پرسشنامهٔ فرزندپروری یانگ، نسخهٔ سوم (YPI-R3)

آنچه در کودکی از پدر و مادر می‌بینیم، فقط خاطره نمی‌ماند. شیوهٔ تشویق یا تنبیه شدن، اندازهٔ محبتی که نشان داده می‌شد، آزادی یا کنترلی که تجربه می‌کردیم و امنیتی که در خانه حس می‌کردیم، کم‌کم به باورهایی دربارهٔ خودمان و دیگران تبدیل می‌شود.

این پرسشنامه به شما کمک می‌کند این تجربه‌ها را، برای هر والد جداگانه، با نظم بیشتری ببینید. نتیجه نشان می‌دهد در خاطرهٔ شما کدام الگوهای دشوار فرزندپروری پررنگ‌تر بوده‌اند و کدام کم‌رنگ.

هدف، سرزنش پدر و مادر نیست. بیشتر والدان با نیت خوب و با همان ابزاری تربیت می‌کنند که خودشان آموخته‌اند. هدف، فهمیدن است: اینکه کدام تجربه‌ها شاید امروز در احساس‌ها و رابطه‌های شما رد گذاشته‌اند و از کجا می‌توان مسیر را عوض کرد.

نام اصلی این ابزار Young Parenting Inventory، نسخهٔ سوم (YPI-R3)، است که در فارسی «پرسشنامهٔ فرزندپروری یانگ» نامیده می‌شود. نسخهٔ نخست آن را جفری یانگ، بنیان‌گذار طرحواره‌درمانی، ساخت تا ریشه‌های طرحواره‌های ناسازگار اولیه را در تجربه‌های کودکی پیدا کند.

نسخهٔ سوم را جان لوئیس، کارن لوئیس و گری لاک‌وود بازنگری و اعتباریابی کردند و در سال ۲۰۲۲ در مجلهٔ Children (انتشارات MDPI) منتشر کردند. آن‌ها چند خرده‌مقیاس ضعیف نسخهٔ دوم را کنار گذاشتند، جمله‌های تازه نوشتند و در نمونه‌هایی از چند کشور آسیایی و غربی ساختار ده‌عاملی را آزمودند.

در ایران، فرشباف خوش‌نظر، شعیری، کچویی و فراهانی (۲۰۲۴) روایی و پایایی این ابزار را روی ۹۲۲ نوجوان ۱۶ تا ۱۸ سالهٔ تهرانی بررسی کردند. ترجمهٔ فارسی جمله‌ها در این سایت، برگردان ویراستاران از متن انگلیسی منتشرشده است.

این آزمون الگوهای ناسازگار فرزندپروری را از نگاه فرزند می‌سنجد؛ یعنی رفتارهایی از والد که در نظریهٔ یانگ با شکل‌گیری طرحواره‌ها پیوند دارند. ده خرده‌مقیاس آن عبارت‌اند از:

• تحقیر و طرد، پنج جمله
• رقابت و جایگاه‌طلبی، چهار جمله
• بازداری و محرومیت هیجانی، پنج جمله
• کنترل افراطی، شش جمله
• بی‌ثباتی و بی‌مسئولیتی، چهار جمله
• حمایت و ارضای افراطی، چهار جمله
• غفلت و راهنمایی ناکافی، سه جمله
• مداخله‌گری و بهره‌کشی، چهار جمله
• انزوای اجتماعی، سه جمله
• تنبیه و بدرفتاری، سه جمله

هر خرده‌مقیاس جداگانه گزارش می‌شود. نمرهٔ کل رسمی تعریف نشده است.

آزمون ۴۱ جمله دارد و هر جمله روی طیفی شش‌درجه‌ای از ۱ تا ۶ نمره می‌گیرد. هیچ جمله‌ای معکوس نیست و در همهٔ خرده‌مقیاس‌ها نمرهٔ بالاتر یعنی الگوی دشوارتر در خاطرهٔ شما.

نمرهٔ هر خرده‌مقیاس جمع جمله‌های آن است. بازه‌ها: کنترل افراطی ۶ تا ۳۶؛ تحقیر و طرد و بازداری هیجانی هر یک ۵ تا ۳۰؛ رقابت، بی‌ثباتی، حمایت افراطی و مداخله‌گری هر یک ۴ تا ۲۴؛ غفلت، انزوا و تنبیه هر یک ۳ تا ۱۸.

سه سطح گزارش بر پایهٔ میانگین پاسخ‌ها ساخته شده است: میانگین کمتر از ۲٫۵ سطح کم، ۲٫۵ تا کمتر از ۴ سطح متوسط، و ۴ یا بیشتر سطح زیاد. برای خرده‌مقیاس سه‌جمله‌ای یعنی ۳ تا ۷، ۸ تا ۱۱ و ۱۲ تا ۱۸؛ برای چهارجمله‌ای ۴ تا ۹، ۱۰ تا ۱۵ و ۱۶ تا ۲۴؛ برای پنج‌جمله‌ای ۵ تا ۱۲، ۱۳ تا ۱۹ و ۲۰ تا ۳۰؛ و برای شش‌جمله‌ای ۶ تا ۱۴، ۱۵ تا ۲۳ و ۲۴ تا ۳۶. این مرزها از معنای گزینه‌ها آمده‌اند، نه از هنجار؛ سازندگان نقطهٔ برش رسمی منتشر نکرده‌اند.

این آزمون برای نوجوانان و جوانانی طراحی شده که می‌خواهند تجربهٔ کودکی‌شان با پدر یا مادر را بهتر بشناسند. بازهٔ سنی پیشنهادی این سایت، ۱۶ تا ۱۸ سال، از نمونهٔ پژوهش ایرانی گرفته شده است؛ ابزار اصلی برای بزرگسالان هم به کار رفته است.

پاسخ‌دهنده خود فرد است و برای هر والد یک بار پاسخ می‌دهد. برای کودکان کم‌سال‌تر مناسب نیست. کسی که هم‌اکنون در بحران یا خطر است، پیش از هر آزمونی به حمایت فوری نیاز دارد.

در خانه، نتیجه می‌تواند بهانه‌ای برای گفت‌وگویی آرام باشد؛ به شرطی که فرزند خودش بخواهد آن را به اشتراک بگذارد. والدی که نتیجه را می‌بیند، بهتر است به جای دفاع، بپرسد: «این را چطور تجربه کردی؟»

در مدرسه، مشاور می‌تواند با رضایت دانش‌آموز از این ابزار برای فهم ریشه‌های اضطراب، شرم، کمال‌گرایی یا گوشه‌گیری کمک بگیرد. نتیجه نباید در پروندهٔ عمومی دانش‌آموز ثبت شود یا بدون اجازهٔ او به والدین داده شود، مگر وقتی امنیت او در خطر است.

در مشاوره و درمان، به‌ویژه طرحواره‌درمانی، YPI-R3 به درمانگر کمک می‌کند بفهمد کدام نیازهای کودکی برآورده نشده‌اند. اگر نمره در تنبیه و بدرفتاری یا مداخله‌گری و بهره‌کشی بالاست، ارزیابی امنیت مقدم بر هر کاری است و طبق قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ممکن است گزارش به ۱۲۳ لازم باشد.

هر خرده‌مقیاس را جداگانه بخوانید. سطح کم یعنی پاسخ‌هایتان به‌طور میانگین زیر «کمی بیشتر درست است تا نادرست» بوده است؛ متوسط یعنی میان آن و «تا حدی درست»؛ زیاد یعنی دست‌کم «تا حدی درست». این سطح‌ها مقایسه با دیگران نیستند و از هنجار ایرانی یا جهانی نمی‌آیند، چون چنین هنجاری منتشر نشده است.

نیم‌رخ مهم‌تر از یک عدد است. ترکیب تنبیه با انزوا یا مداخله‌گری، معنایی جدی‌تر از هر کدام به تنهایی دارد. ترکیب کنترل با حمایت افراطی، تصویری دیگر می‌سازد. نتیجهٔ پدر و مادر را کنار هم بگذارید: والدی که امن بوده، اغلب بخشی از دشواری‌های دیگری را جبران کرده است.

این پرسشنامه خاطره را می‌سنجد، نه رویداد را با دقت دوربین. خاطره‌ها معتبرند، اما تحت‌تأثیر حال امروز هم هستند. پس نتیجه را نقطهٔ آغاز تأمل بدانید، نه داوری نهایی دربارهٔ والد.

سازندگان نقطهٔ برش رسمی تعریف نکرده‌اند و پژوهش ایرانی هم فقط آمار توصیفی گزارش کرده است؛ پس سطح‌های این گزارش، قراردادی و برگرفته از معنای گزینه‌هاست.

ترتیب رسمی اجرای جمله‌ها منتشر نشده است؛ ترتیب این سایت، ترتیب شمارهٔ جمله‌ها در جدول‌های مقالهٔ اصلی است. ترجمهٔ فارسی، برگردان ویراستاران است و با ترجمهٔ پژوهش ایرانی مقابله نشده است.

ابزار آزار جنسی را مستقیم نمی‌پرسد، آسیب از سوی دیگران را نمی‌سنجد و بر حافظهٔ فرد تکیه دارد. همسانی درونی برخی خرده‌مقیاس‌های کوتاه، مثل غفلت (آلفای ۰٫۶۷ تا ۰٫۷۲)، متوسط است.

برای تصویری کامل‌تر، این آزمون را می‌توان با این ابزارها همراه کرد:

• ابزار پیوند والدینی (PBI) پارکر، تاپلینگ و براون (۱۹۷۹)، که مراقبت و حمایت افراطی را از نگاه فرزند می‌سنجد.
• پرسشنامهٔ پذیرش و طرد والدینی کودک (Child-PARQ) رونر، که گرمی و طرد را می‌سنجد.
• پرسشنامهٔ طرحوارهٔ یانگ (YSQ)، که خود طرحواره‌ها را در امروزِ فرد می‌سنجد؛ YPI ریشه‌ها را نشان می‌دهد و YSQ پیامدها را.

پژوهش ایرانی پایایی بازآزمایی دوهفته‌ای ۰٫۹۲ گزارش کرده است؛ یعنی پاسخ‌ها در فاصلهٔ کوتاه پایدارند. چون پرسشنامه گذشته را می‌سنجد، انتظار تغییر سریع نمی‌رود.

تکرار پس از چند ماه درمان یا گفت‌وگوی خانوادگی می‌تواند نشان دهد نگاه شما به گذشته چگونه تغییر کرده است. بیش از هر شش ماه یک بار لازم نیست.

در خانواده‌های ایرانی، احترام به پدر و مادر ارزشی بزرگ است و گاهی گفتن تجربهٔ تلخ از آن‌ها، بی‌احترامی یا ناسپاسی دانسته می‌شود. اما شناختن یک تجربه، به معنای کم کردن احترام نیست. می‌توان والدی را دوست داشت و هم‌زمان پذیرفت که برخی رفتارهایش آسیب زده است.

تنبیه بدنی و آزار کلامی، در نسل‌های پیشین رایج‌تر بود و گاهی «تربیت» شمرده می‌شد. قانون حمایت از اطفال و نوجوانان (۱۳۹۹) اکنون از کودک در برابر آزار حمایت می‌کند.

نتیجهٔ این آزمون اطلاعاتی بسیار شخصی است. بدون رضایت نوجوان به والدین، مدرسه یا دیگران داده نمی‌شود، مگر وقتی خطری جدی برای امنیت او وجود دارد. اگر روی دستگاه مشترک پاسخ می‌دهید، از حریم خود مراقبت کنید.

این آزمون ابزاری برای خودشناسی و آغاز گفت‌وگوست و تشخیص روان‌شناختی یا پزشکی نیست. نتیجه جای ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک و نوجوان را نمی‌گیرد و نباید به‌عنوان مدرک قانونی دربارهٔ والدین به کار رود.

سطح‌ها بر پایهٔ معنای گزینه‌ها ساخته شده‌اند، نه هنجار. اگر در خطرید، با ۱۱۰ یا ۱۲۳ تماس بگیرید؛ برای افکار آسیب به خود، ۱۱۵ را بگیرید.