگان همچنین یادآوری کردند که این ابزار برای «گرفتن گزارش بیمار از عدم پایبندی» طراحی شده است؛ یعنی هدفش باز کردن گفت‌وگو است، نه برچسب زدن.

هدف

هدف این پرسش‌نامه این است که با ۵ جمله، تصویری روشن و بی‌قضاوت از شیوهٔ مصرف داروهایتان به دست دهد: آیا داروها را همان‌طور که تجویز شده مصرف می‌کنید، یا گاهی آن‌ها را فراموش می‌کنید، تغییر می‌دهید یا کنار می‌گذارید. این شناخت می‌تواند نقطهٔ شروع گفت‌وگویی صادقانه با پزشک یا داروساز باشد. این ابزار تشخیص پزشکی نمی‌دهد و دربارهٔ اثر داروها یا وضعیت بیماری شما چیزی نمی‌گوید.

ساختار و نمره‌گذاری

پرسش‌نامه ۵ جمله دارد و هر جمله یک رفتار را توصیف می‌کند: فراموش کردن دارو، تغییر مقدار دارو، کنار گذاشتن دارو برای مدتی، تصمیم به جا انداختن یک نوبت و مصرف کمتر از دستور. پاسخ‌ها پنج گزینه دارند: همیشه (۱ امتیاز)، اغلب (۲)، گاهی (۳)، به‌ندرت (۴) و هرگز (۵). نمرهٔ کل جمع پنج پاسخ است و از ۵ تا ۲۵ تغییر می‌کند. هیچ جمله‌ای معکوس نمره‌گذاری نمی‌شود، چون همهٔ جمله‌ها رفتاری را توصیف می‌کنند که هرچه کمتر رخ دهد، امتیاز بیشتری می‌گیرد. نتیجه در دو بازه گزارش می‌شود: ۲۵، یعنی هیچ موردی گزارش نشده، و ۵ تا ۲۴، یعنی دست‌کم یک مورد گزارش شده است.

برای چه کسانی

این پرسش‌نامه برای بزرگسالانی است که به‌طور منظم دارو مصرف می‌کنند؛ به‌ویژه کسانی که بیماری‌های طولانی‌مدت مانند فشار خون بالا، دیابت، آسم، بیماری‌های قلبی، کم‌کاری تیروئید یا افسردگی دارند. مراقبانی که داروی یکی از اعضای خانواده را مدیریت می‌کنند هم می‌توانند آن را برای فکر کردن به الگوی مصرف دارو به کار ببرند، اما پاسخ اصلی باید از خود مصرف‌کننده باشد.

کاربردها

نتیجهٔ این پرسش‌نامه در این موقعیت‌ها به کار می‌آید:

آماده شدن برای ویزیت بعدی پزشک یا داروسازبازبینی برنامهٔ روزانهٔ مصرف دارو در دوره‌های پرکارگفت‌وگو دربارهٔ عوارض یا نگرانی‌ها پیش از تغییر خودسرانهٔ داروپیگیری تغییر رفتار پس از استفاده از یادآور یا جعبهٔ داروگفت‌وگوی خانوادگی دربارهٔ کمک به مصرف منظم داروشناخت اثر سفر، شیفت کاری یا روزه‌داری بر مصرف دارو

هیچ تغییری در دارو را بدون مشورت پزشک یا داروساز انجام ندهید.

استفادهٔ سازمانی

داروخانه‌ها، درمانگاه‌ها و برنامه‌های مراقبت از بیماران مزمن می‌توانند با رضایت آگاهانه و حفظ محرمانگی از این پرسش‌نامه برای شروع گفت‌وگو دربارهٔ مصرف دارو استفاده کنند. نتیجهٔ فردی نباید برای قضاوت، تنبیه یا تصمیم‌های بیمه‌ای و استخدامی به کار رود، چون هدف ابزار تشویق به گفتن حقیقت است.

تفسیر نتیجه

نمرهٔ ۲۵ یعنی برای هیچ‌یک از پنج رفتار گزینه‌ای جز «هرگز» انتخاب نکرده‌اید. نمرهٔ ۵ تا ۲۴ یعنی دست‌کم یک بار گزینه‌ای مانند «به‌ندرت» یا بیشتر را انتخاب کرده‌اید. این تقسیم توصیفی است و در پژوهش‌های بسیاری به کار رفته، از جمله پژوهش هوتر و همکاران در سال ۲۰۱۳ دربارهٔ بیماران مزمن در مراقبت‌های اولیهٔ آلمان؛ آن‌ها توضیح دادند که استاندارد طلایی برای برش وجود ندارد، برش‌های ۲۰ تا ۲۵ به کار رفته‌اند و به دلیل تمایل افراد به ارائهٔ تصویر مطلوب، برش بالا و در نظر گرفتن هر گزارش ناقص توصیه می‌شود. هنجار ایرانی منتشرشده‌ای دیده نشده است و تفسیر با برچسب «هنجار جهانی» ارائه می‌شود. این نمره دربارهٔ خطر بیماری یا اثر درمان پیش‌بینی بالینی نمی‌کند.

محدودیت‌ها

این پرسش‌نامه بر گزارش خود شما تکیه دارد و ممکن است تحت تأثیر فراموشی یا تمایل به ارائهٔ تصویر مطلوب باشد؛ به همین دلیل معمولاً کمتر از واقعیت، عدم پایبندی نشان می‌دهد. پنج جمله دلیل رفتار را نمی‌پرسند و میان داروهای مختلف تفاوت نمی‌گذارند. اگر چند دارو مصرف می‌کنید، ممکن است با یکی مشکلی نداشته باشید و با دیگری داشته باشید. ترجمهٔ فارسی برای این سایت تهیه شده و اعتباریابی ایرانی آن در دست نیست. گاهی تغییر دارو به دستور پزشک انجام شده است؛ این ابزار تنها تغییرهای خودسرانه را منظور دارد.

ترکیب با ابزارهای دیگر

برای تصویر کامل‌تر، می‌توانید نتیجه را کنار فهرست دقیق داروها، ثبت روزانهٔ مصرف یا شمارش قرص‌ها بگذارید. اگر نگرانی دربارهٔ عوارض یا ضرورت دارو دارید، گفت‌وگو با داروساز دربارهٔ باورهایتان دربارهٔ دارو مفید است. اگر خلق پایین یا فراموشی گسترده مانع مصرف دارو است، سنجه‌های افسردگی یا حافظه هم می‌توانند کمک کنند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

تکرار آزمون

شیوهٔ مصرف دارو با شرایط زندگی تغییر می‌کند. تکرار پرسش‌نامه پس از تغییر دارو، شروع یک یادآور تازه، سفر طولانی یا دوره‌ای پرمشغله می‌تواند نشان دهد اوضاع بهتر یا بدتر شده است. برای مقایسهٔ منصفانه، هر بار به همان دارو یا همان دورهٔ زمانی، مثلاً یک ماه اخیر، فکر کنید.

ملاحظات فرهنگی

در فرهنگ ما، داروها گاهی میان اعضای خانواده دست‌به‌دست می‌شوند، توصیهٔ اطرافیان دربارهٔ کم یا زیاد کردن دارو رایج است و برخی ترجیح می‌دهند داروی شیمیایی را با داروهای گیاهی جایگزین کنند. هزینهٔ دارو، کمبود موقت برخی داروها و روزه‌داری در ماه رمضان هم می‌توانند بر مصرف منظم اثر بگذارند. این عوامل را هنگام تفسیر در نظر بگیرید و آن‌ها را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.

پرسش‌های رایج

این پرسش‌نامه چند جمله دارد؟

پنج جمله دربارهٔ پنج رفتار رایج در مصرف دارو.

چقدر طول می‌کشد؟

کمتر از دو دقیقه.

اگر چند دارو مصرف کنم، به کدام فکر کنم؟

به داروهایی که به‌طور منظم مصرف می‌کنید. اگر رفتارتان با داروهای مختلف فرق دارد، می‌توانید برای هر دارو جداگانه پاسخ دهید.

آیا نمرهٔ ۲۵ یعنی درمانم کامل است؟

نه؛ فقط یعنی هیچ‌یک از پنج رفتار را گزارش نکرده‌اید. اثر درمان را پزشک ارزیابی می‌کند.

آیا نمرهٔ کمتر از ۲۵ یعنی بیمار بدی هستم؟

نه. این رفتارها بسیار رایج‌اند و هدف این گزارش سرزنش نیست؛ شروع گفت‌وگو است.

چرا مرز ۲۵ انتخاب شده است؟

چون پژوهشگران توصیه می‌کنند هر گزارش مصرف ناقص جدی گرفته شود؛ برش جهانی و قطعی وجود ندارد.

اگر پزشک خودش مقدار دارو را تغییر داده باشد چه؟

آن تغییر جزو این جمله‌ها نیست؛ فقط تغییرهایی را حساب کنید که خودتان بدون مشورت انجام داده‌اید.

آیا نتیجه را با پزشکم در میان بگذارم؟

بله؛ این کار به او کمک می‌کند برنامه‌ای واقع‌بینانه‌تر با شما بچیند.

چه زمانی دوباره پاسخ دهم؟

پس از هر تغییر مهم در داروها یا شرایط زندگی، یا هر چند ماه یک بار.

هشدار

این پرسش‌نامه ابزار خودشناسی است و جایگزین مشورت پزشک یا داروساز نیست. هیچ دارویی را بر پایهٔ این نتیجه قطع، کم یا زیاد نکنید. اگر عوارض جدی دارید یا دچار علائم ناگهانی شدید شده‌اید، با پزشک تماس بگیرید و در وضعیت اورژانسی پزشکی با ۱۱۵ تماس بگیرید. در صورت افکار آسیب به خود با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی