پیمایش مواجههٔ کودکان با خشونت محله (ریکترز و مارتینز)

همهٔ بچه‌ها حق دارند در خانه و محله‌شان احساس امنیت کنند. اما گاهی کودکان و نوجوانان صحنه‌هایی مثل دعوا، دزدی، خرید و فروش مواد یا حضور دار و دسته‌های خیابانی را از نزدیک می‌بینند و درباره‌اش با کسی حرف نمی‌زنند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که والدین همیشه از این تجربه‌ها باخبر نیستند. این پیمایش کوتاه کمک می‌کند تصویر روشن‌تری از محیط اطراف نوجوان به دست آید تا خانواده، مدرسه و مشاور بتوانند به‌موقع حمایت کنند. نتیجه، گزارشی گرم و غیرقضاوتی است که در کنار معنای نمره، راه‌های ساختن امنیت و شماره‌های کمک را هم معرفی می‌کند.

این آزمون بر پایهٔ «مواجههٔ کودکان با خشونت محله» (Children's Exposure to Community Violence) ساخته شده است؛ فرمی دوازده‌جمله‌ای که از مصاحبهٔ ساختاریافتهٔ «چیزهایی که دیده و شنیده‌ام» (Things I Have Seen and Heard) جان ریکترز و پدرو مارتینز در مؤسسهٔ ملی سلامت روان آمریکا (۱۹۹۰) برگرفته شده است. این دو پژوهشگر یافته‌های «پروژهٔ خشونت محله‌ای» را در ۱۹۹۳ در مجلهٔ «سایکایتری» منتشر کردند. متن دوازده جمله، گزینه‌ها و روش نمره‌گذاری از مجموعهٔ ابزارهای سنجش خشونت جوانان، ویرایش دوم، منتشرشده از سوی مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (دالبرگ، تول، سوان و بهرنز، ۲۰۰۵، صفحه‌های ۳۳۰ و ۳۳۱) گرفته شده است. نسخهٔ فارسی برای این سایت ترجمه و ویرایش شده و هنوز اعتباریابی پژوهشی نشده است.

هدف این پیمایش، سنجش فراوانی مواجهه با خشونت و جرم از راه دیدن یا شنیدن، در خانه و محله است. این ابزار یک نمرهٔ کلی دارد و خرده‌مقیاس رسمی ندارد:
• مواجهه با خشونت محله و خانه: ۱۲ جمله، از شنیدن صدای شلیک و دیدن بازداشت تا دیدن دار و دسته‌ها و آسیب دیدن کسی در خانه.
این پیمایش نشانه‌های روانی، اختلال یا رفتار خود نوجوان را نمی‌سنجد؛ فقط می‌پرسد چه چیزی و چند بار در اطراف او رخ داده است. نتیجه برای شروع گفت‌وگو، شناخت عوامل خطر محیطی و برنامه‌ریزی حمایت به کار می‌رود.

پرسشنامه ۱۲ جمله دارد که همه به یک مقیاس تعلق دارند. هر جمله چهار گزینه دارد: هرگز (۱)، یکی دو بار (۲)، چند بار (۳) و بارها (۴). هیچ جمله‌ای معکوس نمره نمی‌گیرد. در منبع رسمی، نمره میانگین امتیازهاست (۱ تا ۴)؛ در این سایت جمع امتیازها گزارش می‌شود که از ۱۲ تا ۴۸ است و با تقسیم بر ۱۲ به میانگین رسمی تبدیل می‌شود. منبع نقطهٔ برش یا هنجار ندارد، پس سه سطح بر پایهٔ معنای پاسخ‌ها تعریف شده‌اند: کم از ۱۲ تا ۱۷ (میانگین کمتر از ۱٫۵، نزدیک به «هرگز»)، متوسط از ۱۸ تا ۲۹ (میانگین ۱٫۵ تا ۲٫۵) و زیاد از ۳۰ تا ۴۸ (میانگین بیشتر از ۲٫۵). هر سطح گزارشی مفصل دارد.

این پیمایش برای نوجوانان ۱۲ تا ۱۶ ساله طراحی شده است؛ همان گروه سنی‌ای که داده‌های منبع رسمی از آن به دست آمده است. پاسخ‌دهنده خود نوجوان است. بهتر است پر کردن آن با آگاهی یکی از والدین یا مشاور مدرسه باشد. برای کودکان کوچک‌تر، یا نوجوانی که به‌تازگی رویدادی بسیار سخت را تجربه کرده و هنوز آشفته است، پر کردن پرسشنامه بدون حضور یک متخصص توصیه نمی‌شود.

در خانه، این پیمایش فرصتی است تا والدین بدانند فرزندشان در محله چه می‌بیند و دربارهٔ امنیت با او حرف بزنند. در مدرسه، مشاوران می‌توانند با رضایت خانواده از آن برای شناخت دانش‌آموزانی که در معرض ناامنی‌اند و نیاز به حمایت بیشتر دارند استفاده کنند. در مشاوره، روان‌شناس می‌تواند نتیجه را در کنار ارزیابی نشانه‌ها به کار ببرد تا بفهمد کدام تجربه‌ها بیشتر ذهن نوجوان را مشغول کرده‌اند. در هر سه جا، نتیجه باید محرمانه بماند و هرگز برای برچسب زدن یا تنبیه استفاده نشود.

جمع بالاتر یعنی مواجههٔ بیشتر با صحنه‌های خشونت و جرم. سطح کم (۱۲ تا ۱۷) یعنی بیشتر پاسخ‌ها «هرگز» بوده است. سطح متوسط (۱۸ تا ۲۹) یعنی چند صحنه یکی دو بار یا چند بار تجربه شده‌اند. سطح زیاد (۳۰ تا ۴۸) یعنی بسیاری از صحنه‌ها چند بار یا بارها رخ داده‌اند. این سطح‌ها توصیفی‌اند و از هنجار به دست نیامده‌اند. در کنار عدد، بررسی جمله‌های تأییدشده مهم است؛ به‌ویژه جمله‌های مربوط به خانه، یعنی اسلحه، الکل یا آسیب دیدن کسی در خانه. نمرهٔ بالا به معنای آسیب روانی نیست، اما نشان می‌دهد گفت‌وگو و ارزیابی تخصصی ارزشمند است. هر پاسخی که از خطر جانی یا خشونت خانگی خبر دهد، باید فوراً پیگیری شود.

این ابزار در آمریکا ساخته شده و جمله‌هایی دربارهٔ اسلحهٔ گرم دارد که در ایران کمتر رایج است. نسخهٔ فارسی اعتباریابی نشده و هیچ هنجار ایرانی وجود ندارد؛ تنها دادهٔ روان‌سنجی منتشرشده همسانی درونی ۰٫۸۴ در پسران آفریقایی‌تبار ۱۲ تا ۱۶ سالهٔ آمریکایی است. پیمایش به حافظه و صداقت نوجوان وابسته است، بازهٔ زمانی مشخصی ندارد و خشونت در مدرسه، قلدری و خشونت مجازی را نمی‌پرسد. صدای ترقه ممکن است با شلیک اشتباه گرفته شود.

برای تصویر کامل‌تر، این پیمایش را می‌توان با ابزارهای زیر همراه کرد: مقیاس اضطراب کودکان اسپنس برای بررسی نگرانی‌ها و ترس‌ها، پرسشنامهٔ توانایی‌ها و مشکلات (SDQ) برای نگاه کلی به مشکلات هیجانی و رفتاری، و پرسشنامهٔ تاب‌آوری کودکان و نوجوانان (CYRM-28) برای شناخت منابع حمایتی. اگر نشانه‌های استرس پس از سانحه مطرح باشد، متخصص ابزارهای ویژهٔ آن را به کار می‌برد.

چون این پیمایش تجربه‌های اطراف نوجوان را می‌سنجد، با تغییر محیط، رفت‌وآمد یا شرایط خانواده ممکن است تغییر کند. تکرار آن پس از شش ماه تا یک سال، یا پس از تغییر مهم مثل جابه‌جایی خانه، مفید است. اگر پس از اقدام‌های حمایتی تکرار شود، ممکن است نمره ثابت بماند، چون تجربه‌های گذشته پاک نمی‌شوند؛ در این صورت، تغییر حال نوجوان مهم‌تر از عدد است.

در ایران، برخی جمله‌ها، به‌ویژه دربارهٔ اسلحه یا مشروبات الکلی در خانه، حساسیت ویژه‌ای دارند. این جمله‌ها عیناً از منبع آمده‌اند تا ابزار وفادار بماند و پاسخ به آن‌ها فقط برای شناخت محیط کودک است. خانواده‌ها ممکن است برای حفظ آبرو دربارهٔ برخی اتفاق‌ها سکوت کنند؛ به نوجوان اطمینان دهید که صداقتش با سرزنش روبه‌رو نمی‌شود. نتیجه متعلق به نوجوان و خانواده است و بدون رضایت آن‌ها با مدرسه یا دیگران در میان گذاشته نمی‌شود، مگر وقتی جان کودک در خطر باشد.

این پیمایش ابزاری برای آگاهی و شروع گفت‌وگوست و تشخیص بالینی به شمار نمی‌آید. نتیجهٔ آن نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم‌های مهم دربارهٔ کودک یا خانواده باشد و جای ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک و نوجوان را نمی‌گیرد. این سایت به سازندگان ابزار یا مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا وابسته نیست. اگر کودکی در خطر است، فوراً با ۱۱۰، ۱۱۵ یا ۱۲۳ تماس بگیرید.