رایگان

آزمون وابستگی به نیکوتین فاگرستروم (FTND، ۶ پرسش)

۶

سنجه علمی

۳

دقیقه

رایگان

ورود و شروع رایگان

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

معرفی آزمون

آزمون وابستگی به نیکوتین فاگرستروم (Fagerström Test for Nicotine Dependence) یکی از پرکاربردترین ابزارهای جهان برای سنجش شدت وابستگی جسمی به سیگار است. پزشکان، کلینیک‌های ترک دخانیات و پژوهشگران در بسیاری از کشورها از آن استفاده می‌کنند تا بفهمند بدن یک فرد تا چه اندازه به نیکوتین عادت کرده و چه نوع کمکی برای ترک برایش مناسب‌تر است.
این آزمون نمی‌پرسد سیگار کشیدن خوب است یا بد؛ این را همه می‌دانیم. پرسش آن دقیق‌تر است: سیگار در شبانه‌روز شما چه جایگاهی دارد، چقدر زود پس از بیداری سراغش می‌روید و کنار گذاشتنش در موقعیت‌های مختلف چقدر سخت است. پاسخ این پرسش‌ها به شما کمک می‌کند تصویری واقع‌بینانه و بدون سرزنش از وضعیت خود داشته باشید.
گزارشی که پس از پاسخ دادن می‌خوانید، گرم و بدون قضاوت نوشته شده و برای هر رده، راهکارهای عملی متناسب با همان سطح پیشنهاد می‌کند.

دربارهٔ سازندگان و پیشینه

نسخهٔ نخست این ابزار را کارل‌اولف فاگرستروم، پژوهشگر سوئدی، در سال ۱۹۷۸ با نام پرسش‌نامهٔ تحمل فاگرستروم ساخت. در سال ۱۹۹۱، تاد هدرتون، لین کوزلوفسکی، ریچارد فرکر و خود فاگرستروم آن را بازنگری کردند. آن‌ها روی ۲۵۴ سیگاری بررسی کردند که هر پرسش چه رابطه‌ای با شاخص‌های زیستی مصرف دارد، دو پرسش کم‌ارتباط را حذف کردند و نمره‌گذاری دو پرسش اصلی را دقیق‌تر کردند. حاصل، آزمون شش‌جمله‌ای امروز است که در مجلهٔ بریتانیایی اعتیاد منتشر شد و از آن زمان به ده‌ها زبان ترجمه شده است.

هدف آزمون

هدف این آزمون سنجش شدت وابستگی جسمی شما به نیکوتین با ۶ پرسش است. نتیجه نشان می‌دهد در کدام یک از پنج ردهٔ وابستگی قرار دارید و چه نوع کمکی برای ترک احتمالاً برایتان مؤثرتر است؛ از برنامهٔ خودیار ساده تا درمان ترکیبی زیر نظر پزشک. این آزمون تشخیص پزشکی نمی‌دهد، اما نقطهٔ شروع خوبی برای گفت‌وگو با پزشک یا مشاور است.

ساختار و نمره‌گذاری

آزمون ۶ جمله دارد و هر جمله مقیاس پاسخ خودش را دارد. دو جمله چهارگزینه‌ای‌اند و از ۰ تا ۳ امتیاز می‌گیرند: زمان نخستین سیگار پس از بیداری و تعداد نخ‌های روزانه. چهار جملهٔ دیگر بله و خیرند و بله یک امتیاز دارد: دشواری خودداری در مکان‌های ممنوع، ترجیح سیگار اول صبح، مصرف بیشتر در ساعت‌های نخست روز و سیگار کشیدن در زمان بیماری.
نمرهٔ کل جمع ساده‌ای از امتیازهاست و از ۰ تا ۱۰ است. هیچ جمله‌ای معکوس‌نمره نیست. ردهٔ نتیجه بر پایهٔ کلید منتشرشدهٔ خود آزمون تعیین می‌شود: ۰ تا ۲ بسیار کم، ۳ تا ۴ کم، ۵ متوسط، ۶ تا ۷ زیاد و ۸ تا ۱۰ بسیار زیاد.

این آزمون برای چه کسانی است

این آزمون برای بزرگسالانی است که سیگار می‌کشند، چه روزانه و چه گاه‌به‌گاه، و می‌خواهند بدانند وابستگی‌شان چقدر است. برای کسانی که به ترک فکر می‌کنند، کسانی که قبلاً تلاش کرده‌اند و برگشته‌اند، و حتی کسانی که فعلاً قصد ترک ندارند اما کنجکاوند، مفید است. اگر فقط قلیان یا سیگار الکترونیکی مصرف می‌کنید، این آزمون برای شما طراحی نشده است.
اگر زیر هجده سال هستید و سیگار می‌کشید، بهتر است نتیجه را با پزشک یا مشاور مدرسه در میان بگذارید، چون این آزمون برای بزرگسالان ساخته شده است. اگر باردارید، ترک سیگار برای سلامت شما و جنین اولویت ویژه دارد و بهتر است آزمون را همراه با پزشک مرور کنید.

کاربردهای نتیجه

نتیجهٔ این آزمون در موقعیت‌های گوناگونی به کار می‌آید:

انتخاب روش ترک متناسب با شدت وابستگیگفت‌وگوی دقیق‌تر با پزشک خانواده یا داروسازتصمیم دربارهٔ نیاز به جایگزین نیکوتین یا داروی تجویزیپیش‌بینی شدت احتمالی علائم ترکپیگیری تغییر وابستگی در طول زمانارزیابی پیشرفت در برنامه‌های ارتقای سلامت کارکنانآماده شدن برای جلسهٔ نخست در کلینیک ترک

در همهٔ این کاربردها، نتیجه راهنماست، نه حکم نهایی.

استفاده در مراکز سلامت و سازمان‌ها

در کلینیک‌های ترک دخانیات، این آزمون معمولاً در نخستین جلسه پر می‌شود تا شدت وابستگی و نیاز به دارو برآورد شود. پزشکان عمومی و داروسازان نیز از آن برای انتخاب دوز جایگزین نیکوتین بهره می‌برند. در برنامه‌های سلامت کارکنان، نتیجهٔ گروهی و بی‌نام آن می‌تواند به طراحی خدمات ترک کمک کند. استفاده از نتیجهٔ فردی برای استخدام، ارزیابی شغلی یا هر تصمیم علیه فرد، نادرست و غیراخلاقی است.

تفسیر نتیجه

نمرهٔ بالاتر یعنی وابستگی جسمی شدیدتر. در رده‌های بسیار کم و کم، معمولاً برنامهٔ رفتاری و حمایت ساده کافی است. از نمرهٔ ۵ به بالا، راهنماهای بالینی بررسی درمان دارویی را پیشنهاد می‌کنند و در رده‌های زیاد و بسیار زیاد، درمان ترکیبی زیر نظر متخصص بیشترین شانس موفقیت را دارد. به پاسخ‌های جداگانه هم نگاه کنید؛ دو نفر با یک نمره ممکن است الگوی متفاوتی داشته باشند.

محدودیت‌ها

این آزمون فقط وابستگی جسمی را می‌سنجد و همهٔ جنبه‌های اعتیاد، مثل وابستگی عاطفی، اجتماعی و عادتی، را پوشش نمی‌دهد. پژوهش‌ها دربارهٔ تک‌عاملی بودن آن اختلاف نظر دارند و پایایی درونی‌اش متوسط گزارش شده است. نمرهٔ کم به معنای بی‌خطر بودن سیگار نیست. ردهٔ نتیجه بر پایهٔ کلید جهانی خود ابزار است و هنجار ایرانی در این نسخه به کار نرفته است؛ به همین دلیل تفسیر با برچسب «هنجار جهانی» ارائه می‌شود. ترجمهٔ فارسی برای این سایت تهیه شده و نسخهٔ رسمی اعتباریابی‌شده نیست. برای نوجوانان، زنان باردار و افراد با بیماری روانپزشکی، تفسیر باید با احتیاط و ترجیحاً با متخصص انجام شود.

ترکیب با آزمون‌های دیگر

برای تصویر کامل‌تر، می‌توانید نتیجهٔ این آزمون را کنار سنجش‌های دیگر قرار دهید؛ مثلاً آزمون‌های استرس، اضطراب یا افسردگی، چون این حالت‌ها اغلب با مصرف سیگار در هم تنیده‌اند. سنجش آمادگی برای تغییر هم کمک می‌کند بفهمید اکنون در چه مرحله‌ای از تصمیم به ترک هستید. پزشک ممکن است شاخص‌های زیستی مثل منواکسید کربن بازدم را نیز اندازه بگیرد.
اگر هم‌زمان سیگار و قلیان مصرف می‌کنید، ثبت تعداد وعده‌های قلیان در هفته کنار نمرهٔ این آزمون، به پزشک تصویر دقیق‌تری از مواجههٔ کلی شما با نیکوتین می‌دهد.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

تکرار آزمون

اگر الگوی مصرف شما تغییر نکند، نمره معمولاً پایدار می‌ماند. پیشنهاد می‌شود هر سه تا شش ماه یک بار آزمون را تکرار کنید، به‌ویژه اگر در حال کاهش یا ترک هستید یا احساس می‌کنید مصرفتان بیشتر شده است. افزایش نمره هشدار زودهنگامی است و کاهش آن، نشانهٔ پیشرفت واقعی شما.
اگر در حال ترک هستید و هنوز گاهی سیگار می‌کشید، آزمون را بر پایهٔ الگوی هفته‌های اخیر پر کنید، نه بر پایهٔ گذشتهٔ دور. پس از ترک کامل، دیگر نیازی به این آزمون نیست؛ نمرهٔ شما در عمل صفر است.

ملاحظات فرهنگی

در ایران، مصرف قلیان در کنار سیگار رایج است و این آزمون آن را نمی‌سنجد؛ اگر قلیان هم می‌کشید، وابستگی واقعی‌تان احتمالاً بیشتر از نمره است. مثال مکان‌های ممنوع در پرسش دوم برای فضای ایران به مسجد، کتابخانه و سینما بومی شده است. تعارف سیگار در دورهمی‌ها نیز می‌تواند پاسخ‌ها و مسیر ترک را تحت تأثیر قرار دهد.

پرسش‌های پرتکرار

این آزمون چند پرسش دارد؟

آزمون ۶ پرسش دارد و حدود سه دقیقه طول می‌کشد.

آیا نتیجه تشخیص پزشکی است؟

خیر. این ابزار غربالگری است و جای ارزیابی پزشک را نمی‌گیرد.

اگر گاه‌به‌گاه سیگار بکشم، آزمون برایم معنادار است؟

بله، اما نمرهٔ شما احتمالاً پایین خواهد بود و این به معنای بی‌خطر بودن نیست.

چرا دو پرسش امتیاز بیشتری دارند؟

چون زمان نخستین سیگار و تعداد نخ‌ها قوی‌ترین رابطه را با شاخص‌های زیستی مصرف نیکوتین دارند.

آیا قلیان هم حساب می‌شود؟

خیر. این آزمون برای سیگار ساخته شده است.

نمرهٔ چند یعنی به دارو نیاز دارم؟

راهنماهای بالینی معمولاً از نمرهٔ ۵ به بالا بررسی درمان دارویی را پیشنهاد می‌کنند، اما تصمیم با پزشک است.

پاسخ‌هایم با کسی به اشتراک گذاشته می‌شود؟

خیر. نتیجه فقط برای خود شماست.

چه وقت دوباره آزمون بدهم؟

هر سه تا شش ماه، یا هر زمان که الگوی مصرف شما تغییر کرد.

یادآوری مهم

این آزمون ابزاری برای آگاهی و راهنمایی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. پیش از مصرف هر دارو برای ترک، به‌ویژه اگر بیماری قلبی، بارداری یا بیماری روانپزشکی دارید، با پزشک مشورت کنید. اگر درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس شدید دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی