مشارکت والدین در مدرسه: پرسشنامهٔ پروژهٔ چندمرکزی پیشگیری از خشونت، نسخهٔ والد

این ابزار نسخهٔ والد پرسشنامهٔ مشارکت والدین در مدرسه است که پروژهٔ چندمرکزی پیشگیری از خشونت، طرحی پژوهشی در چند شهر آمریکا برای کاهش پرخاشگری در مدرسه‌های راهنمایی، در سال ۲۰۰۴ به کار برد. نسخهٔ والد از کار ژاکلین اکلس و ربکا هارولد (۱۹۹۳) دربارهٔ مشارکت خانه و مدرسه در آغاز نوجوانی اقتباس شده است.

متن کامل پرسش‌ها و کلید نمره‌گذاری در چاپ دوم مجموعهٔ ابزارهای سنجش نگرش‌ها، رفتارها و عوامل مرتبط با خشونت در جوانان، منتشرشده از سوی مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا در سال ۲۰۰۵، آمده و ترجمهٔ حاضر پرسش‌به‌پرسش از همان متن است. اعتباریابی فارسی برای آن پیدا نشد.

فرزندی که وارد دورهٔ متوسطه می‌شود، با مدرسه‌ای بزرگ‌تر، معلم‌های بیشتر و انتظارهای تازه روبه‌روست. در همین سال‌ها، معمولاً کمتر از مدرسه تعریف می‌کند و استقلال بیشتری می‌خواهد. خانواده‌ها گاهی نمی‌دانند در این دوره چقدر و چگونه باید پیگیر زندگی مدرسه‌ای فرزند باشند.

این پرسشنامه تصویری ساده و عینی از پل میان خانه و مدرسه می‌دهد: چقدر در خانه دربارهٔ درس و مدرسه حرف زده می‌شود، چقدر شما با معلم و مدرسه در ارتباطید، و مدرسه چقدر شما را در جریان می‌گذارد.

پرسشنامه بسامد سه گونه رفتار را می‌سنجد. نخست، مشارکت والد در کارهای درسی فرزند در خانه، مثل بررسی تکلیف و گفت‌وگو دربارهٔ درس، رفتار و معلم‌ها. دوم، مشارکت والد با معلم و مدرسه، مثل گفت‌وگو با معلم، حضور در جلسه‌ها و برنامه‌ها و داوطلب شدن. سوم، ارتباطی که معلم و مدرسه با والد برقرار می‌کنند، مثل خبر دادن از پیشرفت، برنامه‌ها، رفتار و موفقیت‌ها.

هدف این است که خانواده ببیند پل خانه و مدرسه از کدام سو محکم‌تر و از کدام سو سست‌تر است و قدم بعدی را کجا بردارد.

پرسشنامه ۱۸ پرسش دارد و هر پرسش از صفر تا چهار نمره می‌گیرد. پرسش‌های ۱ تا ۷ زیرمقیاس کارهای درسی در خانه‌اند، پرسش‌های ۸ تا ۱۳ زیرمقیاس ارتباط والد با معلم و مدرسه، و پرسش‌های ۱۴ تا ۱۸ زیرمقیاس ارتباط معلم با والد. هیچ پرسشی معکوس نیست.

منبع نمرهٔ هر زیرمقیاس را میانگین پرسش‌های آن می‌داند و نمرهٔ کلی تعریف نکرده است. اینجا جمع هر زیرمقیاس گزارش می‌شود: ۰ تا ۲۸، ۰ تا ۲۴ و ۰ تا ۲۰. برای هر زیرمقیاس دو بازهٔ نتیجه هست و مرز آن‌ها میانگین ۲ است، یعنی «هفته‌ای یک بار» یا «گاهی»: ۰ تا ۱۳ و ۱۴ تا ۲۸؛ ۰ تا ۱۱ و ۱۲ تا ۲۴؛ ۰ تا ۹ و ۱۰ تا ۲۰.

مناسب پدر، مادر یا سرپرست دانش‌آموزان حدود یازده تا چهارده‌ساله است؛ گروهی که ابزار برای آن ساخته شد، والدین دانش‌آموزان پایه‌های ششم تا هشتم بودند. پرسش‌ها برای والدین فرزندان بزرگ‌تر یا کوچک‌تر هم قابل فهم‌اند، اما شواهد منتشرشده به همان گروه سنی مربوط است. هر کدام از والدین می‌توانند جداگانه پاسخ دهند. منبع، نسخه‌ای برای دانش‌آموزان را هم گزارش کرده که متن آن در دسترس نبود و اینجا به کار نرفته است.

هجده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و دربارهٔ کسی که در عنوان آزمون آمده جواب می‌دهید. طیف از «هرگز» تا «هر روز» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

سه زیرمقیاس را جداگانه بخوانید، چون هر کدام سوی متفاوتی از پل خانه و مدرسه را نشان می‌دهد. دو نکتهٔ مهم: پرسش ۱۲، یعنی درخواست دیدار دربارهٔ رفتار فرزند از سوی والد، و پرسش ۱۴، یعنی همین درخواست از سوی معلم، معمولاً وقتی زیاد می‌شوند که نگرانی رفتاری وجود دارد. پس بالا بودن آن‌ها همیشه نشانهٔ مشارکت بیشتر نیست. پرسش ۵ هم، یعنی گفت‌وگو دربارهٔ رفتار در مدرسه، اگر مشکلی نباشد، طبیعتاً کم است.

ترکیب نمره‌ها هم معنادار است. برای نمونه، گفت‌وگوی خانگی بالا اما ارتباط کم با مدرسه، یا ارتباط زیاد مدرسه اما گفت‌وگوی خانگی کم، هر کدام قدم بعدی متفاوتی را پیشنهاد می‌کنند.

این پرسشنامه را پدر، مادر یا سرپرستی پر می‌کند که فرزندش در سال‌های آغاز نوجوانی، حدود پایه‌های ششم تا نهم، به مدرسه می‌رود. اگر چند فرزند مدرسه‌ای دارید، برای هر کدام جداگانه پاسخ دهید و هنگام پاسخ فقط به همان فرزند فکر کنید.

به هر پرسش بر اساس وضعیت معمول سال تحصیلی جاری پاسخ دهید، نه یک هفتهٔ استثنایی. هفت پرسش نخست با گزینه‌های هرگز، ماهی یک بار، هفته‌ای یک بار، چند بار در هفته و هر روز پاسخ داده می‌شوند. یازده پرسش بعدی گزینه‌های هرگز، به‌ندرت، گاهی، اغلب و خیلی زیاد دارند. جواب درست یا غلط وجود ندارد و پاسخ دادن حدود شش دقیقه طول می‌کشد.

برای این نسخه حدود شش دقیقه زمان گذاشته شده است. راهنمای اول صفحه را هم در همین وقت حساب کنید.

این ابزار فقط بسامد را می‌سنجد، نه کیفیت؛ گفت‌وگوی روزانه می‌تواند گرم یا پرتنش باشد. هنجار، میانگین منتشرشده یا برش بالینی ندارد و بازه‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها چیده شده‌اند. اسناد اصلی پروژه منتشر نشده‌اند و متن پرسش‌ها از مجموعهٔ ابزارهای مراکز کنترل و پیشگیری بیماری گرفته شده است. پرسش‌ها برای نظام آموزشی آمریکا نوشته شده‌اند و برخی، مثل برنامه‌های جمع‌آوری کمک یا داوطلب شدن در اردو، در مدرسه‌های ایران شکل متفاوتی دارند. همسانی درونی گزارش‌شده برای والدین ۰٫۸۱، ۰٫۷۶ و ۰٫۷۹ است.

این پرسشنامه ابزاری آموزشی و خودشناسی است و جای ارزیابی تحصیلی، روان‌شناختی یا مشاورهٔ تخصصی را نمی‌گیرد. اگر نگران افت تحصیلی، اضطراب، افسردگی یا رفتار فرزندتان هستید، با مشاور مدرسه یا روان‌شناس کودک و نوجوان گفت‌وگو کنید. برای مشاورهٔ تلفنی رایگان می‌توانید با ۱۴۸۰، صدای مشاور بهزیستی، تماس بگیرید و اگر امنیت فرزندتان در خطر است، اورژانس اجتماعی با شمارهٔ ۱۲۳ پاسخگوست.

برای دیدن کیفیت رابطهٔ والد و فرزند، پرسشنامه‌های فرزندپروری مثل پرسشنامهٔ فرزندپروری آلاباما مفیدند. اگر نگرانی رفتاری یا هیجانی مطرح است، پرسشنامهٔ توانایی‌ها و مشکلات، فرم والد، تصویر کلی‌تری می‌دهد. گفت‌وگو با خود نوجوان دربارهٔ اینکه مشارکت والد را چگونه می‌بیند هم مکملی ضروری است. اگر فرزندتان در یادگیری درس خاصی دشواری مداوم دارد، ارزیابی روان‌شناس تربیتی یا متخصص اختلال‌های یادگیری هم می‌تواند تصویر را کامل کند.

چون پرسش‌ها دربارهٔ وضعیت معمول سال تحصیلی‌اند، تکرار پس از یک تا دو ماه، یا در آغاز هر نوبت تحصیلی، منطقی است. اگر برنامه‌ای برای تغییر ارتباط خانه و مدرسه شروع کرده‌اید، پاسخ دوباره پس از چند هفته نشان می‌دهد کدام زیرمقیاس تغییر کرده است.

در خانواده‌های ایرانی، پیگیری مدرسه گاهی بیشتر بر دوش مادر است و فشار آزمون‌های پذیرش مدرسه‌های خاص و کنکور، گفت‌وگوی درسی را به گفت‌وگوی نمره تبدیل می‌کند. احترام به معلم ارزشی ریشه‌دار است و ارتباط با مدرسه وقتی بیشترین اثر را دارد که والد خود را همکار معلم ببیند. پاسخ‌های شما محرمانه‌اند و نباید برای مقایسهٔ خانواده‌ها به کار روند.