رایگان

پرسش‌نامهٔ باورها دربارهٔ داروها، بخش عمومی (BMQ-General)، ۸ جمله

۸

سنجه علمی

۲

دقیقه

رایگان

ورود و شروع رایگان

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

همهٔ ما دربارهٔ داروها نظری داریم. بعضی دارو را راه سریع بهبود می‌دانند و بعضی از هر قرصی دوری می‌کنند. این باورها بی‌سروصدا روی تصمیم‌های ما اثر می‌گذارند: این‌که دارو را شروع کنیم، ادامه دهیم یا کنار بگذاریم.

این پرسش‌نامهٔ کوتاه دو جنبه از نگاه شما به داروها را نشان می‌دهد: این‌که پزشکان را در تجویز دارو زیاده‌رو می‌دانید یا نه و این‌که خود داروها را چقدر زیان‌بار می‌بینید.

معرفی آزمون

پرسش‌نامهٔ باورها دربارهٔ داروها (Beliefs about Medicines Questionnaire) را رابرت هورن، جان واینمن و متیو هنکینز در سال ۱۹۹۹ در مجلهٔ Psychology and Health معرفی کردند. فرم کامل دو بخش دارد: بخش ویژه دربارهٔ داروهای تجویزشدهٔ خود فرد و بخش عمومی دربارهٔ داروها به‌طور کلی. این آزمون بخش عمومی (BMQ-General) است.

این پرسش‌نامه به زبان‌های گوناگون، از جمله مالتی، اسپانیایی و ترکی، ترجمه و بررسی شده است. پژوهش مالتی روی ۴۰۰ بیمار سرپایی و نسخهٔ اسپانیایی روی ۷۳ بیمار کم‌درآمد لاتین‌تبار مبتلا به دیابت در آمریکا اجرا شد. نسخهٔ ترکی هم روی صد بیمار مبتلا به آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه آزموده شد و ساختار چهارعاملی کل پرسش‌نامه را، با ۵۸٫۲ درصد واریانس تبیین‌شده، بازتولید کرد. در نسخهٔ اسپانیایی، آلفای کل بخش عمومی ۰٫۷۷۴ بود و همهٔ جمله‌ها جز جملهٔ درمان‌های طبیعی به‌روشنی در عامل خود قرار گرفتند.

هدف و سنجش

هدف این بخش، سنجش نگاه کلی فرد به داروهاست؛ نگاهی که پیش از هر نسخه‌ای در ذهن او وجود دارد و می‌تواند روی برخورد او با داروهای تازه اثر بگذارد. پرسش‌نامه در مطالعه‌های بالینی متعدد، از جمله پژوهش‌های پایبندی به درمان، به کار رفته است.

دو خرده‌مقیاس سنجیده می‌شوند: پرمصرفی، یعنی باور به این‌که پزشکان بیش از حد دارو تجویز می‌کنند و به آن تکیه دارند، و آسیب، یعنی باور به این‌که داروها ذاتاً زیان‌بار، اعتیادآور یا سمی‌اند.

ساختار و نمره‌گذاری

پرسش‌نامه ۸ جمله دارد که از ۱ (کاملاً مخالفم) تا ۵ (کاملاً موافقم) نمره می‌گیرند. خرده‌مقیاس پرمصرفی جمله‌های ۱، ۴، ۷ و ۸ و خرده‌مقیاس آسیب جمله‌های ۲، ۳، ۵ و ۶ است. هر خرده‌مقیاس از ۴ تا ۲۰ نمره دارد و نمرهٔ بالاتر یعنی پذیرش بیشتر باور. جملهٔ معکوس وجود ندارد و نمرهٔ کل ساخته نمی‌شود.

برای هر خرده‌مقیاس دو سطح گزارش می‌شود: ۴ تا ۱۲ و ۱۳ تا ۲۰. نمرهٔ ۱۲ یعنی پاسخ میانگین «مطمئن نیستم» و در سطح پایین قرار می‌گیرد. این مرز بر پایهٔ مقیاس است (هنجار جهانی) و نمرهٔ هنجار ایرانی به کار نرفته است.

مخاطبان

این پرسش‌نامه برای بزرگسالان مناسب است؛ چه دارو مصرف کنند و چه نکنند. برای کسی که درمان دارویی تازه‌ای شروع می‌کند، داروهای منظم دارد یا مراقب عضوی از خانواده است که دارو مصرف می‌کند، نتیجه می‌تواند روشنگر باشد.

این پرسش‌نامه برای کودکان ساخته نشده است. کسی که در دورهٔ بیماری حاد یا درست پس از عارضهٔ دارویی شدید است، بهتر است نتیجه را همراه با پزشک بخواند، چون آن تجربه ممکن است پاسخ‌ها را موقتاً جابه‌جا کند. نمونه‌های پژوهشی آن بیشتر بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن، مانند آسم، دیابت، بیماری قلبی و افسردگی، بوده‌اند.

کاربرد در زندگی و کار

نتیجهٔ این پرسش‌نامه در موقعیت‌های گوناگون به کار می‌آید:

شناختن نگاه خود پیش از شروع درمان دارویی تازهآماده شدن برای گفت‌وگوی روشن‌تر با پزشک و داروسازفهمیدن دلیل تردید در ادامهٔ داروهای منظمتصمیم‌گیری آگاهانه‌تر دربارهٔ داروهای اعضای خانوادهشناختن نقش باورهای فرهنگی دربارهٔ طب سنتی و داروپیگیری تغییر نگاه پس از تجربهٔ درمانی مهم

تکرار پرسش‌نامه پس از تجربه‌های تازه، تغییر نگاه را نشان می‌دهد.

کاربرد سازمانی و درمانی

در مراکز درمانی و داروخانه‌ها، این پرسش‌نامه می‌تواند به شناختن بیمارانی کمک کند که نگرانی‌های کلی دربارهٔ دارو دارند و به توضیح بیشتری نیاز دارند. پژوهش‌ها آن را در بیماران دیابتی، آسم، بیماری مزمن ریه، بیماری قلبی و افسردگی به کار برده‌اند.

استفادهٔ سازمانی باید با رعایت محرمانگی باشد. پژوهشگران مالتی پیش از کار از سازندهٔ پرسش‌نامه، رابرت هورن، اجازه گرفتند؛ استفادهٔ پژوهشی و تجاری از پرسش‌نامه به اجازهٔ دارندهٔ حقوق آن نیاز دارد.

تفسیر کاربردی

دو خرده‌مقیاس را کنار هم ببینید. پرمصرفی بالا و آسیب پایین یعنی نگرانی شما بیشتر از شیوهٔ تجویز است، نه از خود داروها. آسیب بالا یعنی خود داروها را زیان‌بار می‌دانید؛ این الگو بیشتر به گفت‌وگو با پزشک نیاز دارد، به‌ویژه اگر داروی منظم مصرف می‌کنید.

به تک‌تک جمله‌ها هم نگاه کنید. جملهٔ درمان‌های طبیعی در نسخه‌های مالتی و اسپانیایی رفتار متفاوتی از سه جملهٔ دیگر پرمصرفی داشته است.

محدودیت‌ها

هر خرده‌مقیاس فقط چهار جمله دارد و پایایی آن‌ها در پژوهش‌ها متغیر بوده است؛ از ۰٫۴۸ برای پرمصرفی در نسخهٔ مالتی تا ۰٫۷۸۶ در نسخهٔ اسپانیایی. پس نمره‌ها تصویری کلی‌اند، نه اندازه‌گیری دقیق.

این آزمون باور را می‌سنجد، نه رفتار مصرف دارو را. بخش ویژهٔ پرسش‌نامه، دربارهٔ داروهای شخصی، در این آزمون نیست. سطح‌بندی بر پایهٔ نقطهٔ میانهٔ دامنه است و نمرهٔ هنجار ایرانی ندارد.

این پرسش‌نامه حق نشر دارد و استفاده از آن به اجازهٔ رابرت هورن نیاز دارد؛ پژوهش مالتی هم اعلام کرده که این اجازه را گرفته است. هنجار ایرانی منتشرشده‌ای برای بخش عمومی پیدا نکردیم و مرزهای این گزارش از خود دامنهٔ نمره آمده‌اند، نه از نمرهٔ گروهی از مردم؛ به همین دلیل بهترین کاربرد نمره، مقایسه با خودتان در طول زمان و گفت‌وگو با پزشک یا داروساز است، نه مقایسه با دیگران.

ترکیب با سایر ابزارها

برای تصویر کامل‌تر، می‌توان این پرسش‌نامه را در کنار بخش ویژهٔ BMQ، که ضرورت و نگرانی دربارهٔ داروهای شخصی را می‌سنجد، یا ابزارهای سنجش پایبندی به درمان به کار برد.

در محیط درمان، ترکیب آن با گفت‌وگوی بالینی دربارهٔ تجربه‌های دارویی فرد، معنای نمره را روشن‌تر می‌کند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

باورها دربارهٔ دارو معمولاً پایدارند، اما تجربه‌های مهم ممکن است آن‌ها را تغییر دهند. تکرار پرسش‌نامه پس از شروع داروی تازه، تجربهٔ عارضه یا درمان موفق مناسب است.

برای مقایسهٔ درست، بهتر است در شرایط مشابه پاسخ دهید؛ مثلاً نه درست در روزی که عارضه‌ای را تجربه کرده‌اید یا خبر نگران‌کننده‌ای شنیده‌اید. هر بار پاسخ‌ها را کنار پاسخ‌های قبلی بگذارید تا تغییر تک‌تک جمله‌ها را هم ببینید.

اگر داروی تازه‌ای شروع کرده‌اید یا تجربهٔ عارضه‌ای داشته‌اید، تکرار پرسش‌نامه پس از چند ماه می‌تواند نشان دهد این تجربه نگاه کلی شما را چگونه تغییر داده است.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در فرهنگ ایرانی، طب سنتی و داروهای گیاهی جایگاه پررنگی دارند و باورهایی مثل «دارو کبد را خراب می‌کند» رایج‌اند. این زمینه ممکن است نمرهٔ پرمصرفی یا آسیب را بالاتر ببرد و باید در تفسیر در نظر گرفته شود. پژوهش مالتی هم نشان داد جملهٔ درمان‌های طبیعی در فرهنگ‌های مختلف متفاوت فهمیده می‌شود.

پاسخ‌های شما محرمانه است و فقط برای ساختن گزارش شخصی‌تان به کار می‌رود.

در ایران استفاده از داروهای گیاهی و طب سنتی رایج است و جملهٔ چهارم دربارهٔ ایمن‌تر بودن درمان‌های طبیعی ممکن است برای پاسخ‌دهندگان ایرانی معنای فرهنگی ویژه‌ای داشته باشد. در پژوهش مالتی هم همین جمله پایایی خرده‌مقیاس پرمصرفی را پایین آورد و در نسخهٔ اسپانیایی بار عاملی دوگانه داشت. پس پاسخ به این جمله را با احتیاط بیشتری تفسیر کنید.

پرسش‌های رایج

این پرسش‌نامه چند جمله دارد؟

۸ جمله که حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

آیا باید دارو مصرف کنم تا پاسخ دهم؟

خیر. جمله‌ها دربارهٔ داروها به‌طور کلی‌اند.

نمره چگونه محاسبه می‌شود؟

هر خرده‌مقیاس جمع چهار جمله با نمرهٔ ۱ تا ۵ است؛ دامنهٔ ۴ تا ۲۰.

آیا نمرهٔ کل دارد؟

خیر. دو خرده‌مقیاس جداگانه گزارش می‌شوند.

آیا نمرهٔ بالا یعنی باید داروهایم را قطع کنم؟

خیر. تصمیم دربارهٔ دارو همیشه با پزشک است.

چه کسانی آن را ساختند؟

هورن، واینمن و هنکینز در سال ۱۹۹۹.

آیا هنجار ایرانی دارد؟

در این گزارش نمرهٔ هنجار ایرانی به کار نرفته است.

آیا جای مشاورهٔ پزشکی را می‌گیرد؟

خیر. نقطهٔ شروعی برای گفت‌وگو با پزشک و داروساز است.

سلب مسئولیت

این پرسش‌نامه ابزاری برای خودشناسی است و تشخیص یا توصیهٔ درمانی نمی‌دهد. هیچ دارویی را بر پایهٔ نتیجهٔ آن شروع، قطع یا تغییر ندهید. اگر نگرانی دربارهٔ داروهایتان دارید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. در صورت واکنش شدید به دارو، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی