مقیاس تجدیدنظرشدهٔ اثر رویداد برای کودکان (CRIES-13)

«مقیاس تجدیدنظرشدهٔ اثر رویداد برای کودکان» (Children's Revised Impact of Event Scale, CRIES-13) را بنیاد کودکان و جنگ، با همکاری ویلیام یول و همکاران، بر پایهٔ «مقیاس اثر رویداد» هوروویتز، ویلنر و آلوارز (۱۹۷۹) ساخته است. ابتدا هشت پرسش مناسب کودکان برگزیده شد (CRIES-8) و سپس پنج پرسش برانگیختگی افزوده شد. پرین، مایزر-استدمن و اسمیت (۲۰۰۵) در Behavioural and Cognitive Psychotherapy نقطهٔ برش آن را با مصاحبهٔ تشخیصی سنجیدند. ابزار رایگان است. بنیاد ترجمهٔ فارسی نسخهٔ هشت‌پرسشی را منتشر کرده، اما اعتباریابی فارسی نسخهٔ سیزده‌پرسشی پیدا نشد.

پس از اتفاق‌های ترسناک یا بسیار ناراحت‌کننده، بسیاری از کودکان و نوجوانان واکنش‌هایی مثل فکرهای ناخواسته، دوری از یادآورها، بی‌خوابی یا گوش‌به‌زنگی پیدا می‌کنند. این واکنش‌ها اغلب با گذشت زمان کم می‌شوند، اما گاهی می‌مانند و زندگی روزمره را سخت می‌کنند. این پرسشنامه کمک می‌کند ببینید آیا شدت این واکنش‌ها در هفتهٔ گذشته در حدی بوده که گفت‌وگو با یک متخصص پیشنهاد شود. نتیجه، تشخیص نیست؛ یک نشانه برای تصمیم‌گیری دربارهٔ قدم بعدی است. پاسخ دادن صادقانه، مفیدترین نتیجه را می‌دهد.

هدف این پرسشنامه، غربال کودکان و نوجوانانی است که پس از یک رویداد ناگوار ممکن است به ارزیابی تخصصی برای استرس پس از سانحه نیاز داشته باشند. سه گروه پرسش دارد:
• فکرهای ناخواسته (۴ پرسش: ۱، ۴، ۸، ۹)
• دوری‌گزینی (۴ پرسش: ۲، ۶، ۷، ۱۰)
• برانگیختگی (۵ پرسش: ۳، ۵، ۱۱، ۱۲، ۱۳)
نمرهٔ کل از جمع همهٔ پرسش‌ها به دست می‌آید و با نقطهٔ برش منتشرشده مقایسه می‌شود. جمع گروه‌ها فقط در متن گزارش توضیح داده می‌شود. این پرسشنامه همهٔ واکنش‌های ممکن پس از سانحه، مثل غم یا احساس گناه، را نمی‌سنجد.

پرسشنامه ۱۳ پرسش چهارگزینه‌ای دارد. نمره‌گذاری، مانند متن اصلی، غیرخطی است: «هرگز» ۰، «خیلی کم» ۱، «گاهی» ۳ و «بیشتر وقت‌ها» ۵. پرسش معکوس ندارد. نمرهٔ کل از ۰ تا ۶۵ است. بر پایهٔ پژوهش پرین و همکاران (۲۰۰۵)، نمرهٔ ۳۰ یا بیشتر نقطهٔ برش است. بنابراین گزارش دو سطح دارد: ۰ تا ۲۹ (زیر نقطهٔ برش) و ۳۰ تا ۶۵ (در حد برش یا بالاتر). بنیاد کودکان و جنگ همچنین جمع هشت پرسش فکرهای ناخواسته و دوری‌گزینی را با برش ۱۷ معرفی کرده است که در متن گزارش آمده است. نتیجهٔ هر بار پاسخ، فقط به همان هفته و همان اتفاق مربوط است.

این پرسشنامه برای کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۸ ساله‌ای است که خودشان می‌توانند بخوانند و یک اتفاق ناگوار را تجربه کرده‌اند. پدر و مادرها نباید به جای فرزند پاسخ دهند. برای کودکان زیر ۸ سال یا کودکانی که در بحران فوری هستند، مناسب نیست؛ در بحران، اول امنیت و کمک فوری مهم است.

سیزده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «هرگز»، «خیلی کم»، «گاهی» و «بیشتر وقت‌ها». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است.

نمرهٔ بالاتر یعنی فکرهای ناخواسته، دوری‌گزینی و برانگیختگی در هفت روز گذشته شدیدتر یا پرتکرارتر بوده‌اند. نمرهٔ ۳۰ یا بیشتر یعنی ارزیابی تخصصی پیشنهاد می‌شود. در پژوهش پرین و همکاران، این برش در گروه درمانگاه حساسیت ۰٫۹۱ و ویژگی ۰٫۶۵، و در گروه اورژانس حساسیت ۰٫۸۶ و ویژگی ۰٫۷۳ داشت؛ یعنی بیشتر کودکان مبتلا را می‌یابد، اما برخی کودکان بدون اختلال هم به آن می‌رسند. نمرهٔ زیر ۳۰ هم به معنای نبود هیچ مشکلی نیست. نمرهٔ کل باید همراه با زمان سپری‌شده از اتفاق و اثر آن بر زندگی خوانده شود. نمرهٔ نزدیک به برش را با احتیاط بیشتری بخوانید.

پیش از شروع، اتفاق ناگواری را که بیشتر از همه آزارتان می‌دهد در ذهن بیاورید؛ مثلاً یک تصادف، حادثه، از دست دادن یک عزیز یا اتفاقی ترسناک. لازم نیست آن را جایی بنویسید. سپس ۱۳ پرسش کوتاه را بخوانید و برای هر کدام بگویید در هفت روز گذشته چقدر برایتان پیش آمده است: «هرگز»، «خیلی کم»، «گاهی» یا «بیشتر وقت‌ها». اگر چیزی در این مدت اصلاً پیش نیامده، «هرگز» را بزنید. پاسخ درست یا غلط وجود ندارد. اگر کودک کوچک‌تری هستید، بهتر است یک بزرگسال مورد اعتماد کنارتان باشد. هر وقت ناراحت شدید، می‌توانید دست نگه دارید.

حدود چهار دقیقه وقت می‌خواهد. ارزشش به این است که وسطش سراغ کار دیگری نروید.

این ابزار غربالگر است و تشخیص نمی‌دهد. نقطهٔ برش در نمونه‌های انگلیسی با حجم کم به دست آمده و اعتباریابی فارسی یا هنجار ایرانی ندارد. پنج پرسش برانگیختگی برای این سایت ترجمه شده‌اند و ترجمهٔ برگردان رسمی ندارند. پاسخ‌ها به یک اتفاق مشخص و هفت روز گذشته محدودند. کودکانی که از یادآوری دوری می‌کنند، ممکن است نشانه‌ها را کمتر گزارش کنند. همهٔ این موارد در گزارش هم گفته شده‌اند.

این پرسشنامه ابزاری برای غربال است و تشخیص نیست؛ جای ارزیابی روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک و نوجوان را نمی‌گیرد. اگر فکر آسیب زدن به خود دارید یا کسی به شما آسیب می‌زند، همین حالا به یک بزرگسال مورد اعتماد بگویید و با اورژانس اجتماعی ۱۲۳، اورژانس ۱۱۵ یا پلیس ۱۱۰ تماس بگیرید. خط مشاورهٔ بهزیستی ۱۴۸۰ هم در دسترس است.

برای تصویر کامل‌تر، این پرسشنامه را می‌توان کنار پرسشنامهٔ نقاط قوت و دشواری‌ها (SDQ) برای مشکلات هیجانی و رفتاری کلی، و مقیاس اضطراب کودکان اسپنس (SCAS) به کار برد. در ارزیابی تخصصی، مصاحبه‌های ساختاریافته‌ای مثل بخش استرس پس از سانحهٔ ADIS-C/P، که در پژوهش اصلی به کار رفت، جای غربال را می‌گیرند. نسخهٔ هشت‌پرسشی (CRIES-8) هم جایگزین کوتاه‌تری است.

اگر نمره زیر برش بود، می‌توانید پس از چند هفته، یا هر وقت نشانه‌ها بیشتر شد، دوباره پر کنید. اگر نمره بالای برش بود، زمان تکرار را متخصص در طول ارزیابی یا درمان تعیین می‌کند. هر بار، پاسخ‌ها را دربارهٔ همان اتفاق و هفت روز گذشته بدهید. تغییر چند نمره‌ای را با احتیاط بخوانید.

در ایران، زلزله، سیل، تصادف و سوگ ناگهانی تجربه‌هایی رایج‌اند. گاهی خانواده‌ها برای محافظت از کودک، دربارهٔ اتفاق سکوت می‌کنند یا از ترس انگ، مراجعه به روان‌شناس را به تأخیر می‌اندازند. گفت‌وگوی آرام و متناسب با سن، و مراجعهٔ زودهنگام، معمولاً بیشتر کمک می‌کند. حریم خصوصی کودک مهم است: پاسخ‌ها و نتیجه فقط با رضایت او و خانواده باید با مدرسه یا متخصص در میان گذاشته شوند و هرگز جلوی همسالان مطرح نشوند.