مقیاس رضایت والدینی کانزاس (KPS)

نام اصلی این ابزار مقیاس رضایت والدینی کانزاس است. آن را پژوهشگران دانشگاه ایالتی کانزاس، جیمز، شوم، کندی، گریگزبی، شکتمن و نیکولز، ساختند و در سال ۱۹۸۵ در مجلهٔ گزارش‌های روان‌شناختی منتشر کردند. همین گروه مقیاس سه‌پرسشی رضایت زناشویی کانزاس را هم ساخته بودند.

متن پرسش‌ها در کتاب مرجع ابزارهای سنجش بالینی فیشر و کورکوران هم بازنشر شده است. ترجمهٔ حاضر مستقیم از متن انگلیسی است. اعتباریابی فارسی برای این مقیاس پیدا نشد.

والد بودن پر از لحظه‌های شیرین و لحظه‌های خسته‌کننده است. گاهی از رفتار فرزند و از خودمان راضی هستیم و گاهی احساس می‌کنیم کم آورده‌ایم. این احساس‌ها طبیعی‌اند، اما دیدن تصویر کلی آن‌ها کمک می‌کند بدانیم کجا ایستاده‌ایم.

این آزمون کوتاه، رضایت شما از والد بودن را در سه حوزهٔ اصلی نشان می‌دهد و کمک می‌کند بفهمید کدام حوزه بیشترین توجه را می‌خواهد.

بسیاری از پدر و مادرها کمتر فرصت می‌کنند از خودشان بپرسند حالشان در این نقش چطور است. پاسخ به همین سه پرسش ساده، گاهی اولین بار است که کسی این پرسش را از آن‌ها می‌پرسد.

هدف این ابزار سنجش سریع رضایت کلی والد از نقش والدی است، با سه جزء: رضایت از رفتار فرزندان، رضایت از خود به‌عنوان والد و رضایت از رابطه با فرزندان.

نتیجه نشان می‌دهد آیا رضایت شما پایین، آمیخته یا بالاست، و با نگاه به پاسخ تک‌تک پرسش‌ها می‌توانید ببینید کدام حوزه پایین‌تر است.

این ابزار برای پایش در طول زمان هم ساخته شده است. چون کوتاه و ساده است، می‌توان آن را بارها پر کرد و دید که با تغییر شرایط، رضایت چگونه جابه‌جا می‌شود.

مقیاس ۳ پرسش دارد و هر پرسش هفت گزینه: به‌شدت ناراضی برابر ۱، خیلی ناراضی ۲، تا حدی ناراضی ۳، احساس دوگانه ۴، تا حدی راضی ۵، خیلی راضی ۶ و به‌شدت راضی ۷. پرسش معکوس ندارد و جمع پاسخ‌ها نمرهٔ ۳ تا ۲۱ می‌سازد. نمرهٔ بالاتر یعنی رضایت بیشتر.

سه بازهٔ نتیجه: ۳ تا ۱۱ که میانگین زیر احساس دوگانه است؛ ۱۲ تا ۱۵ که از احساس دوگانه تا رضایت نسبی است؛ و ۱۶ تا ۲۱. پژوهش‌های کاربردی، نمرهٔ ۱۵ یا کمتر را رضایت والدینی پایین دانسته‌اند؛ این مرز هنجار جهانی است و هنجار ایرانی منتشر نشده است.

مناسب پدر، مادر یا سرپرست فرزندان در هر سنی است. پژوهش نخست روی والدین متأهل انجام شد و در پژوهش‌های بعدی، والدین کودکان پیش‌دبستانی تا نوجوان هم آن را پر کرده‌اند. هر کدام از والدین می‌توانند جداگانه پاسخ دهند.

پدربزرگ یا مادربزرگی که سرپرست اصلی نوه است، والد خوانده یا ناپدری و نامادری هم می‌توانند پاسخ دهند؛ کافی است پرسش‌ها را دربارهٔ فرزندانی که در مراقبتشان هستند در نظر بگیرند. برای پاسخ خود کودک یا نوجوان طراحی نشده است.

سه سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «به‌شدت ناراضی» تا «به‌شدت راضی» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ ۳ تا ۱۱ یعنی نارضایتی روشن و معمولاً بار سنگین؛ کم کردن فشار و گرفتن حمایت اولویت دارد. ۱۲ تا ۱۵ یعنی رضایت آمیخته؛ پیدا کردن حوزهٔ ضعیف‌تر و یک تغییر کوچک در آن معمولاً کافی است. ۱۶ تا ۲۱ یعنی رضایت روشن؛ حفظ عادت‌های خوب و آمادگی برای گذارهای پیش رو مهم است. همیشه پاسخ تک‌تک پرسش‌ها را هم ببینید، چون جمع می‌تواند تفاوت سه حوزه را پنهان کند.

اگر نمرهٔ دو والد بیش از چهار یا پنج نمره با هم فاصله دارد، این فاصله خودش ارزش بررسی دارد. معمولاً نشان می‌دهد که بار تربیت یا نگرانی‌ها نابرابر تقسیم شده است.

این پرسشنامه را پدر، مادر یا سرپرست فرزند پر می‌کند. سه پرسش کوتاه دارد و هر کدام می‌پرسد از یک جنبهٔ والد بودن چقدر راضی هستید. برای هر پرسش یکی از هفت گزینه را انتخاب کنید: از «به‌شدت ناراضی» تا «به‌شدت راضی». گزینهٔ میانی «احساس دوگانه» یعنی هم راضی هستید و هم نه.

به وضعیت این روزها فکر کنید، نه به یک روز خاص خوب یا بد. اگر چند فرزند دارید، پرسش‌ها دربارهٔ همهٔ آن‌ها به‌طور کلی است. پاسخ دادن حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

حدود دو دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

سه پرسش کلی، علت رضایت یا نارضایتی را نشان نمی‌دهند. ابزار خودگزارشی است و ممکن است تحت تأثیر حال روز یا تمایل به ارائهٔ تصویر مطلوب باشد. پژوهش نخست روی والدین متأهل آمریکایی بود و اعتباریابی فارسی یا هنجار ایرانی در دسترس نیست. مقالهٔ اصلی ۱۹۸۵ هم مستقیم خوانده نشد و متن پرسش‌ها از بازنشرهای همسان گرفته شده است.

همچنین این مقیاس دیدگاه فرزند را نمی‌سنجد. ممکن است والد از رابطه راضی باشد و فرزند احساس دیگری داشته باشد، یا برعکس. برای تصویر کامل‌تر، شنیدن صدای فرزند لازم است.

این آزمون ابزاری آموزشی و خودشناسی است و جای مشاوره یا ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. اگر نارضایتی شما با غم طولانی، فرسودگی یا نگرانی دربارهٔ امنیت فرزند همراه است، با روان‌شناس مشورت کنید. صدای مشاور بهزیستی با شمارهٔ ۱۴۸۰ مشاورهٔ تلفنی رایگان می‌دهد و در موقعیت بحرانی، اورژانس اجتماعی با شمارهٔ ۱۲۳ پاسخگوست.

برای دیدن علت‌ها، می‌توان آن را با مقیاس فشار روانی والدینی، که هجده پرسش دربارهٔ جنبه‌های مثبت و منفی والدگری دارد، یا با پرسشنامه‌ای دربارهٔ رفتار کودک مانند پرسشنامهٔ توانایی‌ها و مشکلات همراه کرد. مقیاس رضایت زناشویی کانزاس هم، که از همان گروه سازنده است، تصویر خانواده را کامل‌تر می‌کند.

در جلسهٔ مشاوره، گفت‌وگو دربارهٔ یک روز معمولی خانه، اینکه چه کسی چه کاری انجام می‌دهد و کدام لحظه‌ها خوشایند یا دشوارند، اطلاعاتی می‌دهد که هیچ پرسشنامهٔ کوتاهی جای آن را نمی‌گیرد.

چون پاسخ دادن فقط دو دقیقه طول می‌کشد، می‌شود آن را هر یک تا دو ماه تکرار کرد، به‌ویژه پس از یک تغییر در شیوهٔ تربیت یا شرایط زندگی. تغییر یک یا دو نمره ممکن است نوسان معمول باشد؛ جابه‌جایی میان بازه‌ها معنادارتر است.

برای مقایسهٔ منصفانه، هر بار در زمانی مشابه پاسخ دهید، مثلاً در یک روز معمولی هفته و نه پس از یک دعوای بزرگ یا یک جشن. یادداشت کردن تاریخ و نمره، دیدن روند را آسان می‌کند.

در فرهنگ ایرانی، ابراز نارضایتی از والد بودن، به‌ویژه برای مادران، گاهی ناسپاسی تعبیر می‌شود و همین آن را پنهان‌تر می‌کند. ناراضی بودن از شرایط والدگری با دوست نداشتن فرزند یکی نیست. پاسخ‌های شما محرمانه‌اند و بدون رضایتتان با کسی به اشتراک گذاشته نمی‌شوند.

مقایسهٔ فرزندان با هم یا با بچه‌های خویشاوندان هم در فرهنگ ما رایج است و می‌تواند رضایت را بی‌دلیل پایین بیاورد. بهتر است هنگام پاسخ، فرزند خودتان را با خودش در گذشته مقایسه کنید، نه با دیگران.