پرسش‌نامهٔ خلق‌وخوی EAS باس و پلومین، فرم والد (۲۰ جمله): هیجان‌پذیری، فعالیت، اجتماعی بودن و خجالتی بودن

۲۰

سنجه علمی

۵

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

چرا یک کودک با هر ناکامی کوچکی برآشفته می‌شود و کودک دیگر آرام می‌ماند؟ چرا یکی از صبح تا شب در جنب‌وجوش است و دیگری بازی‌های آرام را دوست دارد؟ بخشی از پاسخ در خلق‌وخوست: الگوهای رفتاری‌ای که زود در زندگی پدیدار می‌شوند. این پرسشنامه چهار ویژگی خلق‌وخو را از نگاه شما می‌سنجد تا فرزندتان را بهتر بشناسید.

معرفی آزمون

پرسشنامهٔ خلق‌وخوی EAS را آرنولد باس و رابرت پلومین ساختند و شکل نهایی آن را در کتاب «خلق‌وخو: ویژگی‌های شخصیتی زودرس» در ۱۹۸۴ منتشر کردند. نام آن از حرف اول سه ویژگی اصلی در نظریهٔ آن‌ها گرفته شده است: هیجان‌پذیری، فعالیت و اجتماعی بودن. در فرم والد، اجتماعی بودن به دو بخش اجتماعی بودن و خجالتی بودن تقسیم شده است.

متن کامل جمله‌ها، کلید نمره‌گذاری و جمله‌های معکوس از اقتباس اسپانیایی بوبس باسکاران و همکاران در ۲۰۱۱، در نشریهٔ پسیکوتما، گرفته شده است؛ نسخه‌ای که مترجم آن را به انگلیسی بازگرداند و سازندهٔ اصلی تأیید کرد. ترجمهٔ فارسی از همین متن انجام شده و اعتباریابی ایرانی برای آن پیدا نشد.

این آزمون جایگزین سیاههٔ خلق‌وخو و منش کودکان، فرم والد (لوبی و همکاران، ۱۹۹۹)، شده است. متن آن سیاهه در منابع ثانویه دیده می‌شود، اما کلید بخش‌ها و جمله‌های معکوس آن در هیچ منبع منتشرشدهٔ قابل استنادی یافت نشد.

هدف و سنجش

هدف این پرسشنامه، شناخت نگاه شما به چهار ویژگی خلق‌وخوی فرزندتان است. ۲۰ جملهٔ آن نشان می‌دهند فرزندتان در نگاه شما چقدر زود برآشفته می‌شود، چقدر پرانرژی است، چقدر جمع را به تنهایی ترجیح می‌دهد و چقدر در برابر آدم‌های تازه محتاط است. هدف داوری یا برچسب زدن نیست؛ شناخت خلق‌وخو کمک می‌کند انتظارها و شیوهٔ همراهی با کودک را با ویژگی‌های او هماهنگ کنید.

ساختار و نمره‌گذاری

پرسشنامه ۲۰ جمله در چهار بخش پنج‌جمله‌ای دارد: هیجان‌پذیری، فعالیت، اجتماعی بودن و خجالتی بودن. پاسخ‌ها پنج‌گزینه‌ای‌اند و از ۱ تا ۵ نمره می‌گیرند. شش جمله معکوس‌اند و پیش از جمع زدن برعکس می‌شوند: دو جمله در فعالیت، یکی در اجتماعی بودن و سه جمله در خجالتی بودن.

نمرهٔ هر بخش از ۵ تا ۲۵ است و نمرهٔ بالاتر یعنی ویژگی بیشتر. نمرهٔ کل گزارش نمی‌شود، چون این چهار ویژگی از هم جدا هستند و پایایی نمرهٔ کل در پژوهش اسپانیایی پایین بود. هر بخش دو بازه دارد: ۵ تا ۱۴ و ۱۵ تا ۲۵. مرز بازه‌ها بر پایهٔ میانهٔ مقیاس پاسخ تعیین شده است، نه هنجار؛ یعنی نمرهٔ ۱۵ یا بیشتر به معنای میانگین پاسخ ۳ یا بالاتر است.

برای چه کسی مناسب است؟

پدر، مادر یا مراقب اصلی کودکان یک تا دوازده‌ساله. پژوهش‌های منتشرشده این فرم را در سنین گوناگون آزموده‌اند: نمونهٔ اصلی باس و پلومین کودکان یک تا نه‌ساله، پژوهش هلندی کودکان چهار تا دوازده‌ساله، پژوهش نروژی کودکان یک‌ونیم و چهارساله و پژوهش اسپانیایی کودکان هجده‌ماهه را دربرمی‌گرفت.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این پرسشنامه دربارهٔ شغل نیست، اما برای این افراد و موقعیت‌ها کاربرد دارد:

والدینی که می‌خواهند خلق‌وخوی فرزندشان را بهتر بشناسند.مربیان مهدکودک و پیش‌دبستانی برای هماهنگ کردن انتظارها با ویژگی‌های کودک.مشاوران مدرسه و روان‌شناسان کودک در گفت‌وگو با خانواده.پزشکان کودک و کارشناسان رشد برای شروع گفت‌وگو دربارهٔ رفتار کودک.پژوهشگران حوزهٔ رشد و خلق‌وخوی کودک.گردانندگان کارگاه‌های فرزندپروری.

در همهٔ این موارد، نتیجه فقط برای شناخت و حمایت به کار می‌رود، نه برای برچسب زدن یا گزینش.

کاربرد در خانواده، مدرسه و مشاوره

در مهدکودک یا مدرسه، این پرسشنامه فقط با رضایت آگاهانهٔ والدین و برای برنامه‌ریزی حمایت از کودک به کار برود. نتیجه نباید برای پذیرش، گزینش یا مقایسهٔ کودکان استفاده شود. چون پرسشنامه نگاه والد را می‌سنجد، بهتر است مربی یا مشاور نتیجه را در گفت‌وگو با والدین و کنار مشاهدهٔ خود تفسیر کند. نتیجهٔ هر کودک محرمانه است و بدون اجازهٔ والدین نباید با دیگران، از جمله کادر مدرسه، به اشتراک گذاشته شود.

تفسیر کاربردی

در هر بخش، نمرهٔ ۵ تا ۱۴ یعنی ویژگی در نگاه شما کم‌رنگ‌تر و نمرهٔ ۱۵ تا ۲۵ یعنی پررنگ‌تر است. هیچ‌کدام از این دو بازه بهتر یا بدتر نیست؛ هر خلق‌وخو نقاط قوت و چالش‌های خود را دارد. در نمونهٔ اسپانیایی، میانگین پاسخ مادران در فعالیت و اجتماعی بودن بالای ۳ و در هیجان‌پذیری و خجالتی بودن زیر ۳ بود.

هر بخش را جداگانه بخوانید و سپس بخش‌ها را کنار هم ببینید. برای نمونه، کودک کم‌جمعی که خجالتی نیست، احتمالاً فقط تنهایی را دوست دارد؛ اما کودک کم‌جمعی که محتاط هم هست، شاید به کمک ملایم برای ارتباط نیاز داشته باشد. در پژوهش اسپانیایی، اجتماعی بودن با خجالتی بودن رابطهٔ منفی و با فعالیت رابطهٔ مثبت داشت.

یادتان باشد پایایی بخش‌ها در پژوهش اسپانیایی متفاوت بود: خجالتی بودن ۰٫۶۸، هیجان‌پذیری و فعالیت ۰٫۶۲ و اجتماعی بودن تنها ۰٫۳۱. پس نمرهٔ اجتماعی بودن را با احتیاط بیشتری بخوانید و پاسخ تک‌تک جمله‌ها را هم ببینید.

محدودیت‌ها

این پرسشنامه ابزار تشخیص نیست و هیچ اختلالی را نمی‌سنجد. نمره‌ها برداشت یک والد را نشان می‌دهند و نویسندگان اسپانیایی یادآوری کرده‌اند که هماهنگی گزارش والدین با مشاهدهٔ مستقیم متوسط است. هنجار ایرانی وجود ندارد و بازه‌ها بر پایهٔ مقیاس پاسخ تعیین شده‌اند. شواهد پایایی از نمونه‌های اسپانیایی، هلندی، نروژی، فرانسوی و آمریکایی است و برای کودکان ایرانی بررسی نشده است.

ترکیب با سایر ابزارها

اگر نگرانی مشخصی دربارهٔ رفتار کودک دارید، مثل بی‌توجهی، اضطراب شدید یا تأخیر رشد، این پرسشنامه جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. کنار آن، می‌توانید از ارزیابی والد دیگر یا مربی کودک هم کمک بگیرید؛ پیشنهادی که خود نویسندگان اسپانیایی برای دقیق‌تر شدن نتیجه داده‌اند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

خلق‌وخو نسبتاً پایدار است اما با رشد تغییر می‌کند. در پژوهش اسپانیایی، همبستگی نمره‌ها میان هجده و چهل‌ودوماهگی برای فعالیت ۰٫۶۱، هیجان‌پذیری ۰٫۴۶، خجالتی بودن ۰٫۴۳ و اجتماعی بودن ۰٫۱۷ بود. پر کردن دوبارهٔ پرسشنامه پس از شش ماه تا یک سال، یا پس از تغییرهای مهم مثل ورود به مدرسه، ممکن است تصویر به‌روزتری بدهد.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

برخی ویژگی‌ها در فرهنگ ایرانی ممکن است به شکل خاصی دیده شوند. مثلاً کودکی که در مهمانی‌ها به بزرگ‌ترها سلام نمی‌کند، گاهی بی‌ادب خوانده می‌شود، در حالی که شاید فقط محتاط باشد؛ یا کودک پرتحرک در آپارتمان‌های کوچک شهری ممکن است بیشتر به چشم بیاید. هنگام پاسخ دادن، رفتار خود کودک را در نظر بگیرید، نه داوری اطرافیان را.

سؤالات متداول

این پرسشنامه چند جمله دارد؟

۲۰ جمله در چهار بخش که حدود پنج دقیقه وقت می‌گیرد.

چرا نمرهٔ کل ندارد؟

چون چهار ویژگی از هم جدا هستند و جمع زدن آن‌ها معنای روشنی ندارد. پایایی نمرهٔ کل در پژوهش اسپانیایی ۰٫۵۱ بود.

آیا نمرهٔ بالا در هیجان‌پذیری یعنی فرزندم مشکل دارد؟

نه. این نمره فقط نشان می‌دهد فرزندتان در نگاه شما زودتر برآشفته می‌شود. تشخیص هر مشکلی فقط با ارزیابی تخصصی ممکن است.

چرا برخی جمله‌ها معکوس‌اند؟

برای اینکه هر ویژگی از دو سو سنجیده شود. این جمله‌ها پیش از جمع زدن برعکس می‌شوند.

آیا پدر و مادر باید جداگانه پر کنند؟

اگر ممکن است، بله. مقایسهٔ پاسخ‌ها تصویر کامل‌تری می‌دهد.

آیا این آزمون هنجار ایرانی دارد؟

خیر. بازه‌ها بر پایهٔ مقیاس پاسخ تعیین شده‌اند، نه مقایسه با کودکان دیگر.

آیا خلق‌وخو تغییر می‌کند؟

باس و پلومین خلق‌وخو را دارای پایهٔ ارثی نیرومند می‌دانستند، اما به باور آن‌ها در تعامل با محیط دگرگون می‌شود.

چرا این آزمون جایگزین آزمون قبلی شده است؟

کلید نمره‌گذاری سیاههٔ خلق‌وخو و منش کودکان در منبع منتشرشدهٔ قابل استنادی یافت نشد، در حالی که متن و کلید EAS آزادانه منتشر شده است.

سلب مسئولیت

این پرسشنامه برای آگاهی و شناخت است و جای ارزیابی روان‌شناس یا پزشک کودک را نمی‌گیرد. اگر نگران رفتار یا رشد فرزندتان هستید، با متخصص مشورت کنید. برای مشاورهٔ تلفنی رایگان می‌توانید با صدای مشاور بهزیستی، ۱۴۸۰، و در موارد آزار یا تهدید کودک با اورژانس اجتماعی، ۱۲۳، تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی