رایگان

پرسش‌نامهٔ کوتاه ادراک بیماری (Brief IPQ، ۸ پرسشِ نمره‌دار)

۸

سنجه علمی

۴

دقیقه

رایگان

ورود و شروع رایگان

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

هر کس هنگام بیمار شدن، تصویری از بیماری‌اش در ذهن می‌سازد: اینکه بیماری چیست، چقدر طول می‌کشد، چه اثری بر زندگی دارد و چقدر قابل کنترل است. این تصویر، که روان‌شناسان سلامت به آن «ادراک بیماری» می‌گویند، بر احساسات، پیگیری درمان و کیفیت زندگی اثر می‌گذارد. دو نفر با بیماری یکسان ممکن است تصویرهای بسیار متفاوتی داشته باشند و همین تفاوت، بخشی از تفاوت تجربهٔ آن‌ها را توضیح می‌دهد. شناختن تصویر خودتان، نخستین قدم برای گفت‌وگوی بهتر با تیم درمان و مراقبت آگاهانه‌تر است.
این پرسش‌نامه بر این ایده استوار است که بیمار فقط دریافت‌کنندهٔ درمان نیست؛ او با برداشت‌ها و تصمیم‌هایش، بخشی فعال از مسیر درمان است. شناخت این برداشت‌ها به بیمار و تیم درمان کمک می‌کند زبان مشترکی پیدا کنند.

معرفی آزمون

پرسش‌نامهٔ کوتاه ادراک بیماری (Brief Illness Perception Questionnaire، Brief IPQ) را الیزابت برادبنت، کیت پتری، جودیت مین و جان واینمن در سال ۲۰۰۶ در مجلهٔ Journal of Psychosomatic Research منتشر کردند. این ابزار نسخهٔ کوتاه پرسش‌نامهٔ بازنگری‌شدهٔ ادراک بیماری (IPQ-R) است و بر پایهٔ مدل خودتنظیمی عقل سلیم لونتال ساخته شده است. نسخهٔ اصلی ۹ پرسش دارد: ۸ پرسش عددی و یک پرسش باز دربارهٔ علت‌های بیماری. مرور نظام‌مند سال ۲۰۱۵ نشان داد این پرسش‌نامه در ۱۸۸ مطالعه، ۲۶ زبان و ۳۶ کشور به کار رفته است. نسخهٔ فارسی را بزازیان و بشارت (۲۰۱۰) در بیماران دیابت بررسی کرده‌اند. ترجمهٔ پرسش‌ها در این سایت کار خود سایت است.
در پژوهش اصلی، پرسش‌نامه روی نزدیک به ۹۰۰ نفر با دیابت، آسم، بیماری کلیوی، سکتهٔ قلبی، بیماری‌های جزئی و افرادی که منتظر تشخیص بودند بررسی شد و توانست تفاوت برداشت‌ها در این بیماری‌ها را نشان دهد.

هدف و سنجش

هدف این آزمون سنجش برداشت شما از بیماری‌تان با ۸ پرسشِ نمره‌دار است. پنج پرسش جنبه‌های شناختی را می‌سنجند: پیامد بیماری بر زندگی، طول دوره، کنترل شخصی، کنترل درمان و نشانه‌ها. دو پرسش جنبه‌های عاطفی را می‌سنجند: نگرانی و پاسخ عاطفی. یک پرسش هم فهم بیماری را می‌پرسد. نتیجه نشان می‌دهد بیماری در ذهن شما چقدر تهدیدآمیز است و کدام جنبه‌ها بیش از بقیه سنگینی می‌کنند. این آزمون شدت پزشکی بیماری را نمی‌سنجد و تشخیص نمی‌دهد.

ساختار و نمره‌گذاری

آزمون ۸ پرسش دارد و هر پرسش با عددی از ۰ تا ۱۰ پاسخ داده می‌شود. برای نمرهٔ کل، سه پرسشِ کنترل شخصی، کنترل درمان و فهم بیماری معکوس می‌شوند (۱۰ منهای پاسخ) و سپس هر ۸ عدد جمع می‌شوند. دامنهٔ نمرهٔ کل ۰ تا ۸۰ است و عدد بالاتر یعنی برداشتی تهدیدآمیزتر از بیماری. پرسش نهم نسخهٔ اصلی، که از شما می‌خواهد سه علت مهم بیماری را بنویسید، نوشتاری است و در نمره شمرده نمی‌شود؛ ما آن را در گزارش به‌صورت پرسش تأملی آورده‌ایم. برای نمرهٔ کل هنجار یا برش معتبری منتشر نشده است، بنابراین گزارش دامنه را به سه بخش مساوی تقسیم می‌کند: ۰ تا ۲۶ کم، ۲۷ تا ۵۳ متوسط و ۵۴ تا ۸۰ زیاد. این سطح‌بندی بر پایهٔ دامنهٔ پاسخ است، نه هنجار ایرانی یا جهانی.

برای چه کسی مناسب است؟

این آزمون برای بزرگسالانی مناسب است که با یک بیماری یا مشکل سلامت، کوتاه‌مدت یا مزمن، زندگی می‌کنند. پژوهش‌ها آن را در دیابت، آسم، بیماری‌های قلبی و کلیوی، ام‌اس، درد مزمن و بسیاری بیماری‌های دیگر به کار برده‌اند. نسخهٔ این سایت برای افراد ۱۸ سال به بالا تنظیم شده است. این پرسش‌ها برای کسی نوشته شده‌اند که با یک بیماری یا مشکل سلامت روبه‌روست؛ اگر چنین تجربه‌ای ندارید، پاسخ‌ها معنای روشنی پیدا نمی‌کنند.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این آزمون در موقعیت‌های زیر به کار می‌آید:

پس از یک تشخیص تازه، برای فهم اینکه بیماری را چگونه می‌بینیدپیش از مراجعه به پزشک، برای آماده کردن پرسش‌هاوقتی حس می‌کنید نگرانی دربارهٔ بیماری از کنترل خارج شده استوقتی پیگیری درمان برایتان سخت شده و می‌خواهید دلیلش را بفهمیدبرای گفت‌وگو با روان‌شناس سلامت یا پرستار آموزش‌دهندهبرای مقایسهٔ برداشت خود پیش و پس از یک دورهٔ درمان یا آموزشبرای همراهان بیمار، تا بهتر بفهمند او بیماری را چگونه تجربه می‌کند

این آزمون جای ارزیابی پزشک یا روان‌شناس را نمی‌گیرد.

کاربرد در درمان و پژوهش

در بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها، این پرسش‌نامه به تیم درمان کمک می‌کند برداشت‌های بیمار را سریع بشناسد؛ مثلاً اگر بیمار احساس کنترل کمی دارد یا بیماری را خوب نمی‌فهمد، آموزش هدفمند می‌تواند کمک کند. در پژوهش‌ها، کوتاهی آن امکان استفاده در مطالعه‌های بزرگ و پیگیری‌های مکرر را فراهم کرده است. استفاده از نتیجه برای تصمیم‌های استخدامی یا بیمه‌ای مناسب نیست.

تفسیر کاربردی

مرور سال ۲۰۱۵ توصیه کرده است که پرسش‌ها جداگانه خوانده شوند. بنابراین، در کنار نمرهٔ کل، به بالاترین و پایین‌ترین پرسش‌ها نگاه کنید. نمرهٔ بالا در پیامد و نشانه‌ها یعنی بیماری در زندگی روزمره حضور پررنگی دارد؛ نمرهٔ بالا در نگرانی و پاسخ عاطفی یعنی بار احساسی آن سنگین است؛ و عدد بالا در پرسش‌های معکوس‌شده یعنی احساس کنترل یا فهم کم است. هر الگو قدم بعدی متفاوتی را پیشنهاد می‌کند.
برای نمونه (مثال فرضی)، دو نفر با نمرهٔ کل ۴۰ ممکن است یکی نگرانی بسیار و نشانه‌های کم، و دیگری نشانه‌های بسیار و نگرانی کم داشته باشند. اولی بیشتر از کمک برای مدیریت نگرانی سود می‌برد و دومی از مدیریت نشانه‌ها.

محدودیت‌ها

هر بعد فقط با یک پرسش سنجیده می‌شود و دقت آن از پرسش‌نامه‌های بلندتر کمتر است. پایایی بازآزمایی پرسش‌ها در پژوهش اصلی بین ۰٫۴۲ و ۰٫۷۵ بود. برای نمرهٔ کل هنجار جمعیتی یا برش بالینی وجود ندارد. پرسش‌نامه برای یک بیماری مشخص طراحی شده و پاسخ دادن برای چند بیماری با هم، نتیجه را مبهم می‌کند. ترجمهٔ فارسی این سایت جداگانه اعتباریابی نشده است.
پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و ممکن است تحت تأثیر حال همان روز باشند. ابزار بیشتر برای بیماری‌های جسمی بررسی شده است.

ترکیب با سایر ابزارها

برای تصویر کامل‌تر، می‌توان این پرسش‌نامه را کنار ابزارهای سنجش اضطراب و افسردگی، کیفیت زندگی مرتبط با سلامت یا باور به داروها به کار برد. در پژوهش ایرانی کمردرد مزمن، نسخهٔ فارسی کنار پرسش‌نامهٔ کیفیت زندگی SF-36 به کار رفت. ارزیابی پزشکی وضعیت بیماری هم بخش جدایی‌ناپذیر تصویر کامل است.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

برداشت از بیماری با زمان، درمان و تجربه تغییر می‌کند. تکرار آزمون پس از تغییر مهم در درمان، پس از یک دورهٔ آموزشی یا هر چند ماه یک‌بار مفید است. در پژوهش ایرانی کمردرد مزمن، کمترین تغییر قابل تشخیص در نمرهٔ کل حدود ۹ نمره بود؛ تغییرهای کوچک‌تر ممکن است فقط نوسان اندازه‌گیری باشند.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در فرهنگ ما، بیماری اغلب موضوعی خانوادگی است و تصمیم‌ها با مشورت جمع گرفته می‌شوند. این همراهی ارزشمند است، اما این پرسش‌نامه دربارهٔ برداشت خود شماست. برخی بیماری‌ها هم هنوز با شرم یا پنهان‌کاری همراه‌اند. پاسخ‌های شما خصوصی‌اند و بدون رضایتتان با کسی به اشتراک گذاشته نمی‌شوند.

سؤالات متداول

این آزمون چند پرسش دارد؟

۸ پرسشِ نمره‌دار از ۰ تا ۱۰، که پاسخ دادن به آن حدود چهار دقیقه طول می‌کشد.

چرا نسخهٔ اصلی ۹ پرسش دارد ولی اینجا ۸ پرسش است؟

پرسش نهم نوشتاری است و در نمره شمرده نمی‌شود؛ آن را در گزارش به‌صورت پرسش تأملی آورده‌ایم.

آیا این آزمون شدت بیماری‌ام را نشان می‌دهد؟

نه. برداشت شما را می‌سنجد؛ شدت پزشکی را پزشک ارزیابی می‌کند.

چرا چند پرسش معکوس می‌شوند؟

تا در نمرهٔ کل، عدد بالاتر همیشه یعنی نگاه تهدیدآمیزتر.

آیا بازه‌ها هنجار دارند؟

نه. برای نمرهٔ کل هنجار معتبری منتشر نشده و بازه‌ها سه بخش مساوی دامنهٔ ۰ تا ۸۰ هستند.

اگر چند بیماری دارم چه کنم؟

یک بیماری را انتخاب کنید که بیشتر از همه درگیرش هستید؛ اگر خواستید، آزمون را برای بیماری دیگر جداگانه تکرار کنید.

آیا برداشتم از بیماری قابل تغییر است؟

بله. کارآزمایی‌ها نشان داده‌اند برداشت‌ها با آموزش و حمایت تغییر می‌کنند.

اگر نتیجه نگرانم کرد چه کنم؟

با پزشک یا روان‌شناس سلامت صحبت کنید یا با صدای مشاور ۱۴۸۰ تماس بگیرید.

سلب مسئولیت

این آزمون ابزار خودشناسی آموزشی است و جای ارزیابی پزشک یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. نتیجه بر پایهٔ ترجمه‌ای اعتباریابی‌نشده و سطح‌بندی دامنهٔ پاسخ است. هیچ تصمیم درمانی، مانند قطع یا تغییر دارو، را بر پایهٔ این نتیجه نگیرید. در شرایط اضطراری با اورژانس ۱۱۵ و در بحران روانی-اجتماعی با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی