شاخص رضایت شغلی بریفیلد و روته (Brayfield–Rothe Index of Job Satisfaction، ۱۸ گویه)

بعضی صبح‌ها کار مثل جایی است که دوست دارید بروید، و بعضی صبح‌ها باید خودتان را به زور برسانید. شاخص رضایت شغلی بریفیلد و روته همین حال کلی را می‌سنجد: اشتیاق و لذت در یک سو، دلزدگی و ناامیدی در سوی دیگر.

هجده جمله نیمی گرم‌اند و نیمی سرد، تا عادت به موافقت یکدست نمره را به یک طرف نکشد. کارت آزمون ساده می‌پرسد چقدر از کارتان لذت می‌برید. جواب یک جمع از ۱۸ تا ۹۰ است با سه سطح توصیفی.

این شاخص از شما نمی‌پرسد حقوقتان کافی است یا مدیرتان منصف. یک نگرش کلی به خود کار است. سطح‌ها هنجار ایرانی منتشرشده ندارند و عکس امروز شمایند.

آرتور بریفیلد و هارولد روته این شاخص را سال ۱۹۵۱ در Journal of Applied Psychology، دورهٔ ۳۵، شمارهٔ ۵، صفحه‌های ۳۰۷ تا ۳۱۱، منتشر کردند. روی ۲۳۱ کارمند زن دفتری، پایایی دونیمه‌سازی ۰٫۷۷ بود و با اصلاح اسپیرمن–براون به ۰٫۸۷ رسید و با مقیاس هاپاک همبستگی بالا داشت.

همین هجده گویه بعداً، از جمله در پژوهش‌های ایرانی، برای رضایت کلی به کار رفته است. فرم پنج‌گویه‌ای جاج و همکاران (۱۹۹۸) ابزار دیگری است و شما این‌جا همان شاخص هجده‌گویه‌ای را پر می‌کنید. جاج، بونو و لاک (۲۰۰۰)، آروی و همکاران (۱۹۸۹) و جاج و واتانابه (۱۹۹۳) آن را به ارزیابی خود، خلق پایدار و رضایت از زندگی هم وصل کرده‌اند.

هدف، خلاصه کردن نگرش کلی شما به کار در یک جمع است: اشتیاق، لذت و دل‌بستگی در برابر دلزدگی و ناامیدی.

• جمله‌های گرم از سرگرمی دانستن کار، جالب ماندن آن، لذت بردن و شور روزهای کاری می‌گویند.
• جمله‌های سرد از ناخوشایند دیدن کار، خستگی، به زور سر کار رفتن، کسل‌کنندگی و پشیمانی از پذیرفتن شغل می‌گویند.
• مقایسه با دیگران هم هست: اینکه دوستانتان را علاقه‌مندتر می‌بینید یا خودتان را خوشحال‌تر از بیشتر آدم‌ها.

آنچه جدا نمره نمی‌گیرد، رضایت از حقوق، مدیر، همکار یا فرصت ارتقاست. دو نفر با یک جمع می‌توانند دلیل‌های خیلی متفاوتی داشته باشند.

۱۸ گویه و یک نمره: رضایت شغلی کلی. گزینه‌ها از ۱ تا ۵: «کاملاً مخالفم»، «مخالفم»، «نه موافقم نه مخالف»، «موافقم» و «کاملاً موافقم». گزینهٔ وسط عیناً «نه موافقم نه مخالف» است. گویه‌های ۳، ۴، ۶، ۸، ۱۰، ۱۱، ۱۴، ۱۶ و ۱۸ معکوس‌اند؛ نه گویه مثبت و نه گویه منفی. اگر همه را با گزینهٔ وسط جواب دهید جمع ۵۴ می‌شود و منبع همین را نقطهٔ میانی خنثی نامیده است.

جمع از ۱۸ تا ۹۰ است. سطح‌ها به دامنه و معنای گزینه‌ها لنگر شده‌اند و هنجار ایرانی منتشرشده ندارند:

• «رضایت شغلی کلی: سطح پایین» ۱۸ تا ۵۳
• «رضایت شغلی کلی: سطح میانه» ۵۴ تا ۷۱
• «رضایت شغلی کلی: سطح بالا» ۷۲ تا ۹۰

سطح پایین زیر نقطهٔ خنثی است و سطح میانه از خود ۵۴ شروع می‌شود. بعد از معکوس شدن جمله‌های منفی، نمرهٔ بالاتر یعنی لذت و دل‌بستگی بیشتر.

برای شماست اگر شغل فعلی دارید و می‌خواهید حال کلی‌تان نسبت به همان کار در یک عدد دیده شود. نمونهٔ اصلی سال ۱۹۵۱ کارمندان دفتری بودند؛ کاربرد بعدی ابزار به همان گروه محدود نمانده است.

مشاور شغلی و پژوهشگر، با رضایت آزاد، از جمع فردی یا تصویر بی‌نام گروهی استفاده می‌کنند. این شاخص برای گزینش استخدامی ساخته نشده و حال یک روز خاص را هم نمایندگی نمی‌کند.

در سازمان، این شاخص دماسنج حال کلی یک گروه است، به شرط بی‌نام ماندن و آزاد بودن شرکت شما. اگر چند نفر در یک شغل همسان جواب دهند، میانگین می‌تواند کنار داده‌های نگهداشت خوانده شود، بدون بازخواست کسی از روی نمره.

رضایت کلی نمی‌گوید مشکل از حقوق است یا از مدیر یا از طراحی کار. نمرهٔ فردی را در ارزیابی عملکرد، استخدام یا ارتقا وارد نکنید. رضایت بالا مجوز اضافه کار بی‌پایان نیست و رضایت پایین برچسب کم‌کاری شما نیست.

۱۸ تا ۵۳، با عنوان «رضایت شغلی کلی: سطح پایین»، زیر نقطهٔ خنثی ۵۴ نشسته است. دلزدگی، کسل‌کنندگی یا ناامیدی از شغل در جواب‌ها وزن بیشتری دارد. این شکست شما نیست؛ حال کلی امروز نسبت به همین کار است و دلیلش را خود جمع فاش نمی‌کند.

۵۴ تا ۷۱، «رضایت شغلی کلی: سطح میانه»، از پاسخ یکدست «نه موافقم نه مخالف» شروع می‌شود. معمولاً هم روز قابل‌تحمل هست و هم کشش به خستگی. دیدن اینکه جمله‌های معکوس کجا تیزترند، از خود عدد گویاتر است.

۷۲ تا ۹۰، «رضایت شغلی کلی: سطح بالا»، یعنی اشتیاق و لذت و دل‌بستگی در جمع غلبه دارد. در فراتحلیل جاج و همکاران (۲۰۰۱) همبستگی تصحیح‌شدهٔ رضایت کلی با عملکرد حدود ۰٫۳۰ بود؛ رابطه هست و پیش‌بینی قطعی عملکرد از روی این نمره نیست. بخشی از رضایت کلی هم با شیوهٔ پایدار ارزیابی شما همراه است.

خودگزارش است. یک هفتهٔ سخت یا یک خبر خوب می‌تواند جمع شما را جابه‌جا کند. هنجار ایرانی منتشرشده‌ای برای این سطح‌بندی در منبع نیامده؛ ۱۸ تا ۵۳، ۵۴ تا ۷۱ و ۷۲ تا ۹۰ تصویر توصیفی‌اند.

شاخص، رضایت از وجه‌های جدا را نشان نمی‌دهد. پایایی دونیمه‌سازی اصلاح‌شدهٔ ۰٫۸۷ مال نمونهٔ ۲۳۱ نفرهٔ ۱۹۵۱ است، نه خط برش امروز شما. فرم پنج‌گویه‌ای ۱۹۹۸ ابزار دیگری است و عددش با جمع ۱۸ تا ۹۰ عوض نمی‌شود. در گروه کوچک، بی‌نامی شکننده است.

مقیاس رضایت شغلی عمومی فیشر و لوک با ۳۷ گویه تصویر گسترده‌تری می‌دهد و با این شاخص هجده‌گویه‌ای یکی نیست. پیمایش تشخیصی شغل کمک می‌کند ببینید طراحی کار در حال کلی شما سهم دارد یا نه.

اگر خستگی شدید همراه نمره است، فرم کوتاه مازلاش یا فرسودگی اولدنبورگ به‌جاست. تعهد نسخهٔ آلمانی پیوند با سازمان را جدا از لذت کار می‌سنجد. برای وجه حقوق یا مدیر، ابزارهایی مثل JDI و JSS و پرسشنامهٔ رضایت مینه‌سوتا در ادبیات همین شاخص آمده‌اند.

حال کلی نسبت به کار با فصل، مدیر و شرح وظیفه حرکت می‌کند. تکرار پس از چند ماه، یا بعد از تغییر شغل، تیم یا طراحی کار، برای شما خواندنی است.

فاصلهٔ چندروزه بیشتر پژواک همان حال است. جمع را با تاریخ شغل یادداشت کنید. ۵۴ ابتدای سطح میانه است و سطح پایین از ۱۸ تا ۵۳ ادامه دارد.

جمله‌هایی مثل سرگرمی دانستن کار، یا خوشحال‌تر بودن از بیشتر آدم‌ها، جایی که فروتنی می‌پسندد ممکن است غلو به نظر برسند و جایی که اشتیاق علنی است عادی. هر دو سو نمره را نسبت به تجربهٔ درونی شما جابه‌جا می‌کنند.

شاخص در ۱۹۵۱ و روی کارمندان دفتری زن ساخته شد. سطح‌های این گزارش هنجار ایرانی منتشرشده ندارند. پاسخ محرمانه است. شرکت سازمانی باید آزاد باشد و نمرهٔ فردی به مدیر و پرونده نرسد، به‌ویژه در واحد کوچک که شناسایی آسان است.

این گزارش برای خودآگاهی دربارهٔ حال کلی شما نسبت به کار است. تشخیص بالینی نیست، شایستگی شغلی‌تان را تعیین نمی‌کند، و نباید مبنای استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد باشد. جمع ۱۸ تا ۹۰ عکس امروز است.

هنجار ایرانی منتشرشده‌ای برای این سطح‌ها اعلام نشده است. اگر دلزدگی به درماندگی شدید رسیده، با روان‌شناس یا مشاور شغلی حرف بزنید و در بحران فوری با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید. نتیجه بدون رضایت شما در اختیار کارفرما قرار نمی‌گیرد.