پرسش‌نامهٔ ناتوانی ناشی از سردرد هنری فورد (HDI، ۲۵ جمله)

۲۵

سنجه علمی

۵

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

سردرد برای بسیاری از افراد فقط چند ساعت درد نیست؛ ممکن است کار، مطالعه، خانواده، معاشرت و حال روحی را هم تحت تأثیر قرار دهد. دو نفر با سردردی مشابه ممکن است اثر بسیار متفاوتی از آن تجربه کنند.

این آزمون کمک می‌کند ببینید سردرد تا چه اندازه بر زندگی شما اثر گذاشته است. این شناخت برای گفت‌وگو با پزشک و پیگیری اثر درمان ارزشمند است.

پاسخ دادن به این پرسش‌نامه فرصتی است تا تجربه‌ای را که شاید سال‌ها با آن زندگی کرده‌اید، با جمله‌هایی روشن توصیف کنید. همین توصیف روشن گاهی گفت‌وگو با پزشک و خانواده را آسان‌تر می‌کند.

معرفی آزمون

پرسش‌نامهٔ ناتوانی ناشی از سردرد هنری فورد (Henry Ford Headache Disability Inventory، HDI) را جیکوبسن، رمضان، آگاروال و نیومن در بیمارستان هنری فورد آمریکا ساختند و در سال ۱۹۹۴ در مجلهٔ Neurology منتشر کردند. این پرسش‌نامه برای سنجش اثر سردرد بر زندگی روزمره و پیگیری اثر درمان به کار می‌رود.

نسخهٔ فارسی را جباری و همکاران در سال ۲۰۲۱ در ۲۵۰ بیمار مبتلا به سردرد مزمن بررسی کردند و پایایی و روایی خوبی برای آن گزارش کردند.

این صفحه پیش‌تر به پرسش‌نامهٔ دیگری دربارهٔ کیفیت زندگی در میگرن اختصاص داشت. چون استفاده از آن پرسش‌نامه محدودیت‌هایی داشت، این ابزار معتبر و پژوهش‌شده که اثر سردرد بر زندگی را می‌سنجد جایگزین آن شده است.

به گزارش سازندگان، جمله‌های این پرسش‌نامه از پاسخ‌های خود بیماران سردردی به پرسش‌های شرح حال برگرفته شده‌اند؛ برای همین، جمله‌ها به تجربهٔ واقعی زندگی با سردرد نزدیک‌اند. به گفتهٔ همان گزارش، از ۴۰ جملهٔ نسخهٔ اولیه، ۲۵ جمله در نسخهٔ نهایی ماند.

هدف و سنجش

هدف این آزمون سنجش اثر سردرد بر زندگی روزمره است. ۲۵ جمله در دو زیرمقیاس قرار دارند: زیرمقیاس کارکردی با ۱۲ جمله که اثر سردرد بر کار، فعالیت‌ها و برنامه‌ها را می‌سنجد، و زیرمقیاس هیجانی با ۱۳ جمله که اثر سردرد بر احساسات، روابط و حال روحی را می‌سنجد.

این آزمون نوع سردرد، علت آن، شدت درد یا تعداد روزهای سردرد را نمی‌سنجد.

نمونهٔ جمله‌های کارکردی: دشواری تمرکز، محدود شدن فعالیت‌های روزانه و نگرانی از تاوان سردرد در کار. نمونهٔ جمله‌های هیجانی: احساس درک نشدن، زودرنجی و بی‌حوصلگی، و احساس درماندگی.

ساختار و نمره‌گذاری

آزمون ۲۵ جمله دارد و هر جمله سه گزینه: «نه» (۰)، «گاهی» (۲) و «بله» (۴). هیچ جمله‌ای معکوس نمی‌شود. نمرهٔ کل جمع امتیازهاست و بین ۰ و ۱۰۰ قرار دارد. زیرمقیاس کارکردی حداکثر ۴۸ و زیرمقیاس هیجانی حداکثر ۵۲ امتیاز دارد.

نتیجه در سه بازه گزارش می‌شود: ۰ تا ۳۳ اثر کم، ۳۴ تا ۶۶ اثر متوسط و ۶۷ تا ۱۰۰ اثر زیاد. این بازه‌ها سه بخش مساوی دامنهٔ پاسخ‌اند و نقطهٔ برش بالینی تأییدشده یا هنجار ایرانی نیستند.

برای محاسبهٔ سهم هر زیرمقیاس، جمع امتیازهای آن را بر حداکثرش تقسیم کنید. مثلاً ۲۴ از ۴۸ در زیرمقیاس کارکردی یعنی نیمی از حداکثر ممکن. جمله‌های کارکردی شامل ۲، ۴، ۷، ۱۳، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۱، ۲۴ و ۲۵ و بقیه هیجانی‌اند.

برای چه کسی مناسب است؟

این آزمون برای بزرگسالان ۱۸ سال به بالا که سردردهای مکرر دارند مناسب است؛ چه میگرن، چه سردرد تنشی یا انواع دیگر.

اگر سردردهای شما تازه شروع شده یا الگوی آن‌ها ناگهان تغییر کرده، پیش از هر چیز با پزشک مشورت کنید.

این آزمون برای کودکان و نوجوانان طراحی نشده است. افرادی که سردردهای نادر و خفیف دارند هم می‌توانند به آن پاسخ دهند، اما احتمالاً نمرهٔ پایینی خواهند داشت.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این آزمون در موقعیت‌های زیر به کار می‌آید:

پیش از مراجعه به پزشک، برای توصیف دقیق‌تر اثر سردردبرای سنجش اثر درمان با مقایسهٔ نمره پیش و پس از آنوقتی احساس می‌کنید اطرافیان اثر سردرد را درک نمی‌کنندبرای تصمیم‌گیری دربارهٔ تنظیم برنامهٔ کار یا تحصیلبرای شناختن اینکه سردرد بیشتر بر کارها اثر دارد یا بر حال روحیبرای گفت‌وگو با روان‌شناس دربارهٔ بار هیجانی سردرد

این آزمون جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.

کاربرد در مشاوره و درمان

در کلینیک‌های سردرد، پزشکان از این پرسش‌نامه برای سنجش اثر سردرد پیش از درمان و پیگیری تغییر آن استفاده می‌کنند. سازندگان نشان دادند تغییر ۲۹ امتیازی یا بیشتر در نمرهٔ کل را می‌توان به اثر درمان نسبت داد.

روان‌شناسان سلامت هم از زیرمقیاس هیجانی برای شناختن بار روانی سردرد و برنامه‌ریزی مداخله‌هایی مثل آموزش مدیریت درد بهره می‌برند.

در پژوهش فارسی، نمرهٔ بالاتر در این پرسش‌نامه با کیفیت زندگی پایین‌تر همراه بود؛ یافته‌ای که نشان می‌دهد این ابزار جنبه‌ای واقعی و مهم از زندگی بیماران را می‌سنجد.

تفسیر کاربردی

نمرهٔ بالاتر یعنی اثر بیشتر سردرد بر زندگی. علاوه بر نمرهٔ کل، به نسبت هر زیرمقیاس از حداکثر آن هم توجه کنید تا ببینید کدام بخش سنگین‌تر است. پاسخ‌های «بله» به جمله‌های درماندگی یا از دست دادن کنترل ارزش دارد جداگانه با پزشک یا روان‌شناس در میان گذاشته شود.

نمرهٔ پایین به معنای نبود سردرد نیست؛ یعنی سردرد اثر کمی بر زندگی شما دارد. نمرهٔ متوسط نشان می‌دهد سردرد بخشی از زندگی را محدود کرده و رسیدگی به آن مفید است. نمرهٔ بالا نشان می‌دهد سردرد بر بیشتر جنبه‌های زندگی سایه انداخته و مراجعه به پزشک ضرورت دارد.

محدودیت‌ها

این آزمون خودگزارشی است و به حال شما در زمان پاسخ‌دهی وابسته است. نوع و علت سردرد را تشخیص نمی‌دهد. بازه‌ها بر پایهٔ تقسیم دامنه‌اند و با گروه مرجعی مقایسه نمی‌شوند. ترجمهٔ جمله‌ها در این سایت جداگانه انجام شده و خودش به‌طور مستقل اعتباریابی نشده است.

پاسخ‌ها ممکن است در دوره‌ای که سردردها بیشترند بالاتر و در دوره‌های آرام پایین‌تر باشند؛ برای همین بهتر است نتیجه را کنار الگوی کلی چند ماه اخیر در نظر بگیرید.

ترکیب با سایر ابزارها

این آزمون را می‌توان کنار دفترچهٔ سردرد، که تعداد روزها و شدت سردرد و مصرف دارو را ثبت می‌کند، و پرسش‌نامه‌های افسردگی یا اضطراب به کار برد تا تصویر کامل‌تری به دست آید.

اگر در زیرمقیاس هیجانی نمرهٔ بالایی دارید، سنجش افسردگی و اضطراب با کمک متخصص می‌تواند روشن کند که آیا این مشکلات هم نیاز به درمان جداگانه دارند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

پیشنهاد می‌شود دو تا سه ماه پس از شروع درمان یا هر تغییر مهم در وضعیت سردرد، آزمون را تکرار کنید. در پژوهش فارسی، پایایی بازآزمایی نمرهٔ کل ۰٫۹۷ گزارش شد؛ یعنی اگر وضعیت تغییر نکند، نمره تقریباً ثابت می‌ماند.

برای مقایسهٔ درست، آزمون را هر بار در شرایط مشابه، مثلاً در روزی بدون سردرد شدید، و با تکیه بر تجربهٔ کلی چند هفتهٔ اخیر پر کنید. نتیجه‌های قبلی را نگه دارید تا روند تغییر را ببینید.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در ایران بسیاری از افراد سردرد را تحمل می‌کنند و تنها به مسکن بدون نسخه تکیه دارند. نسخهٔ فارسی این پرسش‌نامه در بیماران ایرانی بررسی شده است، اما هنجار ایرانی برای تفسیر نمره در دسترس نیست.

در برخی خانواده‌ها، سردرد به «اعصاب» نسبت داده می‌شود و فرد احساس می‌کند باید آن را پنهان کند. این آزمون کمک می‌کند اثر سردرد به زبانی روشن و قابل گفت‌وگو بیان شود.

پاسخ‌های شما به این پرسش‌نامه اطلاعات شخصی دربارهٔ سلامتتان است. خودتان تصمیم می‌گیرید نتیجه را با چه کسی، مثلاً پزشک یا یکی از اعضای خانواده، در میان بگذارید و بدون رضایت شما لازم نیست در اختیار کارفرما یا دیگران قرار گیرد.

سؤالات متداول

این آزمون چند جمله دارد؟

۲۵ جمله با سه گزینهٔ بله، گاهی و نه.

پاسخ دادن چقدر طول می‌کشد؟

معمولاً حدود پنج دقیقه.

آیا این آزمون نوع سردرد را مشخص می‌کند؟

نه. فقط اثر سردرد بر زندگی را می‌سنجد.

آیا جمله‌ای معکوس نمره می‌گیرد؟

نه. همهٔ جمله‌ها هم‌جهت‌اند.

نمرهٔ بالا یعنی بیماری خطرناکی دارم؟

نه لزوماً؛ اما مراجعه به پزشک را جدی بگیرید.

آیا نسخهٔ فارسی معتبر است؟

نسخهٔ فارسی جباری و همکاران در ۲۵۰ بیمار ایرانی پایایی و روایی خوبی نشان داده است؛ ترجمهٔ این سایت جداگانه انجام شده و خودش اعتباریابی نشده است.

چه تغییری در نمره مهم است؟

تغییر ۲۹ امتیازی یا بیشتر به عنوان اثر درمان در نظر گرفته می‌شود.

چرا این آزمون جایگزین آزمون قبلی شد؟

چون استفاده از ابزار قبلی محدودیت‌هایی داشت و این پرسش‌نامه همان نیاز را با پشتوانهٔ پژوهشی روشن برآورده می‌کند.

سلب مسئولیت

این آزمون ابزار خودشناسی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در صورت سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا همراه با تب، ضعف، اختلال گفتار یا دید، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر احساس درماندگی شدید دارید، با صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ یا اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

اگر در حال مصرف دارو برای سردرد هستید، هیچ دارویی را بدون مشورت با پزشک قطع یا اضافه نکنید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی