مقیاس رفتار عاطفی والد با نوجوان (BARS، نسخهٔ ۱۲ جمله‌ای)

مقیاس رفتار عاطفی (Behavioral Affect Rating Scale) را رند کانگر در سال ۱۹۸۹ برای پروژهٔ جوانان و خانواده‌های آیووا در دانشگاه ایالتی آیووا، از منابع گوناگون، گردآوری کرد. این مقیاس دو نسخه دارد؛ نسخهٔ ۱۲ جمله‌ای، که اینجا آمده، دو زیرمقیاس گرمی و خصومت دارد. متن جمله‌ها، گزینه‌ها و نمره‌گذاری آن در مجموعهٔ ابزارهای سازمان بهداشت پان‌امریکن (اورپیناس، ریکو و مارتینز، ۲۰۱۳) منتشر شده است. مقیاس با خانواده‌هایی از گروه‌های قومی گوناگون به کار رفته و استفاده از آن، با ذکر منبع، آزاد است.

رابطه با پدر و مادر، حتی در نوجوانی که بیشتر وقتمان را با دوستان می‌گذرانیم، یکی از مهم‌ترین رابطه‌های زندگی است. اینکه از والدمان محبت، قدردانی و کمک می‌بینیم، یا بیشتر عصبانیت، انتقاد و تندی، بر احساسی که دربارهٔ خودمان و جهان داریم اثر می‌گذارد. این مقیاس به شما کمک می‌کند دو جنبهٔ این رابطه را روشن‌تر ببینید: گرمی و خصومت. این دو جنبه از هم جدا سنجیده می‌شوند، چون یک رابطه می‌تواند هم گرمی داشته باشد و هم تندی. نتیجه نه داوری دربارهٔ والدتان، بلکه تصویری برای فهمیدن بهتر رابطه‌تان است.

هدف این مقیاس سنجیدن دو جنبه از رفتار یک والد با نوجوان، از نگاه خود نوجوان است. ۱۲ پرسش دارد: پنج پرسش گرمی را می‌سنجند، یعنی نشان دادن اهمیت، مهربانی و محبت، قدردانی، کمک در کارهای مهم و گفتن «دوستت دارم»؛ و هفت پرسش خصومت را، یعنی عصبانیت، ایراد گرفتن، داد زدن، بحث و دعوا هنگام مخالفت، تهدید، رفتار فیزیکی و نادیده گرفتن. این مقیاس برداشت شما را می‌سنجد، نه نیت یا احساس درونی والدتان را.

مقیاس ۱۲ پرسش دارد. هر پرسش سه گزینه دارد: «هرگز» با یک امتیاز، «گاهی» با دو امتیاز و «بیشتر وقت‌ها» با سه امتیاز. هیچ پرسشی معکوس نمره نمی‌گیرد. گرمی جمع پرسش‌های دوم، پنجم، ششم، هفتم و یازدهم است (۵ تا ۱۵) و خصومت جمع پرسش‌های یکم، سوم، چهارم، هشتم، نهم، دهم و دوازدهم (۷ تا ۲۱). منبع میانگین پرسش‌ها را حساب می‌کند؛ جمع تقسیم بر تعداد پرسش‌ها همان میانگین است. نمرهٔ کل ساخته نمی‌شود و هر زیرمقیاس جدا گزارش می‌شود. هنجار ایرانی یا جهانی منتشرشده‌ای پیدا نکردیم؛ پس سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها هستند: میانگین کمتر از یک و نیم «کم»، یک و نیم تا کمتر از دو و نیم «متوسط» و دو و نیم یا بیشتر «زیاد». برای گرمی یعنی ۵ تا ۷، ۸ تا ۱۲ و ۱۳ تا ۱۵؛ و برای خصومت ۷ تا ۱۰، ۱۱ تا ۱۷ و ۱۸ تا ۲۱.

این مقیاس برای نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله است. هر نوجوانی که بخواهد دربارهٔ رابطه‌اش با پدر یا مادرش فکر کند، می‌تواند از آن استفاده کند. نسخه‌های دیگری از این مقیاس برای گزارش والدین دربارهٔ یکدیگر یا دربارهٔ فرزند وجود دارد، اما نسخهٔ اینجا برای گزارش نوجوان دربارهٔ رفتار والد با خودش است. پدر و مادرها هم می‌توانند نتیجه را، فقط اگر نوجوان خودش بخواهد در میان بگذارد، برای فکر کردن دربارهٔ رابطه‌شان به کار ببرند.

دوازده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «هرگز»، «گاهی» و «بیشتر وقت‌ها». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

دو زیرمقیاس را همیشه کنار هم ببینید. گرمی زیاد و خصومت کم، تصویری از رابطه‌ای حمایتگر و آرام است. گرمی زیاد و خصومت متوسط یا زیاد، رابطه‌ای پرشور که هم محبت دارد و هم کشمکش. گرمی کم و خصومت کم، رابطه‌ای آرام اما دور. گرمی کم و خصومت زیاد، رابطه‌ای دشوار که نیاز به توجه جدی دارد. علاوه بر نمره‌ها، به پرسش‌های تک‌تک هم نگاه کنید؛ به‌ویژه پرسش دهم، یعنی زدن، هل دادن یا محکم گرفتن. هر پاسخی غیر از «هرگز» به این پرسش، حتی اگر نمرهٔ کل خصومت کم باشد، ارزش گفت‌وگو با یک بزرگسال مورد اعتماد را دارد. گزینه‌ها فقط سه درجه دارند، پس نمره‌ها را تقریبی ببینید.

این مقیاس را خودتان پر می‌کنید. پیش از شروع، یکی از والدینتان را انتخاب کنید، پدر یا مادر، و همهٔ پرسش‌ها را دربارهٔ همان یک نفر پاسخ دهید. اگر با یکی از والدین زندگی نمی‌کنید یا کس دیگری، مثلاً ناپدری، نامادری، پدربزرگ یا مادربزرگ، نقش او را دارد، می‌توانید دربارهٔ همان کسی پاسخ دهید که بیشتر نقش والد را برایتان دارد. هر پرسش با این جمله شروع می‌شود: «پدر یا مادرتان (همان کسی که انتخاب کرده‌اید) چند وقت یک بار…». برای هر پرسش یکی از سه گزینه را انتخاب کنید: «هرگز»، «گاهی» یا «بیشتر وقت‌ها». به رفتار معمول او در ماه‌های اخیر فکر کنید، نه به یک روز خاص. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد و پاسخ دادن حدود سه دقیقه طول می‌کشد. اگر بخواهید، می‌توانید بعداً مقیاس را دوباره دربارهٔ والد دیگرتان پر کنید. برخی پرسش‌ها دربارهٔ رفتارهای تند یا خشن‌اند؛ اگر پاسخ دادن به آن‌ها ناراحتتان کرد، می‌توانید مکث کنید.

حدود سه دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

این مقیاس در آمریکا ساخته شده و نسخهٔ فارسی آن هنوز در ایران اعتباریابی نشده است. هنجار منتشرشده‌ای ندارد و سطح‌ها فقط بر پایهٔ معنای گزینه‌ها هستند. پایایی گزارش‌شده در منبع برای نسخهٔ ۲۲ جمله‌ای با گزینه‌های چهاردرجه‌ای است، نه دقیقاً برای این نسخه. پاسخ‌ها برداشت نوجوان‌اند و ممکن است با برداشت والد تفاوت داشته باشند. سه گزینهٔ پاسخ، تفاوت‌های ظریف را نشان نمی‌دهند. این مقیاس فقط رفتار یک والد را می‌سنجد و تشخیص نیست.

این مقیاس ابزاری برای خودشناسی و گفت‌وگوست و جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. نتیجه دربارهٔ ارزش شما یا والدتان داوری نمی‌کند. اگر در خانه با آزار جسمی یا روانی روبه‌رو هستید، با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) یا، در لحظهٔ خطر فوری، پلیس (۱۱۰) تماس بگیرید. برای مشاوره می‌توانید با صدای مشاور بهزیستی (۱۴۸۰) تماس بگیرید و اگر فکر آسیب به خود دارید، با اورژانس ۱۱۵.

این مقیاس را می‌توان کنار سنجه‌های دیگر رابطهٔ خانوادگی، مانند سنجه‌های سبک فرزندپروری یا پذیرش و طرد والدین (رونر)، به کار برد تا تصویر کامل‌تری از رابطه به دست آید. پر کردن آن برای هر دو والد هم معمولاً اطلاعات ارزشمندی می‌دهد. اگر نمرهٔ خصومت بالاست، کنار آن سنجه‌های حال روانی نوجوان، مثل غم یا اضطراب، می‌تواند به مشاور کمک کند.

رابطه‌ها تغییر می‌کنند. اگر شرایط خانه تغییر کرده، مثلاً پس از مشاوره، تغییر در زندگی والد یا یک دورهٔ پرتنش، پاسخ دادن دوباره پس از چند ماه می‌تواند تغییر را نشان دهد.

در خانواده‌های ایرانی، محبت گاه بیشتر با عمل نشان داده می‌شود تا با حرف، و پرسش‌هایی مثل گفتن «دوستت دارم» ممکن است بخشی از گرمی واقعی را نسنجند. از سوی دیگر، برخی رفتارهای تند، مثل داد زدن یا تنبیه بدنی، در برخی خانواده‌ها روش تربیتی پذیرفته‌شده به شمار آمده‌اند؛ اما این فرهنگی بودن آسیب آن‌ها را کم نمی‌کند. در نسخهٔ اصلی انگلیسی، نوجوان نام والد را در پرسش‌ها جای می‌گذارد؛ در فارسی، ضمیرها جنسیت ندارند و پرسش‌ها برای پدر و مادر یکسان‌اند.