پرسش‌نامهٔ سلامت بیمار ۱۵ (PHQ-15): شدت نشانه‌های جسمانی

۱۵

سنجه علمی

۵

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

سردرد، کمردرد، خستگی، نفخ یا بی‌خوابی؛ بیشتر ما هر ماه دست‌کم یکی از این‌ها را تجربه می‌کنیم. گاهی گذرا و کم‌آزارند و گاهی آن‌قدر پایدار و پرشمار که کار، خواب و حال روحی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

پرسش‌نامهٔ سلامت بیمار ۱۵ (PHQ-15) به شما کمک می‌کند بار کلی نشانه‌های جسمانی خود را در یک ماه گذشته ببینید. این تصویر، چه برای مراقبت از خود و چه برای گفت‌وگو با پزشک، نقطهٔ آغاز روشنی است.

بدن و ذهن جدا از هم کار نمی‌کنند. نشانه‌های جسمانی گاه علت پزشکی روشن دارند، گاه با استرس و هیجان همراه‌اند و اغلب ترکیبی از هر دو هستند. این پرسش‌نامه میان این‌ها فرق نمی‌گذارد؛ تنها می‌سنجد نشانه‌ها چقدر آزارتان داده‌اند.

دربارهٔ این پرسش‌نامه

PHQ-15 (Patient Health Questionnaire-15) را کرت کرونکی، رابرت اسپیتزر و جنت ویلیامز در سال ۲۰۰۲ در مجلهٔ Psychosomatic Medicine معرفی کردند. پانزده جملهٔ آن از بخش نشانه‌های جسمانی پرسش‌نامهٔ سلامت بیمار (PHQ) برگرفته شده است؛ نسخهٔ خودگزارشی ابزار PRIME-MD که برای شناسایی اختلال‌های رایج در مراقبت اولیه ساخته شد.

سازندگان پرسش‌نامه را در ۶۰۰۰ بیمار در درمانگاه‌های داخلی، پزشکی خانواده و زنان آزمودند و نشان دادند که با بالا رفتن نمره، کارکرد روزانه کاهش و روزهای بیماری و مراجعه به پزشک افزایش می‌یابد. PHQ-15 امروز یکی از پرکاربردترین ابزارهای سنجش بار نشانه‌های جسمانی در جهان است. ترجمهٔ فارسی جمله‌ها در این صفحه از متن انگلیسی رسمی برگردانده و ویرایش شده است.

هدف

هدف این پرسش‌نامه، سنجش شدت کلی نشانه‌های جسمانی در چهار هفتهٔ گذشته با ۱۵ جمله است. نتیجه به شما کمک می‌کند بدانید بار نشانه‌ها کمینه، کم، متوسط یا زیاد است و آیا گفت‌وگو با پزشک لازم است.

PHQ-15 ابزار تشخیص هیچ بیماری یا اختلالی نیست و علت نشانه‌ها را نشان نمی‌دهد. برای غربالگری و پیگیری شدت نشانه‌ها ساخته شده است.

در عمل، PHQ-15 بیشتر به سه پرسش پاسخ می‌دهد: آیا نشانه‌های جسمانی من در حد معمول است یا بیشتر؟ آیا لازم است دربارهٔ آن‌ها با پزشک گفت‌وگو کنم؟ و آیا با درمان یا تغییر سبک زندگی، بار نشانه‌ها کمتر شده است؟ پاسخ به این پرسش‌ها، تصمیم‌گیری دربارهٔ مراقبت از خود را آسان‌تر می‌کند.

ساختار و نمره‌گذاری

پرسش‌نامه ۱۵ جمله دارد. هر جمله سه گزینه دارد: «اصلاً آزارم نداده» صفر، «کمی آزارم داده» یک و «خیلی آزارم داده» دو امتیاز. هیچ جمله‌ای معکوس نمره نمی‌گیرد.

نمرهٔ کل از جمع پانزده جمله ساخته می‌شود و از ۰ تا ۳۰ است. بر پایهٔ مرزهای منتشرشدهٔ سازندگان، نتیجه در چهار سطح گزارش می‌شود: ۰ تا ۴ کمینه، ۵ تا ۹ کم، ۱۰ تا ۱۴ متوسط و ۱۵ تا ۳۰ زیاد.

برای خوانش دقیق‌تر، جمله‌ها را می‌توان در چند دسته دید: دردها، نشانه‌های قلبی و تنفسی، نشانه‌های گوارشی، و خستگی و خواب. این دسته‌بندی برای فهم بهتر است و جزء نمره‌گذاری رسمی نیست؛ اما نشان می‌دهد بار نشانه‌ها در کدام بخش بدن بیشتر است.

مخاطبان

این پرسش‌نامه برای بزرگسالان، از هجده سالگی به بالا، ساخته شده است. نمونه‌های اصلی سازندگان بیماران بزرگسال درمانگاه‌های مراقبت اولیه و زنان بودند.

اگر نشانه‌های جسمانی پایداری دارید، می‌خواهید پیش از مراجعه به پزشک تصویر روشنی از نشانه‌هایتان داشته باشید، یا می‌خواهید اثر یک درمان یا تغییر سبک زندگی را پیگیری کنید، این پرسش‌نامه می‌تواند کمک کند.

برای نوجوانان و کودکان، ابزارهای جداگانه‌ای ساخته شده است و بهتر است نشانه‌های آن‌ها با پزشک کودکان بررسی شود. سالمندان هم می‌توانند پرسش‌نامه را پر کنند، اما برخی نشانه‌ها مانند درد مفصل‌ها و مشکل خواب در این سن رایج‌ترند و باید در همین بستر دیده شوند.

پیوند با کار و زندگی روزانه

بار نشانه‌های جسمانی بر جنبه‌های گوناگون کار و زندگی اثر دارد، از جمله:

تمرکز و بهره‌وری در کارروزهای غیبت و مرخصی استعلاجیکیفیت خواب و انرژی روزانهکارهای جسمانی سنگین یا نشستن طولانیرانندگی و کار با دستگاه‌ها، به‌ویژه با سرگیجه یا خستگینقش‌های مراقبتی در خانواده

این نتیجه معیار صلاحیت شغلی نیست؛ تنها نشان می‌دهد کجا ممکن است به مراقبت یا تنظیم بیشتری نیاز داشته باشید.

کاربرد در درمان و پژوهش

PHQ-15 در مراقبت اولیه، روان‌شناسی سلامت و پژوهش‌های بالینی برای غربالگری و پیگیری شدت نشانه‌های جسمانی به کار می‌رود. پزشکان آن را در کنار PHQ-9 (افسردگی) و GAD-7 (اضطراب) برای تصویر کامل‌تر از سلامت بیمار به کار می‌برند.

حساسیت نمرهٔ آن به تغییر، آن را برای سنجش اثر درمان مناسب کرده است. این پرسش‌نامه برای گزینش شغلی یا داوری دربارهٔ توانایی کاری ساخته نشده است.

تفسیر نتیجه

نمرهٔ کل نشان می‌دهد بار نشانه‌ها در کدام سطح است. افزون بر آن، مرور جمله‌به‌جمله سودمند است. حتی با نمرهٔ کل کم، یک نشانهٔ «خیلی آزاردهنده»، مانند درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا غش کردن، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

مرزهای ۵، ۱۰ و ۱۵ از پژوهش سازندگان آمده‌اند و هنجار جهانی‌اند. هنجار ایرانی در این گزارش به کار نرفته است.

همچنین فاصلهٔ نمره از مرزها مهم است: نمرهٔ ۹ و نمرهٔ ۱۰ در دو سطح جداگانه‌اند، اما تفاوت واقعی‌شان اندک است. نمره‌های نزدیک مرز را میان دو سطح ببینید.

محدودیت‌ها

PHQ-15 خودگزارشی است و تنها پانزده نشانهٔ رایج را می‌پرسد. علت نشانه‌ها را نشان نمی‌دهد و هیچ بیماری یا اختلالی را تشخیص نمی‌دهد. جملهٔ قاعدگی سبب می‌شود نمرهٔ زنان به‌طور میانگین کمی بالاتر باشد.

ترجمهٔ فارسی جمله‌ها ویرایش‌شده است و هنجار ایرانی در این گزارش به کار نرفته است. هر نشانهٔ نگران‌کننده، صرف‌نظر از نمره، باید با پزشک بررسی شود.

ترکیب با ابزارهای دیگر

سازندگان و همکارانشان PHQ-15 را همراه با PHQ-9 برای افسردگی و GAD-7 برای اضطراب پیشنهاد کرده‌اند، چون این سه گروه نشانه اغلب با هم دیده می‌شوند. ابزارهای کیفیت خواب و کیفیت زندگی هم تصویر را کامل‌تر می‌کنند.

گفت‌وگو با پزشک و معاینهٔ بالینی، مهم‌ترین مکمل این پرسش‌نامه است.

اگر نشانه‌های شما بیشتر به خواب مربوط است، ابزارهایی مانند شاخص کیفیت خواب پیتسبرگ، و اگر بیشتر به درد مربوط است، ابزارهای شدت و تداخل درد، می‌توانند تصویر جزئی‌تری بدهند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

بازآزمایی

چون PHQ-15 چهار هفتهٔ گذشته را می‌سنجد، پر کردن دوبارهٔ آن پس از چهار تا هشت هفته، به‌ویژه پس از آغاز درمان یا تغییر سبک زندگی، می‌تواند تغییر را نشان دهد. نمرهٔ این پرسش‌نامه به درمان حساس است.

برای پیگیری بهتر، نمرهٔ هر نوبت را همراه تاریخ و تغییرهایی که در این فاصله داده‌اید، مانند آغاز دارو یا ورزش، یادداشت کنید. این یادداشت در گفت‌وگو با پزشک بسیار سودمند است.

ملاحظات فرهنگی

در بسیاری از فرهنگ‌ها، از جمله فرهنگ ایرانی، ناراحتی روانی اغلب به زبان بدن بیان می‌شود: «دلم گرفته»، «قلبم فشرده است» یا «سرم داره می‌ترکه». این بیان‌ها می‌توانند بر پاسخ به جمله‌ها اثر بگذارند.

همچنین جمله‌های قاعدگی و رابطهٔ جنسی برای برخی افراد حساس‌اند. پاسخ‌های شما محرمانه است و صداقت در پاسخ، نتیجه را دقیق‌تر می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار

این پرسش‌نامه چند جمله دارد؟

۱۵ جمله.

پر کردن آن چقدر طول می‌کشد؟

حدود سه تا پنج دقیقه.

چه دوره‌ای را می‌سنجد؟

چهار هفتهٔ گذشته.

مردان به جملهٔ قاعدگی چگونه پاسخ دهند؟

گزینهٔ «اصلاً آزارم نداده» را برگزینند.

آیا این پرسش‌نامه بیماری را تشخیص می‌دهد؟

خیر؛ تنها شدت نشانه‌های جسمانی را می‌سنجد.

آیا هنجار ایرانی دارد؟

در این گزارش مرزهای منتشرشدهٔ سازندگان (هنجار جهانی) به کار رفته است.

کدام نشانه‌ها فوری‌اند؟

درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، غش کردن و تپش شدید قلب؛ بی‌درنگ با ۱۱۵ تماس بگیرید.

کی دوباره پر کنم؟

پس از چهار تا هشت هفته.

یادآوری

این پرسش‌نامه ابزار خودشناسی و غربالگری است و جایگزین معاینه و ارزیابی پزشکی نیست. هر نشانهٔ تازه، شدید یا رو به بدتر شدن را با پزشک در میان بگذارید و در موارد فوری با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی