پرسشنامهٔ رفتار اجتماعی کودکان (CSBQ)، نسخهٔ بازنگری‌شدهٔ ۴۹ جمله‌ای، فرم والد

۴۹

سنجه علمی

۱۰

دقیقه

۲۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

برخی کودکان در دوست‌یابی، فهمیدن شوخی‌ها و قواعد نانوشتهٔ اجتماعی، کنار آمدن با تغییر یا تحمل برخی صداها و حس‌ها دشواری دارند، در حالی که حرف می‌زنند و گاهی درسشان هم خوب است. این دشواری‌ها، به‌ویژه در شکل‌های خفیف طیف اتیسم، اغلب دیر شناخته می‌شوند یا با لجبازی و خجالت اشتباه گرفته می‌شوند.

پرسشنامهٔ رفتار اجتماعی کودکان دقیقاً برای توصیف همین دشواری‌ها ساخته شده است. این ابزار به شما کمک می‌کند تصویری منظم از رفتار اجتماعی فرزندتان در شش حوزه به دست آورید و با آن گفتگوی دقیق‌تری با متخصص داشته باشید.

جمله‌ها رفتارهای روزمره را با زبان ساده توصیف می‌کنند؛ رفتارهایی مثل نگاه کردن هنگام گفتگو، دلداری خواستن هنگام ناراحتی، فهمیدن شوخی، کنار آمدن با برنامهٔ تازه و واکنش به صداها و حس‌ها. لازم نیست دانش تخصصی داشته باشید؛ کافی است رفتار فرزندتان را خوب بشناسید.

معرفی آزمون

پرسشنامهٔ رفتار اجتماعی کودکان را پژوهشگران درمانگاه روان‌پزشکی کودک و نوجوان دانشگاه خرونینگن هلند ساختند. نسخهٔ نخست لوتیین و همکاران ۹۶ جمله داشت. نسخهٔ بازنگری‌شدهٔ ۴۹ جمله‌ای را هارتمن، لوتیین، سرا و میندرا در سال ۲۰۰۶ در مجلهٔ اختلال‌های اتیسم و رشد منتشر کردند. این بازنگری بر داده‌های ۳۴۰۷ کودک چهار تا هجده‌ساله، از جمله گروه‌های بالینی و عادی، استوار است.

جمله‌ها و کلید شش زیرمقیاس این آزمون از جدول ساختار عاملی همان مقاله گرفته شده‌اند و متن فارسی ترجمهٔ ویرایش‌شدهٔ این مجموعه است. این پرسشنامه با پرسشنامهٔ خلق‌وخوی رفتار کودکان که ویژگی‌های مزاجی را می‌سنجد، متفاوت است.

هدف و سنجش

هدف این آزمون این است که با ۴۹ جمله، رفتارهای مرتبط با طیف اتیسم را از نگاه والد توصیف کند: تنظیم رفتار و هیجان در موقعیت اجتماعی، تماس و علاقهٔ اجتماعی، جهت‌یابی در زمان و فعالیت، درک اطلاعات اجتماعی، رفتار کلیشه‌ای و واکنش به تغییر. نتیجه نشان می‌دهد شمار و نوع این رفتارها در مقایسه با گروه‌های پژوهش سازندگان چگونه است. ابزار برای توصیف و گفتگوست، نه تشخیص.

ساختار و نمره‌گذاری

آزمون ۴۹ جمله دارد و هر جمله با سه گزینه از صفر تا دو نمره می‌گیرد. نمرهٔ کل از ۰ تا ۹۸ است. جمله‌ها در شش زیرمقیاس جای دارند: رفتار و هیجان ناهماهنگ با موقعیت اجتماعی (۱۱ جمله)، کاهش تماس و علاقهٔ اجتماعی (۱۲)، مشکلات جهت‌یابی در زمان، مکان یا فعالیت (۸)، دشواری در درک اطلاعات اجتماعی (۷)، رفتار کلیشه‌ای (۸) و ترس و مقاومت در برابر تغییر (۳). هیچ جمله‌ای معکوس نمره نمی‌گیرد.

این سامانه نمرهٔ کل را با سه بازه گزارش می‌کند که از میانگین‌های پژوهش سازندگان گرفته شده‌اند: تا ۱۹ (حدود میانگین به‌علاوهٔ یک انحراف معیار کودکان عادی)، ۲۰ تا ۳۷ و ۳۸ به بالا (در حد میانگین کودکان طیف خفیف یا بالاتر). کلید زیرمقیاس‌ها و میانگین گروه‌ها در گزارش آمده تا نیمرخ را هم بخوانید.

برای چه کسی مناسب است؟

این آزمون برای پدر، مادر یا مراقب اصلی کودکان و نوجوانان چهار تا هجده سال ساخته شده است، به‌ویژه وقتی نگرانی دربارهٔ ارتباط اجتماعی، انعطاف یا رفتارهای تکراری وجود دارد. معلم یا بزرگسال آشنای دیگر هم می‌تواند آن را پر کند.

برای کودکان کم‌سن‌تر از چهار سال، ابزارهای ویژهٔ غربالگری نوپایان مناسب‌ترند. این آزمون جایگزین ارزیابی کودکانی که پسرفت در گفتار یا مهارت‌ها دارند نیست؛ در این موارد مراجعهٔ فوری لازم است.

در چه موقعیت‌هایی بیشتر به کار می‌آید؟

این آزمون در این موقعیت‌ها بیشتر به کار می‌آید:

وقتی نگرانید فرزندتان در دوست‌یابی یا ارتباط با هم‌سالان دشواری پایدار دارد.وقتی معلم یا مربی دربارهٔ کناره‌گیری، واکنش شدید به تغییر یا رفتارهای تکراری صحبت کرده است.پیش از مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس کودک، برای اینکه مشاهده‌هایتان منظم باشد.وقتی تشخیص نقص توجه و بیش‌فعالی مطرح است و می‌خواهید دشواری‌های اجتماعی را هم بسنجید.برای مقایسهٔ دیدگاه پدر و مادر یا والد و معلم دربارهٔ رفتار اجتماعی کودک.برای دنبال کردن تغییر، چند ماه پس از آغاز یک برنامهٔ مداخله.

در همهٔ این موارد، نتیجه آغاز گفتگوست، نه پایان آن.

کاربرد در خانه، مدرسه و مشاوره

در خانه، نتیجه به والدین کمک می‌کند حوزه‌های نیازمند حمایت را ببینند. در مدرسه، مشاوران می‌توانند با رضایت خانواده نیمرخ را برای برنامه‌ریزی حمایت به کار ببرند. در درمانگاه، متخصص نیمرخ را کنار مصاحبه، مشاهده و ابزارهای تشخیصی می‌گذارد.

در پژوهش، سازندگان پیشنهاد کرده‌اند از نمرهٔ کل برای انتخاب نمونه‌های همگن از نظر شمار مشکلات و از نیمرخ زیرمقیاس‌ها برای انتخاب نمونه‌های همگن از نظر نوع مشکلات استفاده شود. در هر کاربرد، رازداری اطلاعات کودک و رضایت آگاهانهٔ خانواده ضروری است.

تفسیر کلی

نمرهٔ کل با میانگین‌های پژوهش سازندگان مقایسه می‌شود: کودکان عادی حدود ۱۰، نقص توجه و بیش‌فعالی ۳۲، طیف خفیف ۳۸ و اتیسم با کارکرد بالا ۴۷. بازهٔ میانی چند گروه بالینی را دربر می‌گیرد، پس نیمرخ زیرمقیاس‌ها اهمیت زیادی دارد. سازندگان نشان دادند کاهش تماس و علاقهٔ اجتماعی بیشترین تفاوت را میان طیف خفیف و نقص توجه دارد، در حالی که دو زیرمقیاس رفتار ناهماهنگ و جهت‌یابی میان این دو گروه تفاوتی نداشتند.

محدودیت‌ها

این ابزار تشخیصی نیست و سازندگان بر این تأکید کرده‌اند. داده‌های مقایسه‌ای از کودکان هلندی‌اند، برای سن و جنس جدا نشده‌اند و هنجار ایرانی ندارند. تشخیص‌های گروه‌های پژوهش با ابزار استاندارد تأیید نشده بودند. متن فارسی ترجمهٔ این مجموعه است و ممکن است با نسخهٔ رسمی کاملاً یکسان نباشد.

نکتهٔ دیگر این است که نسخهٔ ۴۹ جمله‌ای ویژهٔ طیف اتیسم است و حوزه‌هایی مثل اضطراب، افسردگی، بزهکاری یا آزار دیدن از هم‌سالان را نمی‌سنجد؛ سازندگان این را عمداً با حذف جمله‌های غیرویژه به دست آورده‌اند. زیرمقیاس تغییر فقط سه جمله دارد و خود سازندگان آن را محدود دانسته‌اند.

ترکیب با ابزارهای دیگر

گزارش معلم با همین پرسشنامه، مصاحبهٔ تحولی با والدین، مشاهدهٔ بالینی و ابزارهای تشخیصی استاندارد طیف اتیسم، تصویر کامل‌تری می‌دهند. بررسی شنوایی، بینایی، زبان و توان شناختی هم بخشی از ارزیابی جامع است. اگر نشانه‌های بی‌توجهی یا بیش‌فعالی هم وجود دارد، ابزار ویژهٔ آن حوزه را کنار این پرسشنامه به کار ببرید.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

فاصلهٔ تکرار

برای دیدن تغییر، پس از چند ماه یا پس از آغاز مداخله دوباره پاسخ دهید. در پژوهش سازندگان، پایایی بازآزمایی نمرهٔ کل ۰٫۹۰ بود. پایایی میان دو گزارش‌دهنده هم ۰٫۸۶ بود؛ پس پاسخ والد دیگر یا معلم، مقایسه‌ای معنادار فراهم می‌کند.

نکتهٔ فرهنگی

برخی رفتارها، مثل کم نگاه کردن به چشم بزرگ‌ترها یا ساکت بودن در جمع، در خانواده‌های ایرانی ممکن است نشانهٔ ادب یا خجالت باشند. پاسخ‌ها را با در نظر گرفتن این زمینه بدهید و بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

این آزمون چند جمله دارد؟

۴۹ جمله در شش زیرمقیاس، با نمرهٔ کل از ۰ تا ۹۸.

آیا این آزمون اتیسم را تشخیص می‌دهد؟

خیر. ابزار توصیف و غربالگری است و تشخیص فقط با ارزیابی جامع متخصص داده می‌شود.

برای چه سنی مناسب است؟

برای کودکان و نوجوانان چهار تا هجده سال.

چه کسی باید پاسخ دهد؟

پدر، مادر یا مراقبی که کودک را خوب می‌شناسد؛ معلم هم می‌تواند جداگانه پاسخ دهد.

پاسخ‌ها دربارهٔ چه دوره‌ای است؟

دربارهٔ رفتار کودک در دو ماه گذشته.

آیا هنجار ایرانی دارد؟

خیر. داده‌های مقایسه از ۳۴۰۷ کودک هلندی در پژوهش سازندگان است.

این آزمون با پرسشنامهٔ خلق‌وخوی رفتار کودکان چه فرقی دارد؟

آن ابزار ویژگی‌های مزاجی را می‌سنجد؛ این پرسشنامه رفتارهای مرتبط با طیف اتیسم را.

اگر نمره بالا بود چه کنم؟

نیمرخ زیرمقیاس‌ها را همراه ببرید و با روان‌پزشک یا روان‌شناس کودک آشنا با طیف اتیسم وقت بگیرید.

چند وقت یک‌بار می‌توان تکرار کرد؟

پس از چند ماه یا پس از آغاز مداخله.

سلب مسئولیت

این آزمون جایگزین ارزیابی متخصص نیست و نباید مبنای تشخیص، تصمیم‌گیری آموزشی یا برچسب‌گذاری بر کودک باشد. در صورت نگرانی جدی یا پسرفت مهارت‌ها، هرچه زودتر با روان‌پزشک یا روان‌شناس کودک مشورت کنید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی