پرسشنامهٔ ترس کودکان از دندان‌پزشکی (CFSS-DS، کاتبرت و ملامد، ۱۵ پرسش)

۱۵

سنجه علمی

۵

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

ترس از دندان‌پزشکی در کودکی رایج است و در پژوهش یزد، تقریباً نیمی از کودکان ترس متوسط و حدود یک‌ششم ترس بالا گزارش کردند. برخی کودکان با خیال راحت روی صندلی دندان‌پزشکی می‌نشینند و برخی از چند روز قبل نگران‌اند. ترس از دندان‌پزشکی ممکن است مراجعه را عقب بیندازد و سلامت دهان را به خطر بیندازد. این پرسشنامه نشان می‌دهد ترس فرزندتان چقدر است و بیشتر از کدام موقعیت‌ها می‌ترسد، تا بتوانید با دندان‌پزشک برای جلسه‌ای آرام‌تر برنامه بریزید.

معرفی آزمون

زیرمقیاس دندان‌پزشکی سیاههٔ ترس‌های کودکان (Children's Fear Survey Schedule – Dental Subscale، CFSS-DS) را مارگارت کاتبرت و باربارا ملامد در ۱۹۸۲ در نشریهٔ دندان‌پزشکی کودکان انجمن دندان‌پزشکی کودکان آمریکا معرفی کردند. این ابزار برای غربالگری کودکانی ساخته شد که ممکن است دچار ترس از دندان‌پزشکی و دشواری در همکاری شوند. مقاله‌ای در سال ۲۰۲۲ آن را پرکاربردترین پرسشنامهٔ ترس از دندان‌پزشکی کودکان در جهان دانسته است.

متن پانزده پرسش و طیف پاسخ با چند بازنشر مستقل از مقیاس تطبیق داده شده است. نسخهٔ فارسی این پرسشنامه در پژوهش‌های ایرانی به کار رفته و پژوهشی در یزد (کبریایی و همکاران، ۲۰۲۲) داده‌های توصیفی آن را برای کودکان ایرانی گزارش کرده است.

هدف و سنجش

هدف این پرسشنامه، سنجش میزان ترس کودک از دندان‌پزشکی و موقعیت‌های مرتبط با آن است. ۱۵ پرسش آن به خود دندان‌پزشک، معاینه، تزریق، دستگاه تراش، ابزارهای دهان، احساس خفگی و چند موقعیت پزشکی و اجتماعی دیگر می‌پردازد. نتیجه کمک می‌کند بفهمید ترس فرزندتان کم، متوسط یا بالاست و کدام موقعیت‌ها بیشتر به آماده‌سازی نیاز دارند.

ساختار و نمره‌گذاری

پرسشنامه ۱۵ پرسش دارد که هر کدام پنج گزینه دارند و از ۱ (اصلاً نمی‌ترسم) تا ۵ (خیلی زیاد می‌ترسم) نمره می‌گیرند. هیچ پرسشی معکوس نیست و زیرمقیاس جداگانه‌ای ندارد. نمرهٔ کل جمع پانزده پاسخ است و از ۱۵ تا ۷۵ متغیر است؛ نمرهٔ بالاتر یعنی ترس بیشتر.

نتیجه در سه سطح گزارش می‌شود: ۱۵ تا ۲۵ ترس کم، ۲۶ تا ۳۷ ترس متوسط و ۳۸ تا ۷۵ ترس بالا. این مرزها از پژوهش یزد گرفته شده و برش ۳۸ همان برشی است که در پژوهش‌های بین‌المللی برای ترس بالا رایج است. در یزد، میانگین نمرهٔ کودکان ۳۰٫۳ با انحراف معیار ۷٫۷ بود (هنجار ایرانی، نمونهٔ ۳۳۰ کودک هفت تا چهارده‌ساله).

برای چه کسی مناسب است؟

این فرم برای پاسخ خود کودک طراحی شده است. کودکان و نوجوانان هفت تا چهارده‌ساله که می‌توانند خودشان دربارهٔ ترس‌هایشان پاسخ دهند؛ داده‌های ایرانی برای همین سن گزارش شده است. پژوهش‌های دیگر، مثل پژوهش هندی، این پرسشنامه را برای کودکان چهار تا شش‌ساله هم به کار برده‌اند که در آن صورت معمولاً بزرگ‌ترها پرسش‌ها را می‌خوانند یا پر می‌کنند.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این پرسشنامه دربارهٔ شغل نیست، اما برای این افراد و موقعیت‌ها کاربرد دارد:

والدینی که می‌خواهند پیش از جلسهٔ دندان‌پزشکی، ترس فرزندشان را بشناسند.دندان‌پزشکان کودکان و دندان‌پزشکان عمومی برای برنامه‌ریزی جلسه‌ها.مربیان بهداشت مدرسه در برنامه‌های سلامت دهان.روان‌شناسان کودک در ارزیابی ترس‌های پزشکی.پژوهشگران حوزهٔ سلامت دهان و رفتار کودکان.پزشکان کودک در گفت‌وگو دربارهٔ ترس‌های درمانی.

در همهٔ این موارد، نتیجه برای کمک به کودک به کار می‌رود، نه برای برچسب زدن.

کاربرد در خانواده، مدرسه و مشاوره

در مطب دندان‌پزشکی کودکان، این پرسشنامه می‌تواند پیش از نخستین جلسه به خانواده داده شود تا دندان‌پزشک از ترس‌های کودک باخبر باشد و برای آن آماده شود. در مطب یا مدرسه، پرسشنامه فقط با رضایت والدین و برای برنامه‌ریزی مراقبت از کودک به کار برود. بهتر است کودک آن را پیش از نوبت و در فضایی آرام پر کند، نه درست در لحظهٔ ورود به اتاق درمان. نتیجهٔ هر کودک محرمانه است و فقط با اجازهٔ والدین با دیگران در میان گذاشته می‌شود.

تفسیر کاربردی

نمرهٔ کل تصویر کلی را نشان می‌دهد، اما پاسخ تک‌تک پرسش‌ها راهنمای عملی‌تری است. در پژوهش هندی، آمپول، احساس خفگی، صدای دستگاه تراش و تراشیدن دندان بالاترین نمره‌های ترس را داشتند و در پژوهش یزد، ترس از آمپول و خفگی بیش از دیگر موقعیت‌ها با ترس بالا همراه بود. پرسش‌هایی را که فرزندتان ۴ یا ۵ زده، با دندان‌پزشک در میان بگذارید.

در پژوهش یزد، کودکان کوچک‌تر، دختران و کودکانی که پیش‌تر به دندان‌پزشکی نرفته بودند، به‌طور میانگین ترس بیشتری گزارش کردند. نمرهٔ فرزندتان را با در نظر گرفتن سن و تجربه‌اش بخوانید.

محدودیت‌ها

پاسخ‌ها برداشت خود کودک را نشان می‌دهند و ممکن است با آنچه والدین یا دندان‌پزشک می‌بینند فرق داشته باشند؛ برخی کودکان ترس را پنهان می‌کنند و برخی آن را بزرگ‌تر می‌گویند. این پرسشنامه ابزار غربالگری است و هراس یا اختلال اضطرابی را تشخیص نمی‌دهد. داده‌های ایرانی از یک شهر و دو مدرسه به دست آمده و نمایندهٔ همهٔ کودکان کشور نیست. پاسخ کودک ممکن است به زمان و مکان پر کردن بستگی داشته باشد و پایایی بازآزمایی دوهفته‌ای در پژوهش یزد ۰٫۶۹ بود. مقالهٔ اصلی کاتبرت و ملامد در دسترس ما نبود و متن پرسش‌ها از بازنشرهای پژوهشی تطبیق داده شده است.

ترکیب با سایر ابزارها

پرسش تکی «چقدر از دندان‌پزشکی می‌ترسی؟» را برخی دندان‌پزشکان برای غربالگری سریع به کار می‌برند؛ در پژوهشی که در نشریهٔ «پیشرفت بیهوشی» (۲۰۲۲) منتشر شد، همبستگی چنین پرسشی با CFSS-DS ۰٫۵۸ بود. یعنی پرسش تکی تصویری کلی می‌دهد، اما CFSS-DS نشان می‌دهد ترس دقیقاً به چه موقعیت‌هایی مربوط است.

اگر ترس فرزندتان بالاست یا به موقعیت‌های پزشکی دیگر هم گسترش یافته، ارزیابی دندان‌پزشک کودکان یا روان‌شناس کودک را جایگزین ندارد. مشاهدهٔ رفتار کودک در جلسه‌های دندان‌پزشکی و گفت‌وگو با خود او هم تصویر کامل‌تری می‌دهد.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

ترس از دندان‌پزشکی ثابت نیست؛ تجربه‌های خوب ممکن است آن را کم و تجربه‌های دردناک ممکن است آن را بیشتر کنند. پر کردن دوبارهٔ پرسشنامه پس از چند جلسه یا چند ماه، یا پس از تجربهٔ تازه‌ای مثل درمان دردناک، نشان می‌دهد ترس فرزندتان تغییر کرده یا نه. برای مقایسهٔ منصفانه، آن را در شرایط مشابه، مثلاً در خانه، دوباره پر کنید.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در برخی خانواده‌ها، دندان‌پزشکی به‌عنوان تهدید یا تنبیه به کار می‌رود یا بزرگ‌ترها خاطره‌های ترسناک خود را جلوی کودک تعریف می‌کنند؛ این‌ها ممکن است ترس کودک را بیشتر کنند. هنگام پر کردن پرسشنامه، اجازه دهید کودک بدون قضاوت و بدون نگرانی از سرزنش پاسخ دهد.

سؤالات متداول

این پرسشنامه چند پرسش دارد؟

۱۵ پرسش که حدود پنج دقیقه وقت می‌گیرد.

چه کسی باید پرسشنامه را پر کند؟

خود کودک. برای کودکان کوچک‌تر، بزرگ‌تر می‌تواند پرسش‌ها را بخواند، اما پاسخ را خود کودک انتخاب کند.

نمرهٔ بالا یعنی فرزندم بیمار است؟

خیر. نمرهٔ بالا یعنی ترس او درخور توجه است و بهتر است با دندان‌پزشک برای آن برنامه بریزید.

چرا برخی پرسش‌ها دربارهٔ دکتر و بیمارستان است؟

سازندگان پرسش‌هایی از ترس‌های پزشکی کلی را هم آورده‌اند، چون این ترس‌ها ممکن است با ترس از دندان‌پزشکی همراه باشند.

آیا این پرسشنامه هنجار ایرانی دارد؟

داده‌های توصیفی آن در پژوهشی در یزد با ۳۳۰ کودک گزارش شده که در این گزارش به کار رفته است.

آیا ترس از دندان‌پزشکی با سن کم می‌شود؟

در پژوهش‌های یزد و هند، کودکان بزرگ‌تر به‌طور میانگین ترس کمتری گزارش کردند.

آیا می‌توان نتیجه را به دندان‌پزشک نشان داد؟

بله، و این کار توصیه می‌شود تا دندان‌پزشک بتواند جلسه را متناسب با ترس کودک برنامه‌ریزی کند.

هر چند وقت یک بار باید آن را پر کنیم؟

پس از تجربه‌های تازه یا هر چند ماه، اگر نگران ترس فرزندتان هستید.

سلب مسئولیت

این پرسشنامه برای آگاهی و غربالگری است و جای ارزیابی دندان‌پزشک یا روان‌شناس کودک را نمی‌گیرد. اگر فرزندتان درد شدید، تورم صورت یا تب دارد، بی‌درنگ به دندان‌پزشک یا اورژانس مراجعه کنید (اورژانس پزشکی ۱۱۵). برای مشاورهٔ تلفنی رایگان دربارهٔ اضطراب کودک، صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ در دسترس است.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی