باور والدین به نقش و توانایی خود در موفقیت تحصیلی فرزند (هوور-دمپسی و سندلر)

این پرسشنامه دو مقیاس از مجموعهٔ ابزارهای پروژهٔ مشارکت والدین را کنار هم می‌گذارد که کتلین هوور-دمپسی، هوارد سندلر و همکارانشان در دانشگاه وندربیلت ساختند. مقیاس‌ها در طرحی سه‌ساله، از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴، در چهار مطالعه روی والدین دانش‌آموزان مدرسه‌های دولتی ابتدایی و راهنمایی آزموده شدند و متن کامل آن‌ها، همراه با کلید نمره‌گذاری، در گزارش نهایی طرح در ۲۰۰۵ به‌صورت آزاد منتشر شد. مقالهٔ معرفی مقیاس‌ها هم در همان سال در نشریهٔ مدرسهٔ ابتدایی چاپ شد.

این آزمون جایگزین نیم‌رخ موفقیت مدرسهٔ ابتدایی، فرم والد، شده است؛ آن ابزار تجاری است و فقط آنلاین اجرا می‌شود و متن کامل گویه‌ها و کلیدش منتشر نشده. ترجمهٔ فارسی حاضر جمله‌به‌جمله از متن انگلیسی گزارش انجام شده است و اعتباریابی ایرانی برای آن پیدا نشد.

در آخرین مطالعهٔ طرح، با ۳۵۸ والد دانش‌آموزان پایه‌های چهارم تا ششم، پایایی آلفای بخش نقش ۰٫۸۰ و بخش خودکارآمدی ۰٫۷۸ گزارش شد. در مطالعهٔ نخست، با ۸۷۷ والد، پایایی بخش خودکارآمدی ۰٫۸۰ بود.

چرا برخی والدین بیشتر در درس و مدرسهٔ فرزندشان همراهی می‌کنند؟ پژوهشگران دانشگاه وندربیلت پاسخ بخشی از این پرسش را در دو باور یافتند: اینکه والد چه کارهایی را وظیفهٔ خود می‌داند، و اینکه چقدر مطمئن است کمکش واقعاً اثر دارد. این پرسشنامه همین دو باور را می‌سنجد تا بتوانید نگاه خود را به نقشتان در تحصیل فرزند بهتر بشناسید.

پژوهش‌های این گروه نشان دادند که این باورها ثابت نیستند و در تعامل با خانواده و مدرسه شکل می‌گیرند. پس نتیجهٔ امروز شما تصویری از همین دوره است و با تجربه‌های تازه می‌تواند تغییر کند.

هدف این پرسشنامه، شناخت دو انگیزهٔ شخصی والد برای همراهی در تحصیل فرزند است. ۱۷ جملهٔ آن به شما کمک می‌کنند ببینید آیا خود را شریک فعال آموزش فرزند می‌دانید و آیا به توانایی‌تان در کمک به موفقیت او اطمینان دارید. نتیجه می‌تواند آغاز گفت‌وگو با همسر، معلم یا مشاور مدرسه باشد.

سازندگان در یافته‌های خود دیدند که باور به نقش بیشتر با مشارکت در مدرسه همراه بود و خودکارآمدی بیشتر با مشارکت در خانه. پس دو بخش این پرسشنامه، دو روی متفاوت از انگیزهٔ همراهی را نشان می‌دهند.

پرسشنامه ۱۷ جمله در دو بخش دارد. بخش اول، «باور به نقش فعال»، ده جمله است که همه با «به نظرم وظیفهٔ من است که...» شروع می‌شوند و دامنهٔ نمره‌اش ۱۰ تا ۶۰ است. بخش دوم، «خودکارآمدی والد در کمک تحصیلی»، هفت جمله دارد که چهار تای آن منفی‌اند و پیش از جمع زدن برعکس می‌شوند؛ دامنهٔ این بخش ۷ تا ۴۲ است.

پاسخ هر جمله از ۱ تا ۶ نمره می‌گیرد و در هر دو بخش، نمرهٔ بالاتر یعنی باور قوی‌تر. دو بخش جداگانه گزارش می‌شوند و نمرهٔ کلی ساخته نمی‌شود، چون در منبع اصلی هم دو مقیاس مستقل‌اند.

والدین و سرپرستان کودکانی که از پیش‌دبستان تا پایهٔ ششم درس می‌خوانند. نمونه‌های طرح اصلی والدین دانش‌آموزان پیش‌دبستانی تا پایهٔ ششم بودند و بیشترشان مادر. پدرها هم می‌توانند پرسشنامه را پر کنند و مقایسهٔ پاسخ دو والد اغلب مفید است.

هفده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

در هر دو بخش، مرز بازه‌ها از مقیاس پاسخ آمده است، نه هنجار جمعیتی. در بخش نقش، ۱۰ تا ۳۴ «کم‌رنگ» و ۳۵ تا ۶۰ «پررنگ» است؛ در بخش خودکارآمدی، ۷ تا ۲۴ «لرزان» و ۲۵ تا ۴۲ «محکم». این مرزها جایی است که میانگین پاسخ‌ها از «کمی مخالفم» به «کمی موافقم» می‌رسد. خواندن دو نمره کنار هم، تصویر کامل‌تری از انگیزه‌های شما می‌دهد.

اگر نقش پررنگ و خودکارآمدی لرزان است، احتمالاً احساس وظیفه می‌کنید اما مطمئن نیستید چطور کمک کنید؛ راهنمایی معلم و تجربه‌های کوچک موفق کمک می‌کنند. اگر نقش کم‌رنگ و خودکارآمدی محکم است، توانایی کمک را دارید اما آن را وظیفهٔ اصلی خود نمی‌دانید. اگر هر دو پایین‌اند، شاید آموزش را بیشتر کار مدرسه می‌بینید و دعوت مستقیم معلم یا فرزند می‌تواند نقطهٔ شروع باشد.

این پرسشنامه برای پدر، مادر یا سرپرست کودکی است که در دبستان درس می‌خواند. هر جمله یک باور را بیان می‌کند. بگویید چقدر با آن موافق یا مخالفید: کاملاً مخالفم، مخالفم، کمی مخالفم، کمی موافقم، موافقم یا کاملاً موافقم.

هنگام پاسخ دادن، به همین سال تحصیلی فکر کنید. اگر بیش از یک فرزند دبستانی دارید، پاسخ‌ها را دربارهٔ یکی از آن‌ها بدهید. جواب درست یا غلط وجود ندارد و پاسخ دادن حدود پنج دقیقه طول می‌کشد.

اگر بلند نشوید، حدود پنج دقیقه تمام می‌شود. عجله در این مدت کوتاه بیشتر از خود سؤال‌ها به نتیجه آسیب می‌زند.

این مقیاس‌ها در ایران اعتباریابی نشده‌اند و هنجار ایرانی ندارند. نمونه‌های اصلی از یک منطقهٔ آموزشی در آمریکا بودند. برخی جمله‌ها، مثل کار داوطلبانه در مدرسه، از بافت آمریکایی آمده‌اند. پرسشنامه باور را می‌سنجد، نه رفتار یا کیفیت واقعی مشارکت را.

بخش دیگری از ساخت نقش در منبع اصلی، یعنی نگرش والد به مدرسه بر پایهٔ تجربهٔ دوران تحصیل خودش، در این پرسشنامه نیامده است، چون قالب پاسخ متفاوتی دارد.

این پرسشنامه ابزار خودشناسی است و جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. اگر فرزندتان در مدرسه دشواری جدی دارد، با مشاور مدرسه یا خط ۱۴۸۰ صدای مشاور بهزیستی مشورت کنید.

اگر می‌خواهید تصویر کامل‌تری از مشارکت داشته باشید، این پرسشنامه را می‌توان کنار ابزارهایی که فعالیت‌های مشارکت در خانه و مدرسه یا رابطهٔ والد و معلم را می‌سنجند، به کار برد.

گفت‌وگو با خود کودک دربارهٔ اینکه کمک والدین را چگونه می‌بیند هم ارزشمند است، چون در این طرح، برداشت کودک از مشارکت والدین نقش مهمی در اثر آن داشت.

باورهای والدین با تغییر پایهٔ تحصیلی، معلم یا شرایط خانواده تغییر می‌کنند. تکرار پرسشنامه در آغاز هر سال تحصیلی یا پس از یک برنامهٔ آموزش خانواده، تغییرها را نشان می‌دهد.

اگر پرسشنامه را دوباره پر کردید، دو بخش را جداگانه با نتیجهٔ قبلی مقایسه کنید؛ ممکن است یکی تغییر کرده باشد و دیگری نه.

نگاه به نقش والدین در آموزش در فرهنگ‌ها و نسل‌ها متفاوت است. در بسیاری از خانواده‌های ایرانی، مدرسه قلمرو معلم دانسته می‌شد. هیچ‌کدام از این نگاه‌ها «غلط» نیست و پرسشنامه برای قضاوت ساخته نشده است. پاسخ‌ها شخصی‌اند و فقط با رضایت شما با دیگران در میان گذاشته می‌شوند.

جمله‌ای مثل «مطمئن شوم مدرسه آنچه را نیاز دارد در اختیار دارد» دربارهٔ پیگیری نیازهای آموزشی مدرسه است و نباید به معنای پرداخت کمک مالی برداشت شود.