پرسشنامه کوتاه سلامت بیمار (Brief PHQ)

PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) یک ابزار غربالگری و پایش افسردگی است که بر اساس معیارهای DSM-IV طراحی شده. این پرسشنامه نه گویه دارد که هر یک به یکی از علائم اصلی افسردگی اشاره می‌کند. سادگی، سرعت و اعتبار بالای آن، PHQ-9 را به یکی از پرکاربردترین ابزارهای غربالگری افسردگی در محیط‌های بالینی و پژوهشی تبدیل کرده است.

PHQ-9 یک مقیاس خودگزارشی (Self-report) است، اما می‌تواند توسط متخصص نیز تکمیل شود. این ابزار برای ارزیابی شدت علائم افسردگی در طول دو هفته گذشته طراحی شده است. امتیازدهی آن ساده است و تفسیر نتایج می‌تواند به تصمیم‌گیری بالینی کمک کند. این ابزار نه تنها برای تشخیص اولیه، بلکه برای پایش پاسخ به درمان نیز مفید است.

PHQ-9 شامل 9 گویه است که هر گویه یکی از معیارهای تشخیصی افسردگی ماژور (Major Depressive Disorder - MDD) را پوشش می‌دهد. این گویه‌ها عبارتند از: خلق افسرده، کاهش علاقه/لذت، تغییر در وزن/اشتها، اختلال خواب، کندی/بی‌قراری روانی-حرکتی، خستگی/کاهش انرژی، احساس بی‌ارزشی/گناه، کاهش تمرکز/تصمیم‌گیری و افکار خودکشی/مرگ.

**امتیازدهی:** هر گویه از 0 تا 3 امتیاز دارد:
* **0:** اصلاً (Not at all)
* **1:** چندین روز (Several days)
* **2:** بیش از نیمی از روزها (More than half the days)
* **3:** تقریباً هر روز (Nearly every day)

**امتیاز کل:** مجموع امتیازات 9 گویه، امتیازی بین 0 تا 27 را به دست می‌دهد.

PHQ-9 را به بیمار بدهید تا خودش تکمیل کند، یا اگر شرایط ایجاب می‌کند، گویه‌ها را برایش بخوانید و پاسخ‌ها را ثبت کنید. تاکید کنید که پاسخ‌ها باید بر اساس احساسات و تجربیات بیمار در **دو هفته گذشته** باشد. توضیح دهید که هیچ پاسخ درست یا غلطی وجود ندارد و هدف، درک بهتر وضعیت اوست. اطمینان حاصل کنید که بیمار گویه 9 را به درستی متوجه شده است، زیرا اهمیت ویژه‌ای دارد.

امتیاز کل PHQ-9 به عنوان یک شاخص شدت افسردگی تفسیر می‌شود. برش‌های رایج برای شدت افسردگی به شرح زیر است:
* **0-4:** حداقل افسردگی (Minimal depression)
* **5-9:** افسردگی خفیف (Mild depression)
* **10-14:** افسردگی متوسط (Moderate depression)
* **15-19:** افسردگی متوسط تا شدید (Moderately severe depression)
* **20-27:** افسردگی شدید (Severe depression)

**نکته مهم:** امتیاز 10 یا بالاتر معمولاً به عنوان برش رسمی برای تشخیص افسردگی ماژور در نظر گرفته می‌شود، اما این تنها یک ابزار غربالگری است و تشخیص نهایی باید توسط ارزیابی بالینی جامع صورت گیرد.

گویه 9 (افکار خودآزاری یا اینکه ترجیح می‌دهید مرده باشید) از اهمیت حیاتی برخوردار است. هر امتیازی (حتی 1) در این گویه، نیاز به ارزیابی فوری و دقیق خطر خودکشی دارد. این ارزیابی باید شامل پرسیدن مستقیم در مورد وجود برنامه‌ریزی، قصد، دسترسی به ابزار و سابقه اقدام به خودکشی باشد. در صورت وجود خطر، پروتکل‌های ایمنی و ارجاع فوری به متخصصین مربوطه باید فعال شوند. هرگز این گویه را نادیده نگیرید.

PHQ-9 یک ابزار غربالگری است، نه یک ابزار تشخیصی قطعی. این پرسشنامه نمی‌تواند جایگزین ارزیابی بالینی جامع شود. ممکن است در برخی جمعیت‌ها (مانند افراد با بیماری‌های جسمی مزمن یا اختلالات اضطرابی شدید) حساسیت یا اختصاصیت متفاوتی داشته باشد. همچنین، برای تشخیص اختلالات خلقی دیگر (مانند اختلال دوقطبی) مناسب نیست و باید در کنار سایر اطلاعات بالینی استفاده شود.

این بریفینگ صرفاً جهت اطلاع‌رسانی و مرور سریع PHQ-9 برای متخصصین سلامت طراحی شده است و جایگزین آموزش‌های جامع، راهنماهای بالینی رسمی و قضاوت حرفه‌ای نمی‌باشد. استفاده از PHQ-9 باید در چارچوب صلاحیت‌های حرفه‌ای و پروتکل‌های بالینی مربوطه صورت گیرد. مسئولیت هرگونه تصمیم‌گیری بالینی بر عهده کاربر است.